I OZ 492/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt II SAB/Ol 34/11 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – sędziego NSA J. K. i sędziów WSA: M. G., A. J., B. J., B. J., T. L., K. M., A. M., H. R. i Z. Ś. oraz referendarzy sądowych A. B. i K. N. w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Dyrektora Aresztu Śledczego w B. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] grudnia 2008 r. w sprawie wydania odpisów dokumentów postanawia: oddalić zażalenie W dniu 9 maja 2011 r. wpłynął do Sądu Wojewódzkiego wniosek skarżącego o wyłączenie w sprawie sędziów Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: sędziego NSA J. K. oraz sędziów WSA: M. G., A. J., B. J., B. J., T. L., K. M., A. M., H. R. i Z. Ś., a także referendarzy sądowych A. B. i K. N. Powołując przepis art. 19 oraz art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie: P.p.s.a., skarżący wskazał, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziów, którzy orzekali w prowadzonych wcześniej sprawach z jego udziałem. Podniósł, że wielokrotnie występował o wyłączenie wymienionych sędziów od rozpoznawania jego spraw, jednakże złożone w tym zakresie wnioski zostały oddalone. W jego ocenie, argumentem przesądzającym o zasadności wniosku jest podejmowanie przez orzekających decyzji pod wpływem czynników irracjonalnych, przez które strona rozumie uleganie wpływom na psychikę wywołanym zachowaniem stron postępowania, jak również uleganie uprzedzeniom, niechęci, gniewu i sympatii. Skarżący zakwestionował również nagminne w jego ocenie posługiwanie się przez sądy argumentacją odwołującą się do tezy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, które zostało wydane 40 lat temu, a zatem uległo zdezaktualizowaniu. Wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie WSA w Olsztynie oraz referendarze sądowi złożyli do akt sprawy oświadczenia (karty nr 18-29 akt sądowych), w których wskazali, że nie zachodzi między nimi a stronami postępowania okoliczność z art. 19 P.p.s.a. tj. tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Ponadto oświadczyli, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, o których mowa w art. 18 P.p.s.a. Postanowieniem z dnia 18 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie wskazanych sędziów i referendarzy sądowych. Sąd wskazał, że wymienieni sędziowie i referendarze złożyli do akt sprawy oświadczenia, o których mowa w art. 22 P.p.s.a. Skarżący zaś nie wskazał na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane przez niego zarzuty. W ocenie Sądu Wojewódzkiego argumentacja strony ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane przez sędziów decyzje oraz sugeruje, że sędziowie pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie sędziego złożonych w innych sprawach. Podnoszone przez skarżącego twierdzenia nie mogły podważyć wiarygodności złożonych przez sędziów i referendarzy oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Nie odwoływały się bowiem do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego. Sąd podkreślił, że ustawodawca użył w art. 19 P.p.s.a. pojęcia "uzasadniona wątpliwość", zatem chodzi tu o wątpliwość co do bezstronności uzasadnioną obiektywnymi powodami, czyli takimi, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem, a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny. Jednocześnie Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego w kwestii nieuprawnionego posługiwania się przy ocenie wniosków o wyłączenie sędziego argumentacją wyrażoną w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971r., sygn. akt I CZ 121/71 (opubl.: OSN 1972, poz. 55). Wbrew twierdzeniom skarżącego, pogląd ten nie zdewaluował się z uwagi na upływ czasu, czy zmianę ustroju politycznego państwa, i pozostaje nadal aktualny w świetle obecnego brzmienia unormowań dotyczących instytucji wyłączenia sędziego, oraz wyrażonego na tym gruncie orzecznictwa sądowego. Odnosząc się do wskazywanej przez skarżącego przesłanki wyłączenia z mocy ustawy Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności, o których mowa w art. 18 P.p.s.a.- w tym w szczególności powoływanego przez stronę art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. – uzasadniające wyłącznie wymienionych wyżej sędziów i referendarzy sądowych od udziału w niniejszej sprawie. Wykładnia literalna przepisu art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. wskazuje, że przesłanka ta ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Tymczasem przedmiotowa sprawa nie była dotychczas objęta kontrolą sądu administracyjnego, a ponadto substratem zaskarżenia jest bezczynność organu w rozpoznaniu wniosku strony, a nie merytoryczne rozstrzygnięcie organu w tym zakresie. Zatem wniosek o wyłączenie sędziego, którego podstawę stanowi art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd Wojewódzki nie stwierdził również istnienia pozostałych przesłanek ustawowych uzasadniających wyłączenie sędziów (art. 18 § 1 ust. 1 pkt 1 – 7 P.p.s.a.). Zaskarżając powyższe postanowienie A. Z., zarzucił mu naruszenie: - art. 19 P.p.s.a., przez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż norma ta może być rozumiana inaczej niż to, że jeśli w