I OZ 378/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 2330/11 w części dotyczącej oddalenia wniosku J. G. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: E. G., A. M., E. K., A. K., A. G., S. A., E. M. i D. K. od orzekania w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania i wypłaty uposażenia z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – na skutek złożonego przez J. G. wniosku - postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2012 r. wyłączył sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. M. P. od orzekania w sprawie o sygn. akt II SA/Wa 2330/11, oddalając w/w wniosek w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu swego orzeczenia Sąd podniósł, że J. G. w dnia [...] stycznia 2012 r. wniósł o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: E. G. i A. M. oraz, w przypadku uwzględnienia wniosku, o niewyznaczanie do składu orzekającego w jego sprawie następujących sędziów: E. K., S. M. P., A. K., A. G., S. A., E. M. i D. K., wskazując, że orzekali oni w analogicznych przedmiotowo sprawach, stąd też istnieje obiektywnie uzasadniona obawa co do ich bezstronności, bowiem wyrazili już pogląd w kwestii dochodzonego przez skarżącego żądania. W dniu 8 marca 2012 r. sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie S. M. P. złożył oświadczenie, w którym wskazał, że znał skarżącego osobiście z uwagi na łączące go ze skarżącym w przeszłości stosunki służbowe. Pozostali wskazani przez wnioskodawcę sędziowie złożyli pisemne oświadczenia, że po ich stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wyłączające od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SA/Wa 2330/11 oraz, że nie istnieją także inne okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do ich bezstronności. Uwzględniając wniosek strony o wyłączenia sędziego WSA S. M. P. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż w niniejszej sprawie zachodzi podstawa jego wyłączenia, z uwagi na istnienie w tym przypadku okoliczności tego rodzaju, że mogłaby ona wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności. Odnosząc się z kolei do wniosku o wyłączenie pozostałych, wskazanych przez stronę, sędziów Sąd Wojewódzki uznał go za nieuzasadniony. W ocenie Sądu negatywne rozpoznanie spraw przedmiotowo tożsamych ze sprawą skarżącego nie stanowi przejawu stronniczości sędziów, lecz jest wynikiem rzetelnego i wnikliwego rozpoznania tych spraw na podstawie obowiązujących przepisów prawa w świetle zasady bezstronności i niezawisłości sędziego. Twierdzenia zaś samego wnioskodawcy stanowiły wyłącznie odbicie jego niezadowolenia co do rozstrzygnięć wcześniej rozpoznanych spraw ze skarg innych skarżących. Nie wywołują one jednak uzasadnionej wątpliwości w zakresie bezstronności sędziów, tym bardziej, że wyczerpujące motywy ich rozstrzygnięć zostały zawarte w uzasadnieniach orzeczeń. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że uwzględnianie wniosku o wyłączenie sędziów wyłącznie z uwagi na okoliczność, że w analogicznych przedmiotowo sprawach orzekli oni niezgodnie z oczekiwaniami skarżącego, doprowadziłoby do naruszenia zasady niezawisłości sędziowskiej oraz do zapaści sądownictwa. J. G. zaskarżając powyższe postanowienie w części, w której Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił jego wniosek o wyłączenie wymienionych na wstępie sędziów podniósł, że zgadza się poglądem, iż prognozowany przez stronę postępowania kierunek wykładni prawa, który może przyjąć skład orzekający, nie stanowi obiektywnej przesłanki wyłączenia sędziego w trybie art. 19 P.p.s.a. Taka bowiem ocena nie podważa bezstronności sędziego polegającej na nie sprzyjaniu żadnej ze stron postępowania oraz tak samo otwartym, jaki i krytycznym podejściu do stanowisk obu stron. W jego jednak ocenie należy rozróżnić prezentowanie przez sędziego kierunku wykładni prawa od uprzedniego wydania przez niego rozstrzygnięcia w konkretnej sprawie, która jest tożsama pod względem stanu faktycznego oraz stanu prawnego ze sprawą zainicjowaną na skutek wniesionej przez skarżącego skargi. Wcześniejsza sprawa stanowi w istocie przedsąd, bowiem wskazuje na treść końcowego rozstrzygnięcia, co przemawia za wyłączeniem sędziego od orzekania w niniejszej sprawie. W ocenie skarżącego, takie rozwiązanie realizowałoby postulat pogłębiania zaufania obywateli do wymiaru sprawiedliwości, wzmacniałoby jego autorytet. Wynika przy tym z wykładni celowościowej, jaka powinna być stosowana przy interpretacji przepisów normujących instytucje wyłączenia sędziego. Odnosząc się z kolei do uzasadnienia zaskarżonego postanowienia strona podniosła, że użyte w nim