I OZ 482/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1508/13 odmawiające Z. Ś. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia [...] listopada 2013 r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu podania postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 15 października 2014 r. Z. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trzema córkami, a na jego majątek składa się mieszkanie o powierzchni 41 m2. Skarżący nie posiada innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Skarżący podał, że dochód jego rodziny wynosi 0 zł, gdyż MOPS w Tarnowie odmawia mu przyznania zasiłków. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 1508/13 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, gdyż pomimo wezwania skarżący nie nadesłał żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną ani nie powołał żadnych nowych okoliczności w porównaniu do jego pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonego w niniejszej sprawie. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł sprzeciw. Pismem z dnia 12 lutego 2015r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wezwał skarżącego o udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jego rodziny przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur za media (gaz, prąd, ścieki, telefon, ubezpieczenia, podatek od nieruchomości) za ostatni okres rozliczeniowy; udokumentowanie miesięcznych wydatków na żywność, leki, środki czystości itp.; wyjaśnienie, czy skarżący lub jego żona są zarejestrowani jako osoby bezrobotne, a jeżeli tak to o przedłożenie zaświadczenia z właściwego urzędu pracy o nadaniu statusu osoby bezrobotnej; przedłożenie kserokopii decyzji MOPS o przyznaniu zasiłków dla skarżącego lub członków jego rodziny; podanie czy skarżący lub jego żona uzyskują dochód z innych źródeł, w tym z prac dorywczych lub zleconych, a jeśli tak to z jakich źródeł i w jakiej wysokości; przedłożenie zeznania podatkowego za rok 2013 oraz wskazanie, czy jest właścicielem pojazdu mechanicznego, a jeśli tak to jakiej marki i jaki jest rok produkcji – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 24 lutego 2015r., w którym podał, że nie dysponuje żadnymi rachunkami, gdyż znajdują się one w MOPS w Tarnowie. Skarżący oświadczył, że nie jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy i nie wie, czy jego żona jest tam zarejestrowana. Skarżący stwierdził, że ani on ani jego dzieci nie otrzymują żadnych zasiłków. Jedynie żona skarżącego otrzymuje zasiłek w kwocie 700 zł, ale ma go tylko dla siebie. Skarżący nie ma dochodu i nie podejmuje żadnych prac dorywczych. Skarżący dodał, że nie posiada zeznania podatkowego za rok 2013 ani pojazdu mechanicznego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1508/13, na podstawie art. 246 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd uznał, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie mógł zostać uwzględniony, gdyż skarżący nie złożył niezbędnych wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności. Sąd dodał, że złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest drugim z kolei wnioskiem złożonym przez niego w niniejszej sprawie. Pierwszy wniosek skarżącego – z dnia 30 grudnia 2013 r. został oddalony przez Sąd postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2014 r., zaś wniesione przez skarżącego zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 lipca 2014r., sygn. akt I OZ 539/14. Powodem oddalenia pierwszego wniosku skarżącego również było niezłożenie przez niego niezbędnych wyjaśnień odnośnie jego sytuacji materialnej i nienadesłanie wymaganych przez Sąd dokumentów. Na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie 26 marca 2015 r. zażalenie wniósł Z. Ś. kwestionując zapadłe rozstrzygniecie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Brzmienie wskazanych wyżej przepisów oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Instytucja prawa pomocy ma zatem na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Stanowi o tym art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, od której to zasady instytucja przyznania prawa pomocy stanowi wyjątkowe odstępstwo. Strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Sąd rozpoznający taki wniosek obowiązany jest interpretować ściśle przesłanki zastosowania omawianej instytucji. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, iż w niniejszej sprawie nie zostało wykazane, aby zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Okoliczności takie nie zostały także wykazane w złożonym zażaleniu. Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego należy mieć na uwadze, że pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia wskazanych dokumentów i oświadczeń, skarżący nie przedstawił w wyznaczonym terminie dodatkowych materiałów obrazujących jego rzeczywisty stan majątkowy. Skoro zaistniałe wątpliwości nie zostały przez skarżącego wyjaśnione, Sąd orzekł na podstawie informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dokonaną przez Sąd I instancji ocenę sytuacji materialnej skarżącego, której konsekwencją była odmowa uwzględnienia wniosku, Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.