sprawie zachodzi albo istnieją okoliczności, co do wątpliwości lub mogące wywoływać wątpliwość, co do bezstronności sędziego przez jego jednoznaczne lub pokrewne działania lub zachowania albo i też inne poczynione skutki jego zachowań odnoszące się do sprawy lub jej przedmiotu oraz do uprawnień strony a mające wpływ na sprawę lub mogące oddziaływać na sprawę pozytywnie lub negatywnie w jej toku dalszej instancyjnej kontroli, to nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki wynikające z normy prawa art. 19 P.p.s.a. skutkujące uwzględnieniem przesłanek wyłączenia z zakresu wniosku., - art. 22 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 19 P.p.s.a., poprzez subiektywne przyjęcie, iż w sprawie wniosku strony skarżącej o wyłączenie ww. Sędziów WSA w Olsztynie oraz referendarzy sądowych w sprawie o sygn. akt II SAB/OI 34/11 z powodu stanowiska skarżącego do tych Sędziów oraz referendarzy i wskazanych przyczyn ich wyłączenia (art. 19 P.p.s.a.) nie spowodowało to, iż nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy stosunku osobistego do skarżącego i ww. Sędziów oraz przesłanek i okoliczności do przyjęcia, że działanie polegające na wnioskowaniu o wyłączenie ww. Sędziów i na skutek jego podjętych decyzji w stosunku do wniosków skarżącego w tej sprawie mogłyby wywoływać jakąkolwiek uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności ww. Sędziów., - art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 na skutek art. 135 w zw. z art. 133 § 1 zdania pierwszego P.p.s.a., przez błędne przyjęcie oraz wadliwe ustalenie faktów sprawy, iż w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 34/11 brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych do podstaw i przyczyn wyłączenia Sędziów, których to w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 34/11 wniosek strony skarżącej dotyczył. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z powyższym przepisem Sędzia jest wyłączony w sprawach: 1) w których sędzia jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) małżonka sędziego, krewnych sędziego lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z sędzią z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których sędzia był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których sędzia świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których sędzia brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powyższy przepis wymienia przyczyny wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Treść art. 18 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wskazuje, że zawarte w tym przepisie wyliczenie jest wyczerpujące. Z uwagi na wskazany wyżej charakter tego wyliczenia przyjmuje się, że objęte nim przyczyny wyłączenia nie powinny być interpretowane rozszerzająco (vide: postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2004 r., GZ 4/04, ONSAiWSA 2004/1/7). Art. 19 P.p.s.a. zakreśla natomiast tzw. względne przesłanki wyłączenia. Wskazuje mianowicie, że niezależnie od wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W każdym ze wskazanych wypadków podstawowym celem przyjętych regulacji jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się więc "do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy" (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02, OTK-A z 2004 r., nr 7, poz. 67). Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że z oświadczeń złożonych przez wskazanych wyżej sędziów i referendarzy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wynika, że brak jest podstaw do wyłączenia ich od rozpoznania niniejszej sprawy z mocy ustawy (art. 18 P.p.s.a.) oraz nie zachodzą przyczyny wyłączenia, o których mowa w art. 19 P.p.s.a. Mając zaś na uwadze to, że skarżący nie wskazał, ani też nie udowodnił żadnych okoliczności, które uzasadniałyby jego wniosek – należało uznać zarzuty w tej kwestii za nietrafne. Sąd I instancji zasadnie przy tym konstatował, iż przyczyna wyłączenia sędziego lub referendarza sądowego od udziału w niniejszej sprawie opisana w art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. nie odnajduje w niniejszym przypadku zastosowania bowiem przesłanka ta ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Tymczasem rozpoznawana w niniejszej sprawie skarga dotyczy bezczynności organu, nie zaś aktu lub czynności, która była już przedmiotem toczącego się wcześniej postępowania. Zasadnie również Sąd Wojewódzki wywiódł, iż nie może stanowić uzasadnionej podstawy do wyłączenia okoliczność, że skarżący jest niezadowolony ze sposobu prowadzenia innych jego spraw z udziałem sędziów i referendarzy, których wyłączenia się domaga. W takiej sytuacji, ponieważ nie można dopatrzeć się, aby w sprawie ze skargi A. Z. zachodziły podstawy do wyłączenia sędziów i referendarzy WSA w Olsztynie z mocy samej ustawy (art. 18 P.p.s.a.) ani też inne okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności (art. 19 P.p.s.a) należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadnie zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 maja 2011 r. oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie wskazanych wyżej sędziów i referendarzy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.