I OZ 365/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wa 548/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K.Z. na bezczynność Prokuratora Generalnego w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 22 sierpnia 2013 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił K.Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż z wniosku skarżącego wynikało, że w związku ze studiami zamieszkuje on w Warszawie i pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy opłacają wynajmowane przez niego mieszkanie. Skarżący wezwany został do złożenia dokumentów zaświadczających o wysokości uzyskiwanych przez rodziców dochodach i ponoszonych kosztach, jednak w odpowiedzi na to wezwanie oświadczył, że wszelkie dokumenty pozostają w posiadaniu rodziców i nie ma on możliwości ich uzyskania. Skarżący oświadczył ponadto, że nie chce zwracać się do rodziców w tej sprawie, bowiem nie chce wzbudzać ich zainteresowania wynikiem niniejszej sprawy. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał, aby nie mógł ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zatem nie zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.". Sąd podkreślił, iż odmowa przedstawienia dokumentów zaświadczających o wysokości dochodów rodziców uniemożliwiła dokonanie ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł K.Z., domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 255, art. 247, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP, art. 252 §1 i art. 166 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. W obszernym uzasadnieniu skarżący, między innymi, ponownie podkreślił, iż w jego ocenie nie istniały żadne podstawy do żądania od niego przedstawienia dokumentów zaświadczających o dochodach jego rodziców i ponoszonych przez nich kosztach. Konieczność przedstawienia takich dokumentów nie wynika z żadnych przepisów. Ponadto, w ocenie żalącego się, w niniejszej sprawie mogły powstać okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego WSA Eugeniusza Wasilewskiego od orzekania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Z kolei art. 255 ustawy P.p.s.a. stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. K.Z. wezwany został do przedstawienia dokumentów zaświadczających o dochodach uzyskiwanych przez jego rodziców, na których utrzymaniu znajduje się skarżący. Dokumentów tych strona jednak nie przedstawiła, oświadczając, że znajdują się one w posiadaniu rodziców i nie ma możliwości ich uzyskania. Tym samym – wbrew stanowisku zawartemu w zażaleniu – skarżący istotnie uniemożliwił Sądowi I instancji dokonania pełnej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej strony, co z kolei stanowiło przesłankę odmowy przyznania prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, iż skarżący odmowę przedstawienia żądanych dokumentów uzasadnił między innymi tym, iż oświadczył swoim rodzicom, że jego skarga została uwzględniona, a prośba o udostępnienie mu danych dotyczących uzyskiwanych dochodów i ponoszonych kosztów mogłaby wzbudzić wątpliwości co do rzeczywistego wyniku sprawy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego takie wytłumaczenie uznać należy za całkowicie pozbawione uzasadnienia, bowiem relacje pomiędzy skarżącym i jego rodzicami nie są w żadnym razie przedmiotem badania Sądu i w żaden sposób nie mogą one wpływać na sytuację procesową strony. Wniosek o przyznanie prawa pomocy oceniany jest jedynie przez pryzmat sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej strony, przedstawionej we wniosku i ewentualnie uzupełnionej na podstawie art. 255 P.p.s.a. Żadne inne okoliczności nie są brane pod uwagę. Skoro skarżący wskazał, iż pozostaje na całkowitym utrzymaniu swoich rodziców, to nie można uznać, że osiągane przez nich dochody i ponoszone wydatki pozostają bez wpływu na sytuację strony. Zatem żądanie przedstawienia dokumentów uściślających złożone przez skarżącego oświadczenia było ze wszech miar słuszne, a odmowa ich ujawnienia w sposób istotny ograniczyła możliwość Sądu dokonania oceny realnych możliwości finansowych skarżącego. Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, iż K.Z. nie wykazał w sposób dostateczny, aby spełniał przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym, a dokonana w tym zakresie ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego była w pełni uzasadniona. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Okoliczności podnoszone przez skarżącego, przemawiające w jego ocenie za koniecznością wyłączenia sędziego WSA Eugeniusza Wasilewskiego pozostają na obecnym etapie postępowania poza kontrolą Naczelnego Sądu Administracyjnego, w związku z czym Sąd ten nie mógł się do nich odnieść.