I OZ 307/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lutego 2025 r. sygn. akt III SA/Kr 2301/24 o odrzuceniu skargi E.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 października 2024 r. znak SKO.ŚR/4111/618/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem z dnia 25 lutego 2025 r. sygn. akt III SA/Wa 1427/24 (dalej postanowienie III SA/Wa 1427/24) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę E.M. (dalej skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 30 października 2024 r. znak SKO.ŚR/4111/618/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Sąd I instancji wskazał, że pismem z 4 grudnia 2024 r. skarżąca wniosła skargę jako załącznik do pisma przesłanego na adres mailowy organu. Zarządzeniem [Zastępcy] Przewodniczącej Wydziału z 30 grudnia 2024 r. III SA/Wa 1427/24 wezwano skarżącą do usunięcia braków formalnych skargi przez: "podpisanie skargi oraz załączonych do skargi oświadczeń z dnia: 24.02.2021 r., 30.04. 2024 r., 17.05.2024 r., 26.07.2024 r., 29.07.2024 r., w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi". W zakreślonym terminie skarżąca, przy piśmie przewodnim podpisanym elektronicznie nadanym za pośrednictwem platformy ePUAP z 18 stycznia 2025 r. wskazała, że w załączeniu przesyła skargę wraz z 25 załącznikami, w których znajdują się oświadczenia. Do pisma dołączyła załącznik w formie pliku pdf, zatytułowany skarga, która nie została opatrzona kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym ani podpisem osobistym oraz link do załączników. Sąd I instancji uznał, że skarżąca nie wykonała w sposób prawidłowy wezwania Sądu i nie nadesłała podpisanej skargi, więc podlega ona odrzuceniu Dołączony do pisma ogólnego z 18 stycznia 2025 r. załącznik, zawierający treść skargi, nie został podpisany podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym lub podpisem osobistym, lecz zawiera podpis odręczny. Podpis osobisty w rozumieniu art. 46 § 2b ppsa nie jest podpisem odręcznym. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (Dz.U. z 2020 r. poz. 332) w zw. z art. 3 pkt 11 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (EU) nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę 1999/93/WE (Dz.U.UE.L. 2014.257.73) podpisem osobistym jest zaawansowany podpis elektroniczny spełniający wymagania określone w art. 26 ww. rozporządzenia. Wobec niewykonania w sposób prawidłowy wezwania Sądu i nienadesłania podpisanej skargi i oświadczeń, Sąd I na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w zw. z art. 46 § 2a i 2b ppsa odrzucił skargę (k. 1 pkt III; 2-6; 7-42; 54, 57, 58-65; 66-68 akt sądowych). Skarżąca złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie postanowienia III SA/Wa 1427/24 w całości. Podniosła, że Sąd I instancji błędnie ustalił stan faktyczny, bowiem w dniu 18 stycznia 2025 r. wysłała platformą ePUAP do Sądu I instancji pismo procesowe datowane na 17 stycznia 2025 r. wraz z załącznikami i podpisane profilem zaufanym o godz. 20:34 przez użytkownika o nazwie [....]. Stwierdziła, że nie wysyłała formularza lecz pismo procesowe w punkcie I, II, III odnoszące się do treści skargi i 25 załączników będących częścią integralną pisma procesowego (k. 77-78 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga powinna czynić zadość wymaganiom pisma w postępowaniu sądowym (art. 57 § 1 in principio ppsa). Jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 49 § 1 ppsa). Stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 ppsa, będącego przepisem szczególnym dotyczącym skarg w stosunku do przepisów Rozdziału 1 Działu III ppsa odnoszących się do pism w postępowaniu sądowym, sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi. Odrzucenie skargi może nastąpić wyłącznie na skutek braków formalnych, które uniemożliwiają nadanie sprawie dalszego biegu. Jednym z braków formalnych, który uniemożliwia nadanie sprawie dalszego biegu jest brak skargi polegający na jej niepodpisaniu. Wymóg podpisania skargi wynika z art. 46 § 1 pkt 4 ppsa zgodnie z którym każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Podpis na piśmie wnoszonym w formie papierowej musi być własnoręczny, nie może on być także odtworzony mechanicznie. Gdy pismo (odpowiednio skarga) wnoszone jest w formie dokumentu elektronicznego, zgodnie z art. 46 § 2a ppsa, winno zostać podpisane przez stronę albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Powyższa zasada podpisywania pism dotyczy także załączników wnoszonych w formie dokumenty elektronicznego (art. 46 § 2b ppsa). Na gruncie obecnie obowiązującego prawa dopuszczalne są trzy formy podpisywania pism wnoszonych w formie dokumentu elektronicznego i nie należy do nich wniesienie pisma w formie dokumentu elektronicznego jako odręcznie podpisanego i zeskanowanego pisma. Słuszny okazał się zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w zw. z art. 46 § 2a i 2b ppsa (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zm. poz. 1685). Warunkiem odrzucenia skargi jest prawidłowe wezwanie skarżącego, zawierające prawidłowe i wyczerpujące pouczenie o okolicznościach, które należy uwzględnić przy wykonaniu wezwania. Zastępca Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie nakazał wezwać skarżącą "do podpisania oraz załączonych do skargi oświadczeń z dnia: 24.02.2021 r., 30.04. 2024 r., 17.05.2024 r., 26.07.2024 r., 29.07.2024 r., w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi" (k. 1 pkt III akt sądowych). W wykonaniu zarządzenia z 30 grudnia 2024 r. III SA/Kr 2301/24, wezwano skarżącą "do podpisania oraz załączonych do skargi oświadczeń z dnia: 24.02.2021 r., 30.04.2024 r., 17.05.2024 r., 26.07.2024 r., 29.07.2024 r., w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Nieusunięci braków formalnych skargi w terminie spowoduje odrzucenie skargi art. 58 § 1 pkt 3" [ppsa] (k. 54, 57 akt sądowych). W kontrolowanej sprawie wezwanie winno było zawierać konieczne pouczenie - że "Zgodnie z art. 57 § 1 w zw. z art. 46 § 1 pkt 4 oraz art. 12b § 1 i art. 46 § 2a i 2b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), skargę stanowiącą załącznik do formularza pisma ogólnego, podpisanego podpisem zaufanym, przesłanego przez platformę ePUAP, należy uznać za podpisaną jedynie wówczas, gdy została ona odrębnie podpisana podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym." (uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 grudnia 2021 r. I FPS 2/21 - ONSAiWSA 2022/1/2). Także każdy z załączników do skargi winien być odrębnie podpisany podpisem kwalifikowanym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym. Z kolei ta sama skarga, w formie dokumentu papierowego (k. 4-6 akt sądowych), winna być uzupełniona przez nadesłanie w terminie 7 dni odpisu papierowego tego samego dokumentu, podpisanego własnoręcznie, czytelnym podpisem skarżącej. Wówczas załączniki do skargi uzupełnionej odpisem dokumentu papierowego skargi, nie muszą być podpisane własnoręcznie przez skarżącą. W literaturze dopuszcza się traktowanie jako odpisów również innego rodzaju wydruków, kopii, także nieuwierzytelnionych (G. Radecki, w: R. Mikosz, G. Radecki, Ł. Strzępek, Pisma stron w postępowaniu, s. 31-32; M. Jagielska, A. Wiktorowska, K.B. Wojciechowska w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck 2023, s. 351-352, nb 10; wyrok NSA z 2.8.2017 r. II FSK 1496/17, aprobowany przez M. Jagielską, A. Wiktorowską, K. Zalasińską - op. cit, s. 676, nb 2). "[...]podstawowym celem platformy ePUAP nie jest zagwarantowanie skutecznego podpisywania pism, ale ich doręczanie przez podmiot publiczny lub do podmiotu publicznego. Z tego względu nie można nadawać przesądzającego znaczenia zapisom instrukcji do platformy ePUAP, a w szczególności wywodzić, że celem platformy ePUAP jest zapewnienie wnoszenia skutecznie pism sądowych bez ich odrębnego podpisywania [...]" (uzasadnienie uchwały I FPS 2/21, ONSAiWSA 2022/1/2, s. 42). "[...] W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny nie wskazał, jaki przepis decyduje o prawnej skuteczności tego [elektronicznego] podpisu, a z całą pewnością nie zawierają takiej regulacji przepisy p.p.s.a., w tym art. 46 § 2a i § 2b p.p.s.a.[...]" (uzasadnienie zdań odrębnych sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Piotra Pietrasza i Arkadiusza Despot-Mładanowicza - ONSAiWSA 2022/1/2, s. 51). W kontrolowanej sprawie skarżąca nie była reprezentowana przez kancelarię profesjonalnego pełnomocnika "[...], w której pracownik tej kancelarii podpisze pismo ogólne zawierające skargę podpisaną przez umocowanego w sprawie pełnomocnika [...]" (ONSAiWSA 2022/1/2, s. 43). Brak prawidłowego pouczenia skarżącej, w jaki sposób winna uzupełnić brak formalny skargi, czy to wnoszonej w drodze elektronicznej, czy to pocztą tradycyjną (wezwanie doręczono skarżącej pocztą tradycyjną (k. 54-54v, 57 akt sądowych) uniemożliwił skarżącej w sposób prawidłowy wykonanie wezwania i nie usprawiedliwiał w okolicznościach tej sprawy odrzucenia skargi (art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w zw. z art. 46 § 2a i 2b ppsa (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zm. poz. 1685), zamykając skarżącej drogę do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. nr 78 poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28 poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200 poz. 1471; z 2009 r. nr 114 poz. 946, dalej Konstytucja RP). Rozpoznając sprawę ponownie Sąd I instancji ponownie wezwie skarżącą do uzupełnienia braku formalnego skargi przez jej prawidłowe podpisanie - czy to uzupełniając skargę w drodze elektronicznej, czy to papierowej - udzielając szczegółowych pouczeń - co prawidłowego sposobu pouczenia. Skarżąca, sprawując osobistą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem (zmarłym 7 marca 2024 r.) i niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, dała jednoznaczny wyraz temu, że pragnie skargę w tej sprawie wnieść i ją popiera (akty staranności - k. 2, 3 akt sądowych; podpis na skardze papierowej nie jest "odwzorowaniem podpisu", a kserokopia skargi wskazuje, że na oryginale papierowym skargi jest przez skarżącą własnoręczny podpis). Skarżąca zapewne nie wie, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 są zarówno akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne (wyrok NSA z 9.9.2005 r. FSK 1925/04 (aprobowany przez J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 334, uw. 1 i 3 do art. 133), a większość załączników do skargi znajduje się w aktach administracyjnych. Pierwszą rzeczą jest zatem uzupełnienie podpisu skargi; na dalszym etapie skarżąca może rozważyć, które z załączników, nieznajdujących się w aktach administracyjnych, warto załączyć do dalszego pisma skarżącej postępowaniu sądowym. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 ppsa, postanowił jak w sentencji.