sformułowania ("Negatywne rozpoznanie spraw przedmiotowo tożsamych ze sprawą skarżącego nie stanowi przejawu stronniczości sędziów, ale jest wynikiem rzetelnego i wnikliwego rozpoznania tych spraw na podstawie obowiązujących przepisów prawa w świetle zasady bezstronności i niezawisłości" oraz, że "stanowisko skarżącego stanowi wyłącznie odbicie jego niezadowolenia co do rozstrzygnięć wcześniej rozpoznanych, a to ze względu na wyczerpujące motywy tychże rozstrzygnięć zawarte w uzasadnieniach orzeczeń") świadczą o braku obiektywizmu i krytycyzmu w odniesieniu do własnych rozstrzygnięć, potwierdzając tym samym –zdaniem skarżącego- fakt dokonania przedsądu w niniejszej sprawie. Ze zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędziów (§ 11 ust. 2 i § 12 ust. 2) wynika bowiem, że w motywach orzeczeń sędzia powinien unikać sformułowań wykraczających poza rzeczową potrzebę uzasadnienia stanowiska sądu mogących naruszać godność lub cześć podmiotów występujących w sprawie albo osób trzecich oraz w odniesieniu do stron i innych osób uczestniczących w postępowaniu zachowywać godną postawę, cierpliwość, grzeczność a także wymagać od tych osób właściwego zachowania. Podnoszone zatem przez sąd argumenty nie nadawały się do merytorycznej oceny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 P.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 P.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Z treści zażalenia wynika, że zasadniczą podstawę do wyłączenia sędziów od orzekania w sprawie strona upatruje w zaistnieniu okoliczności, o której mowa w art. 19 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 P.p.s.a., sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Za okoliczność określoną w cytowanym przepisie wnoszący zażalenie uznaje fakt wyrażenia przez wnioskowanych do wyłączenia sędziów w innych, tożsamych pod względem przedmiotowym, sprawach poglądu prawnego niekorzystnego dla strony skarżącego, który to pogląd może mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ze skargi J. G. W ocenie strony, wyrażone przez nich poglądy stanowią w istocie przedsąd w rozpoznawanej w niniejszym postępowaniu sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższa okoliczność nie stanowi żadnej z określonych powyższych przepisach przesłanek uzasadniających wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia zgodnie z żądaniem strony. Wykonywanie bowiem przez sędziów funkcji orzeczniczych – które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji – zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych tożsamych przedmiotowo sprawach byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa. Z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika bowiem, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co – w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym zażaleniu – uprawniałoby każdą niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziów, którzy je podjęli od rozpoznania własnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny. Nie można zatem mówić w tym przypadku, iż okoliczność rozpoznawania przez sędziów podobnych a nawet identycznych, aczkolwiek dotyczących innych podmiotów, spraw ma charakter przedsądu. Takie zaś stanowisko w istocie prowadzi do wniosku, iż sędziowie, orzekając w tożsamych sprawach, nie kierują się za każdym razem oceną konkretnego przypadku i nie dokonują za każdym razem subsumcji przepisów prawa materialnego na gruncie ustalonego stanu faktycznego, lecz swoistym automatyzmem, co podważa przytaczaną wyżej zasadę niezawisłości sędziowskiej. Podkreślić również należy, że dla kwestionowania określonych poglądów prawnych wyrażanych w toku sądowej kontroli działalności administracji publicznej przez poszczególne składy sądów administracyjnych właściwa jest kontrola instancyjna, a nie instytucja wyłączenia sędziego. Odnosząc się zaś do użytych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sformułowań, należy wskazać, iż wbrew stanowisku skarżącego nie stanowią one przejawu braku obiektywizmu i krytycyzmu Sądu w odniesieniu do własnych rozstrzygnięć, lecz są wyrazem oceny złożonego przez stronę wniosku i przedstawionych w nim motywów. Wskazana ocena musiała przy tym zostać zawarta w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, gdyż jej brak mógłby uniemożliwić kontrolę wydanego postanowienia. Nie można zatem doszukać się w niej naruszenia wskazanych przez skarżącego wytycznych, ujętych Zbiorze Zasad Etyki Zawodowej Sędziów. Poza tym ich ewentualne naruszenie pozostawało bez znaczenia dla oceny zaskarżonego orzeczenia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji.