I OZ 443/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 1402/14 umarzające postępowanie w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych oraz oddalające wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia środka odwoławczego postanawia: 1. sprostować oczywistą omyłkę pisarską w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 1402/14 w ten sposób, że w dwunastym wierszu od góry zamiast "30 czerwca 2015 r." wpisać "30 czerwca 2014 r." 2. uchylić pkt 2 zaskarżonego postanowienia i w tym zakresie przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; 3. w pozostałym zakresie zażalenie oddalić. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 1402/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpatrzeniu wniosku K. S. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata umorzył postępowanie w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 1) i jednocześnie oddalił wniosek w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata (pkt 2). W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że K. S. zainicjował 160 spraw, wnosząc w każdej z tych spraw wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Z urzędu znane jest Sądowi, że K. S. zajmuje lokal mieszkalny o powierzchni 37 m2 bez tytułu prawnego, bowiem z uwagi na znaczne zadłużenie czynszowe została mu wypowiedziana umowa najmu lokalu. Opłaty za bezumowne zajmowanie lokalu wynoszą 570,52 zł miesięcznie, zaś zadłużenie z tego tytułu przekracza obecnie 13765 zł. Ponadto K. S. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, niezdolną do pracy ale zdolną do samodzielnej egzystencji. Podstawą jego utrzymania są przyznawane zasiłki z pomocy społecznej, których łączna wysokość w 2013 r. przekroczyła 13979 zł. Dodatkowo K. S. obciążają zobowiązania alimentacyjne. Następnie WSA w Krakowie wyjaśnił, że K. S. na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a.") korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż jego skarga należy do kategorii spraw z zakresu pomocy i opieki społecznej. Z tych względów postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych należało umorzyć. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, WSA w Krakowie podał, że wniosek ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku, bowiem przedmiotem skargi jest orzeczenie o uchybieniu terminu do wniesienia środka odwoławczego, a więc sprawa nieskomplikowana, pozbawiona jakichkolwiek możliwości interpretacji, a opierająca się wyłącznie na porównaniu daty doręczenia rozstrzygnięcia i daty wniesienia środka zaskarżenia. Ustanowienie na rzecz skarżącego pełnomocnika w takiej sprawie – w ocenie Sądu – byłoby niecelowe. Skarżący jest zaś w stanie działać samodzielnie w sprawie, gdyż sprawa niniejsza nie wymaga żadnych wiadomości fachowych. Sąd I instancji wyjaśnił ponadto, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Prawo pomocy, stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swego prawa czyni nienależyty użytek. Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych, nieodpowiadających ich przeznaczeniu. Jako nadużycie prawa należy więc ocenić działanie podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich praw, ale dla którego inicjowanie tych postępowań jest celem samym w sobie. WSA w Krakowie wskazał również, że przy uwzględnieniu treści Działu V, Rozdziału 3 P.p.s.a., skarżący, ustawowo zwolniony od kosztów sądowych jest w stanie ponieść koszty adwokata, gdyby – pomimo stwierdzenia przez Sąd braku celowości jego ustanowienia – uznał jednak jego udział za potrzebny. Na powyższe postanowienie K. S. złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie częściowo zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji słusznie uznał za bezzasadny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w części, w jakiej domagał się on zwolnienia od kosztów sądowych. Złożona w niniejszej sprawie skarga niewątpliwie dotyczy sprawy z zakresu pomocy społecznej, w której strona - zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a P.p.s.a. - nie ma obowiązku ponosić tego rodzaju ciężarów fiskalnych. Zatem jeżeli strona, pomimo ustawowego zwolnienia jej od kosztów sądowych, składa w tym zakresie wniosek o przyznanie prawa pomocy, zasadne jest umorzenie takiego postępowania, gdyż stosownie do treści art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a., jest ono bezprzedmiotowe. Zażalenie w tej części podlegało zatem oddaleniu. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy z zakresie ustanowienia pełnomocnika należy wskazać, że - stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie zaś z art. 247 P.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje w razie oczywistej bezzasadności skargi. Przepisy te jednoznacznie określają kryteria dokonywanej przez sąd oceny w zakresie przyznania prawa pomocy. Oparcie przez Sąd I instancji swojego rozstrzygnięcia na twierdzeniu o braku konieczności ustanowienia na rzecz skarżącego pełnomocnika głównie z uwagi na mało skomplikowaną materię sprawy było zatem nieprawidłowe, bowiem nie odnajduje uzasadnienia w powołanych przepisach prawa. Użycie przy tym lakonicznego sformułowania, że – w świetle przepisów Działu V, Rozdziału 3 P.p.s.a. – skarżący jest w stanie ponieść koszty ustanowienia adwokata, nie spełnia wymogu należytego rozpoznania wniosku oraz niezbędnego uzasadnienia przez Sąd podjętego w tym zakresie rozstrzygnięcia. Uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny zaskarżonego postanowienia w tej części, nie świadczy o tym, że prawo pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu powinno być skarżącemu przyznane, a jedynie odnosi taki skutek, że Sąd I instancji rozpoznając ponownie sprawę, będzie zobligowany ocenić wniosek według reguł określonych w art. 246 § 1 P.p.s.a. oraz należycie umotywować swe rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji postanowienia. Orzeczenie zawarte w pkt 3 postanowienia zostało natomiast oparte na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej dotyczącej daty zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] Naczelny Sąd Administracyjny dokonał na podstawie art. 156 § 3 P.p.s.a. W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że błędne wpisanie daty zaskarżonego postanowienia było wynikiem oczywistej omyłki pisarskiej, co podlega sprostowaniu we wskazanym trybie. W związku z powyższym, na podstawie art. 156 § 3 w związku z art. 166 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w punkcie 1 postanowienia.