I OZ 440/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia R.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 288/23 w sprawie ze skargi R.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 25 stycznia 2023 r. znak SKO.41/6154/OS/2022 w przedmiocie zwrotu świadczeń nienależnie pobranych postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z 3 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/Lu 288/23 (dalej postanowienie z 3 kwietnia 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę kasacyjną R.J. (dalej skarżąca) od wyroku tego Sądu z 7 listopada 2023 r. II SA/Lu 288/23. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że odpis sentencji wyroku doręczono skarżącej 9 stycznia 2024 r. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej upływał 8 lutego 2024 r. W tym terminie skarżąca wniosła wprawdzie skargę kasacyjną, jednakże sporządzoną samodzielnie. Skarga kasacyjna została odrzucona prawomocnym postanowieniem Sądu z 21 lutego 2024 r. Kolejna skarga kasacyjna, o identycznej treści jak wcześniej odrzucona, tym razem podpisana przez adwokata, została wniesiona 25 marca 2024 r., a zatem ponad 6 tygodni po upływie terminu ustawowego. Na bieg terminu do wniesienia drugiej skargi kasacyjnej nie miał wpływu fakt, że w pierwszej, sporządzonej samodzielnie skardze kasacyjnej, wniesionej w terminie otwartym, skarżąca zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postępowanie w tym zakresie zakończyło się prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z 29 lutego 2024 r. o umorzeniu postępowania o przyznanie prawa pomocy (sygn. akt II SPP/Lu 38/24). Wobec takiej treści wniosku (wyłącznie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) i rozstrzygnięcia referendarza nie miały zastosowania art. 177 § 3 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej ppsa) modyfikujące bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej ze względu na przyznanie albo odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym pełnomocnika profesjonalnego (k. 135-136, 137-138, 151-156, 158, 160-162, 164-185, 186-188, 197-208, 209-211 akt II SA/Lu 288/23). Zażalenie na postanowienie z 3 kwietnia 2024 r. złożyła skarżąca, reprezentowana przez adw. [...], zaskarżając postanowienie w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść postanowienia w postaci art. 3941 § 2 i 3 KPC [ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550 ze zm., dalej kpc)] przez odrzucenie wniesionej przez pełnomocnika skargi kasacyjnej, podczas gdy złożona przez skarżąc[ą] skarga kasacyjna została odrzucona bez wezwania skarżącej do podpisania skargi kasacyjnej przez pełnomocnika. Skarżąca, na podstawie art. 386 § 4 w zw. z art. 397 § 2 kpc, wniosła o uchylenie przez Sąd Najwyższy zaskarżonego postanowienia w całości na posiedzeniu niejawnym i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz przywrócenie terminu do podpisania skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika (k. 223-225 akt II SA/Lu 288/23). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie, mając na uwadze, że skarżąca, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, odwołała się w zażaleniu do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i wniosła o uchylenie przez "Sąd Najwyższy" zaskarżonego postanowienia, wskazać trzeba, że to ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne) (art. 1 ppsa). Do rozpoznawania spraw sądowoadministracyjnych powołane są sądy administracyjne (art. 2 ppsa), które sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (art. 3 § 1 ppsa). Sądami administracyjnymi są Naczelny Sąd Administracyjny oraz wojewódzkie sądy administracyjne. (art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z 2022 r. poz. 2492). Odwołanie się przez pełnomocnika skarżącej do przepisów regulujących postępowanie cywilne, a nie sądowoadministracyjne już samo w sobie dyskwalifikuje wywiedzione zażalenie, ponieważ jako takie dotknięte jest ono błędem formalnym w zakresie powołanej podstawy prawnej i sformułowanych zarzutów i nie nadaje się do rozpoznania. Sądem właściwym jest w tym przypadku Naczelny Sąd Administracyjny, a nie Sąd Najwyższy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe błędy należało wytknąć z uwagi na ich jaskrawy charakter, nie rezygnując jednakże z wyjaśnienia stronie powodów, dla których zażalenie - nawet gdyby sformułowane zostało poprawnie - nie zasługiwałoby na uwzględnienie. Odpis wyroku z 7 listopada 2023 r. został doręczony skarżącej 18 listopada 2023 r. z pouczeniem, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, zaś niezachowanie tego wymogu spowoduje jej odrzucenie (k. 136-138 akt II SA/Lu 288/23). Następnie, 9 stycznia 2024 r. doręczono skarżącej odpis wyroku z uzasadnieniem z analogicznym pouczeniem o przymusie adwokacko-radcowskim w zakresie skargi kasacyjnej (k. 151-156, 158-162). Mimo dwukrotnego pouczenia, które było klarowne i jednoznaczne w swej treści, skarżąca 8 lutego 2024 r. wniosła skargę kasacyjną osobiście, która w tych okolicznościach została odrzucona (k. 164-185, 186-188 akt II SA/Lu 288/23). Postanowienie Sądu I instancji w tym zakresie, wydane 21 lutego 2024 r., nie zostało zaskarżone, stając się prawomocne. Kolejna skarga kasacyjna, o identycznej treści jak wcześniej odrzucona, tym razem podpisana przez adwokata, została wniesiona 25 marca 2024 r. (k. 196-208), a zatem ponad 6 tygodni po upływie terminu ustawowego (art. 177 § 1 ppsa). Nie ulega żadnej wątpliwości, że skarga kasacyjna, złożona 25 marca 2024 r. (k. 208) z zachowaniem wymogu sporządzenia jej przez adwokata lub radcę prawnego (art. 175 § 1 ppsa), została wniesiona po upływie 30-dniowego terminu, którego bieg zakończył się 8 lutego 2024 r. Podlegała więc odrzuceniu jako spóźniona, co prawidłowo uczynił Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu (k. 209-211 akt II SA/Lu 289/23). Odpis wyroku II SA/Lu 288/23 z uzasadnieniem doręczono skarżącej 9 stycznia 2024 r. (k.160-162 akt II SA/Lu 288/23). Sąd I instancji trafnie zwrócił uwagę, że na bieg terminu do wniesienia drugiej skargi kasacyjnej nie miał wpływu fakt, że w pierwszej, sporządzonej przez skarżącą samodzielnie skardze kasacyjnej, wniesionej w terminie otwartym, zawarła ona wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postępowanie w tym zakresie zakończyło się prawomocnym postanowieniem referendarza sądowego z 29 lutego 2024 r. o umorzeniu postępowania o przyznanie prawa pomocy (sygn. akt II SPP/Lu 38/24). Wobec takiej treści wniosku (wyłącznie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych) i rozstrzygnięcia referendarza, nie miały zastosowanie przepisy art. 177 § 3 i 6 ppsa, modyfikujące bieg terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, ze względu na przyznanie albo odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym pełnomocnika profesjonalnego. Ocenę w tym aspekcie Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela i przywołaną argumentację Sądu I instancji przyjmuje za własną. Wbrew zarzutowi skarżącej, że skarżąca, po złożeniu skargi kasacyjnej, nie została wezwana przez Sąd do jej podpisania przez pełnomocnika profesjonalnego, wskazać należy, że Przewodniczący nie miał takiego obowiązku. Zgodnie z art. 177a ppsa, jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi kasacyjnej w trybie art. 177a ppsa odnosi się wyłącznie do przypadków wskazanych w art. 176 ppsa, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, nie zaś do jakichkolwiek braków. Art. 176 ppsa nie dotyczy kwestii przymusu adwokacko -radcowskiego w zakresie sporządzenia skargi kasacyjnej; kwestię tę reguluje art. 175 § 1 ppsa. Ewentualne wezwanie skarżącej do podpisania skargi przez reprezentującego ją adwokata nie mogło nastąpić w trybie art. 177a ppsa. Żaden inny przepis Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi również nie przewiduje takiej możliwości. Dlatego zarzut ten był bezzasadny. Skarżąca w dacie złożenia skargi kasacyjnej nie była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika. Dotyczy to zarówno skargi kasacyjnej złożonej przez nią osobiście 8 lutego 2024 r., jak i skargi kasacyjnej podpisanej przez adw. [...] i wniesioną 25 marca 2024 r. Z treści pełnomocnictwa udzielonego przez skarżącą temu adwokatowi wynika, że zostało ono udzielone 3 czerwca 2024 r. (k. 239), a więc po złożeniu obu skarg kasacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.