I OZ 380/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Ł. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 2 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Ol 908/07 w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Ł. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie rejestracji pojazdu postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 2 kwietnia 2008 r. odmówił skarżącemu Ł. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie stronie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić w zakresie całkowitym, bądź też częściowym, przy czym częściowe zwolnienie jest możliwe w sytuacji, gdy skarżący wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy jest, jak wskazał Sąd, odstępstwem od zasady ponoszenia kosztów postępowania i może być zastosowane jednie w przypadku wyjątkowym. Tym bardziej, że Sąd oceniając sytuację osoby wnoszącej o przyznanie prawa pomocy bierze pod uwagę nie tylko jej miesięczne dochody i wydatki, ale także ilość zgromadzonych przez nią środków pieniężnych oraz posiadany majątek. Po dokonaniu analizy dokumentacji złożonej przez skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że nie zachodzą przesłanki do zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. O możliwościach finansowych skarżącego świadczą przede wszystkim zgromadzone przez rodzinę znaczne oszczędności w łącznej wysokości [...], jak również stały miesięczny dochód pięcioosobowej rodziny w łącznej kwocie [...] oraz wykazany we wniosku stan majątkowy w postaci między innymi domu, samochodów i ciągników. Jak wynika z argumentacji zaprezentowanej, Sąd dokonał również analizy możliwości płatniczych skarżącego uwzględniając fakt, iż obecnie do tamtejszego Sądu wniesionych zostało przez skarżącego i członków jego najbliższej rodziny siedem skarg, od których wpis łącznie wynosi 1.400 zł. Zażalenie od tego postanowienia wniósł Ł. W. domagając się jego uchylenia. W złożonym zażaleniu Ł. W. podkreślił, że złożenie skargi w powyższej sprawie wywołane jest tylko i wyłącznie nieuwzględnieniem wcześniejszych wniosków przez organy administracji publicznej. W tych okolicznościach konieczność uiszczenia opłaty od skargi zawsze powodować będzie pogorszenie sytuacji materialnej strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. W ocenie skarżącego, Sąd nie ustalił dokładnie jego stanu majątkowego. Dysponowanie przez rodziców pokaźnym majątkiem nie oznacza, jak podnosił skarżący, że on sam też jest dobrze sytuowany. Jak dodatkowo podkreślił, przebywa on około 500 km od domu rodzinnego i pozostaje tym samym wyłącznie na własnym utrzymaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym następuje w myśl art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w zakresie całkowitym gdy osoba ubiegająca się o przyznanie tego prawa wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania oraz w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją przez stronę prawa do sądu, albowiem gwarantuje ono osobie, która nie jest w stanie ponieść kosztów toczącego się postępowania sądowego prawo do ochrony swych praw przed sądem, w tym poprzez pokrycie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, który reprezentuje jej interesy przed sądem. Z konstrukcji instytucji prawa pomocy wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania trudnej sytuacji materialnej, która dawałby podstawy do przyznania mu prawa pomocy. Instytucja zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych, w tym także ustanowienia dla strony pełnomocnika ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się faktycznie trudną sytuacją materialną. Do osób tych można zaliczyć osoby naprawdę ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspakajają tylko podstawowe potrzeby. Podkreślić należy, że przyznanie stronie prawa pomocy wiąże się z wykazaniem przez nią braku możliwości partycypowania w jakichkolwiek kosztach postępowania. To sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. Rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy wyłącznie od tego, co zostanie przez stronę przedstawione, tym bardziej, że ma ona przedstawić sądowi argumentację, która potwierdzałaby jej niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie określonych kosztów postępowania. W świetle powyższego, należało się zgodzić z Sądem I instancji, że przyznanie prawa pomocy skarżącemu byłoby niezasadne. Intencją ustawodawcy było aby z prawa pomocy korzystały osoby, które deklarują się niskim dochodami i wyjątkową sytuacją życiową, a tym samym nie są w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów sądowych. Przyznanie więc stronie prawa pomocy wiąże się z wykazaniem braku możliwości partycypowania przez nią w jakichkolwiek kosztach postępowania. Skarżący, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wykazał, iż znajduje się w sytuacji kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.