I OZ 31/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tamara Dziełakowska po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. L. i J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 22 listopada 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 20/18 o oddaleniu wniosku o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów WSA: Adama Matuszaka, Katarzyny Matczak, Bogusława Jażdżyka oraz referendarza sądowego Krzysztofa Nesteruka w sprawie ze skargi G. L. i J. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] listopada 2017 r. Nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o zatwierdzeniu podziału nieruchomości postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 listopada 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek skarżących G. L. i J. G. o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów WSA: Adama Matuszaka, Katarzyny Matczak, Bogusława Jażdżyka oraz referendarza sądowego Krzysztofa Nesteruka. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zdaniem skarżących ww. sędziowie wydali wyrok w ich sprawie, a referendarz odmówił im przyznania im prawa pomocy. Wskazani we wniosku sędziowie i referendarz sądowy złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, że nie istnieje między nimi a stronami tego postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie. Oddalając wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że przeświadczenie skarżących o działaniu wskazanych sędziów i referendarza "na ich niekorzyść" nie stanowi wystarczającej przesłanki uzasadniającej ich wyłączenia od orzekania w tej sprawie. Oceny tej nie może zmienić subiektywne przekonanie skarżących o takim działaniu na niekorzyść strony na skutek odmowy przyznania prawa pomocy. Ponadto, niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia jej sprawy nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziów. Prawidłowość podejmowanych rozstrzygnięć podlega kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego i tylko w tym trybie dopuszczalne jest kwestionowanie niekorzystnych rozstrzygnięć sądu wojewódzkiego. Nadto, zarzuty zgłoszone we wniosku nie zostały poparte żadnymi dowodami. Okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi być realna, a nie potencjalna. Nie jest zatem wystarczająca sama podejrzliwość strony, bądź utrata zaufania do bezstronności sędziego wynikająca z samego przeczulenia strony lub subiektywnego odczucia. Nie ma znaczenia subiektywne przekonanie o niekorzystnych działaniach podejmowanych przez sędziów, lecz konieczne jest wskazanie poważnych powodów, które obiektywnie spowodowałyby utratę zaufania co do bezstronności sędziów. Wyłączenie sędziego, o którym mowa w art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – zwanej dalej jako P.p.s.a.) ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. Z tych też przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak na wstępie na podstawie art. 19 w związku z art. 22 § 1 i § 2 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli skarżący, zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 oraz art. 19, art. 20 § 1 i 3, art. 177 § 5 P.p.s.a. oraz art. 24 § 1 P.p.s.a. i art. 78 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w związku z art. 177 § 5 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego, we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 P.p.s.a.). Wymaga podkreślenia, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość co do bezstronności sędziego musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji przez stronę w jej wniosku i należy ją odnieść do ewentualnego braku bezstronności w konkretnej sprawie. Niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy. Takie zaś nieskonkretyzowane okoliczności przedstawiono zarówno we wniosku o wyłączenie, jak i powtórzono w zażaleniu. O wyłączeniu sędziego (lub referendarza sądowego) nie może bowiem decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejsze zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie trafnie ocenił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów i referendarza sądowego. Złożyli oni stosowne wyjaśnienia, a wskazane we wniosku o wyłączenie i powtórzone w rozpoznawanym zażaleniu okoliczności i argumenty dotyczące okoliczności wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wyroku z dnia 22 listopada 2018 r. nie podważały prawdziwości tych oświadczeń. Te, jak słusznie wskazywał Sąd pierwszej instancji, mogły zostać ocenione jedynie w postępowaniu instancyjnym przed Naczelnym Sądem Administracyjnym tym bardziej, że sprawa na etapie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego została już zakończona. Także odwoływanie się do postanowienia referendarza sądowego z dnia 26 lipca 2018 r., którym oddalono wniosek skarżących o przyznanie prawa pomocy nie miało znaczenia dla sprawy a tym bardziej nie można uznać, aby pozbawiono nim skarżących możliwości obrony swoich praw, skoro postanowienie to zostało uchylone przez Sąd postanowieniem z dnia 17 września 2018 r. a skarżącym przyznano adwokata i częściowo zwolniono ich od kosztów sądowych. Także prawidłowość złożonej przez pełnomocnika z urzędu skarżących opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie podlegała ocenie w ramach wniosku o wyłączenie sędziego, czy niniejszego zażalenia. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł o oddaleniu zażalenia.