I OZ 512/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 2252/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2012 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na skutek złożonego na postanowienie referendarza sądowego sprzeciwu, postanowieniem z dnia 8 maja 2013 r. odmówił A. C. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że A. C. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z przedstawionych przez niego informacji i dokumentów wynikało, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i od 1997 r. pozostaje w rozdzielności majątkowej z żoną, z którą wychowuje trójkę dzieci w wieku szkolnym. Posiada mieszkanie o pow. [...] m2, dwa hektary nieruchomości rolnych oraz dom o pow. ok. [...] m2 w stanie budowy. Wnioskodawcą wyjaśnił, że nie osiąga żadnych dochodów, nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Zarobki żony, która obecnie z nim nie mieszka, wynoszą [...] zł (brutto). Kontakty między wnioskodawcą a jego żoną związane są wyłącznie z potrzebami dzieci. Według wnioskodawcy, z uwagi na obowiązujący między nim a jego żoną system majątkowy nie ma ona obowiązku informowania go o stanie swojego konta, jeżeli takie posiada. Wnioskodawca wskazywał, że nie otrzymał dotychczas odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość i nie ma źródła stałego dochodu - w ostatnich trzech latach nie pracował zarobkowo, osiąga jedynie znikome dochody ze sprzedaży roślin iglastych, które nie są udokumentowane, gdyż nie pochodzą z działalności podlegającej opodatkowaniu, a dodatkowo wykonuje proste roboty budowlane, związane z trwającą od 2011 r. budową domu, finansowane ze środków pozyskanych z pracy za granicą w latach 1980-1999 oraz z odszkodowania z tytułu wypadku przy pracy i z pożyczek rodzinnych. Ponadto wnioskodawca podnosił, że nie ma możliwości zaciągania kolejnych pożyczek w banku ani u rodziny. Jako przyczyny uniemożliwiające mu podjęcie pracy zarobkowej podał konieczność sprawowania opieki nad dziećmi oraz posiadanie gospodarstwa rolnego. Wskazał również, iż ciąży na nim obowiązek zapłaty podatku gruntowego, zaś wydatki ponoszone na leczenie przewlekle chorującego syna, oczekującego na rozstrzygnięcie w sprawie ustalenia stopnia niepełnosprawności, wynoszą ok. [...]zł miesięcznie i wiążą się z utrzymaniem podłączonej synowi w dniu [...] stycznia 2013 r. pompy insulinowej. Wezwany do złożenia wyciągów lub wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, zaświadczenia z właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez wnioskodawcę w 2012 r., odpisów zeznań podatkowych wnioskodawcy za rok 2011 i 2012, dokumentów wskazujących oraz potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem, wnioskodawca oświadczył, że nie posiada kont bankowych, w tym także żadnych lokat dewizowych i nie miał takich w ostatnich trzech miesiącach. Nigdy nie płacił żadnemu urzędowi skarbowemu podatków, w tym także w 2012 r. Opłaca jedynie podatek rolny Urzędowi Gminy w K. na terenie której położone jest jego gospodarstwo rolne o pow. [...] ha fizyczne. Ponadto nigdy nie prowadził żadnej pisemnej dokumentacji wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem i nie zna przepisów nakazujących zbieranie paragonów sklepowych dla oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Odmawiając przyznania wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, Sąd Wojewódzki – powołując się na treść art. 246 § 1 pkt 2, art. 245 § 3 oraz art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a." – wskazywał, że A. C. nie wykazał, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Sąd Wojewódzki podkreślił, iż wnioskodawca, pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, jedynie oświadczył, iż nie posiada żądanych przez Sąd dokumentów. Zdaniem jednak Sądu, stanowisko wnioskodawcy dotyczące braku prowadzenia pisemnej dokumentacji wydatków, ponoszonych w związku z utrzymaniem jest o tyle niezrozumiałe, że osoba ponosząca stałe koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego posiada orientację o wielkości tych wydatków, co jest przecież niezbędne do planowania comiesięcznego budżetu domowego. Wnioskodawca mógł zatem – zdaniem Sądu - złożyć w tym zakresie stosowne oświadczenie, co czyniło by zadość wezwaniu. Wyjaśnienia złożone więc przez A. C. – na skutek skierowanego do niego wezwania - nie usunęły wątpliwości odnoszących się do jego sytuacji majątkowej, które powstały po analizie jego oświadczeń, zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wątpliwości Sądu Wojewódzkiego w tym przypadku dotyczyły w szczególności źródeł z jakich skarżący, będąc osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie osiągającą dochodów i nie posiadającą oszczędności, czerpie środki niezbędne do pokrycia kosztów swojego utrzymania przy jednoczesnym partycypowaniu w kosztach utrzymania trójki dzieci. Wnioskodawca – zdaniem Sądu – nie wyjaśnił też skąd aktualnie czerpie środki konieczne na budowę domu oraz niezbędne do regulowania swoich bieżących zobowiązań. Wskazana we wniosku wysokość dochodów żony wnioskodawcy – [...] zł brutto nie pozwalała zaś na przyjęcie, że środki te stanowią realne źródło pokrycia wszystkich kosztów funkcjonowania jego pięcioosobowej rodziny. Sąd Wojewódzki zwrócił również uwagę, iż wnioskodawca oświadczył, że nie podejmował pracy zarobkowej, innej niż prowadzenie szkółki, z której czerpał znikome dochody, jednocześnie wskazując na konieczność ponoszenia znacznych wydatków związanych z chorobą syna. Ponadto, pomimo deklarowanej sytuacji majątkowej i braku możliwości uzyskania pomocy finansowej ze strony żony, wnioskodawca uiścił wpis od skargi w wysokości [...] zł. Po za tym - w ocenie Sądu Wojewódzkiego – ewentualne wydatki, jakie wnioskodawca będzie musiał ponieść w postępowaniu sądowoadministracyjnym mogą co najwyżej sprowadzać się do poniesienia opłat sądowych i wpisów, które będą rozłożone w czasie. W ocenie Sądu Wojewódzkiego wnioskodawca nie wykazał zatem, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. A. C. w złożonym na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zażaleniu, wnosząc o jego zmianę, podnosił, iż nie mógł wskazać swoich wpływów. Twierdził, że są niewielkie oraz nieregularne i z tego powodu nie przewiduje wydatków w swoim budżecie. Część jego wydatków pokrywają dalsi członkowie rodziny. Oświadczył również, że po dokonaniu włamania utracił instalację elektryczną, której dotąd nie odbudował. Ponadto, obecnie nie prowadzi żadnych robót budowlanych. Skarżący wskazywał również, iż Sąd Wojewódzki, precyzując, jakie w przyszłości będzie musiał ponieść opłaty, pominął koszt przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego celem ustalenia wartości wywłaszczonej nieruchomości, który będzie oscylował w granicach [....] zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym zakres całkowity zwolnienia obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, zaś zakres częściowy - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, albo też tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji. Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia przy tym wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Z uwagi na powyższe, Sąd I instancji słusznie uznał oświadczenie A. C., zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, za niewystarczające do ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Z pewnością bowiem nie można uznać, że przedstawił on w sposób wiarygodny swoją sytuację majątkową, z jednej strony wskazując, iż uzyskuje minimalne dochody (nie wskazując nawet ich dokładnej wysokości), z drugiej zaś twierdząc, że ponosi wydatki związane m. in. z utrzymaniem swoich synów (w tym wydatki związane z leczeniem jednego z nich), czy też daniny publiczne. Poza tym skarżący nawet nie zasugerował, że koszty utrzymania i leczenia dzieci w całości pokrywa jego żona. Niewiarygodność twierdzeń skarżącego w zakresie prezentowania własnej sytuacji majątkowej potwierdza dodatkowo okoliczność, że dopiero na etapie wniesionego zażalenia wskazuje, że uzyskuje niewielkie wsparcie finansowe od członków dalszej rodziny. Taka informacja z pewnością również powinna widnieć w składanym przez niego wniosku. Tego rodzaju wsparcie także bowiem stanowi dochód skarżącego który powinien wskazać. W świetle powyższego należy uznać, że skarżący, przedstawiając w sposób nierzetelny swoją sytuację finansową, naraził się na negatywne skutki w postaci odmowy przyznania prawa pomocy. Dlatego też nie może budzić wątpliwości, że złożony przez niego wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługiwał na oddalenie. Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.