I OZ 429/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1291/14 odmawiające przyznania K. Ś. prawa pomocy w sprawie ze skargi K. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: 1. uchylić pkt 2 zaskarżonego postanowienia i w tym zakresie przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; 2. w pozostałym zakresie zażalenie oddalić. K. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym wskazując, że utrzymuje się z zasiłku stałego w kwocie 535 zł. Uzasadnienie wniosku ograniczył do stwierdzenia, że adwokat wskaże fakty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r. umorzył postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 1) oraz oddalił wniosek K. Ś. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia Sąd - powołując się na art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej jako "P.p.s.a." – stwierdził, że umorzenie postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wynikało z faktu, iż niniejsza sprawa należy do kategorii spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej. Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, Sąd Wojewódzki wskazywał, że nie mógł on odnieść zamierzonego skutku, bowiem przedmiotem skargi jest orzeczenie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Strona nie podała jednak powodu uchybienia terminowi, który powinna znać. Ustanowienie na rzecz skarżącego pełnomocnika w niniejszej sprawie - zdaniem Sądu – byłoby więc niecelowe. Skarżący jest zaś w stanie działać samodzielnie w tego rodzaju sprawie. Sąd Wojewódzki wskazał również, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. O ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych, nie odpowiadających ich przeznaczeniu. W konsekwencji zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Jako nadużycie prawa należy więc ocenić działanie podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich praw, ale dla którego inicjowanie tych postępowań jest celem samym w sobie. Sąd podkreślił przy tym, że obecnie skarżący zainicjował 160 spraw, z których znaczna część pozbawiona jest przedmiotu zaskarżenia, a sprawa niniejsza nie wymaga żadnych wiadomości fachowych. We wniesionym zażaleniu K. Ś., kwestionując zaskarżone postanowienie, wniósł o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie częściowo zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podkreślenia wymaga, że Sąd pierwszej instancji słusznie uznał za bezzasadny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w części, w jakiej domagał się on zwolnienia od kosztów sądowych. Niewątpliwie bowiem przedmiotowa skarga dotyczy sprawy z zakresu pomocy społecznej, w której strona - zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. - nie ma obowiązku ponosić tego rodzaju ciężarów fiskalnych. Odnosząc się zaś do wniosku o przyznanie prawa pomocy z zakresie ustanowienia pełnomocnika należy wskazać, że - stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymieniony przepis jednoznaczne określa kryteria dokonywanej przez sąd w tym zakresie oceny. Oparcie zatem przez Sąd swojego rozstrzygnięcia w ww. części jedynie na twierdzeniu o braku konieczności ustanowienia na rzecz skarżącego pełnomocnika z uwagi na mało skomplikowaną materię sprawy, czy też zarzucanie wnioskodawcy inicjowanie wielu spraw, było nieprawidłowe bowiem nie odnajduje uzasadnienia w przepisach prawa. Użycie przy tym wyłącznie lakonicznego sformułowania, że – w świetle przepisów Działu V, Rozdziału 3 P.p.s.a. – skarżący jest w stanie ponieść koszty ustanowienia adwokata, nie spełnia wymogu należytego rozpoznania złożonego przez niego wniosku w tym przedmiocie. Uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego postanowienia w tej części, nie świadczy o tym, iż prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu powinno być skarżącemu przyznane, a jedynie odnosi taki skutek, że Sąd pierwszej instancji, rozpoznając ponownie wniosek skarżącego, będzie zobligowany ocenić go według reguł określonych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji postanowienia. Orzeczenie zawarte w pkt 2 postanowienia zostało natomiast oparte na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.