I OZ 323/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 lutego 2013 r., sygn. akt IV SO/Gl 39/12 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...) października 2012 r. nr (...) postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2013 r., sygn. akt IV SO/Gl 39/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania J. M. prawa pomocy w sprawie z jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia (...) października 2012 r. nr (...). W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż pismem z dnia 9 listopada 2012r. J. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na szereg rozstrzygnięć Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach, w tym decyzję z dnia (...) października 2012r. nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego. W treści skargi zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Do skargi dołączył również urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy "PPF", w którym stwierdził, że nie jest w stanie uiścić kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Podkreślił, iż gospodaruje samotnie, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Wskazał, że zamieszkuje w lokalu spółdzielczym lokatorskim o powierzchni 25,70 m2. Utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, tj. zasiłku okresowego w wysokości 724,85 zł rocznie, zasiłku celowego w kwocie 380 zł rocznie oraz otrzymuje żywność w naturze. Wnioskodawca dodał, że do sierpnia 2012r. pobierał także dodatek mieszkaniowy w kwocie 207,08 zł miesięcznie. Wskazał również, iż jego trudna sytuacja materialna stanowi skutek kradzieży z włamaniem, której ofiarą padł kilka lat wcześniej. W piśmie z dnia 28 listopada 2012r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym zakresie zobligował skarżącego do podania miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego to jest czynszu, opłat za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, telefon itp.), zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków oraz nadesłania dowodów wpłat, faktur VAT i paragonów potwierdzających te wydatki. Ponadto wezwano wnioskodawcę do nadesłania kopii decyzji administracyjnych, na mocy których otrzymał świadczenia z pomocy społecznej w okresie ostatnich trzech miesięcy. W wyznaczonym terminie skarżący nie udzielił na powyższe wezwanie jakiejkolwiek odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 7 stycznia 2013r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący nie uzupełnił wniosku w zakresie objętym wezwaniem z dnia 28 listopada 2012r. Tym samym nie zobrazował swojego stanu majątkowego i sytuacji dochodowej w sposób dostatecznie wyczerpujący. Odstępując od złożenia wyjaśnień i dokumentów nie usunął wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym. Ponadto referendarz zauważył, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie podlegał rozpoznaniu z uwagi na jego bezprzedmiotowość wynikającą z ustawowego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych. W zakreślonym terminie pismem z dnia 29 stycznia 2013r. skarżący złożył sprzeciw na powyższe postanowienie, domagając się przyznania prawa pomocy w osobie adwokata z urzędu. Jednocześnie podkreślił, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z dokonaniem kserokopii decyzji administracyjnych potwierdzających jego dochód. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji podniósł, iż skarżący nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Pomimo wezwania, nie podał miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania oraz nie udokumentował wydatków ponoszonych z tego tytułu oraz nie nadesłał kopii decyzji administracyjnych, na mocy których otrzymał świadczenia z pomocy społecznej w okresie ostatnich trzech miesięcy. Na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania swojej sytuacji materialnej, a Sąd z kolei nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, wobec istniejącego po stronie ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Zatem w interesie skarżącego leży przedstawienie w sposób najobszerniejszy jego stanu majątkowego, finansowego oraz realnych możliwości płatniczych, a także najściślejsza współpraca z Sądem. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł J. M., w którym nie zgodził się z zapadłym rozstrzygnięciem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu Sąd skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w szczególności poprzez podanie miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego to jest czynszu, opłat za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz śmieci, telefon itp.), zakup żywności, środków czystości, leczenie i zakup leków oraz nadesłanie dowodów wpłat, faktur VAT i paragonów potwierdzających te wydatki. Ponadto wezwano wnioskodawcę do nadesłania kopii decyzji administracyjnych, na mocy których otrzymał świadczenia z pomocy społecznej w okresie ostatnich trzech miesięcy. Nie ulega wątpliwości, iż skarżący nie uczynił zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawił wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę swojego rzeczywistego stanu majątkowego. Stąd jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia sytuacji materialnej przez wnioskodawcę. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Ponadto w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06). Mając powyższe okoliczności na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.