I OZ 632/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1075/23 o przywróceniu A. K. terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich z dnia 14 grudnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 października 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 1075/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku A. K., przywrócił termin do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich decyzją z dnia 14 grudnia 2022 r. stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 7 czerwca 2016 r. ustanawiającej prawo użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu o pow. [...]m2, położonego w Warszawie przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...]. Powyższa decyzja została ogłoszona w Biuletynie Informacji Publicznej w dniu 28 grudnia 2022 r. Na powyższą decyzję skarżąca wniosła w dniu 20 kwietnia 2023 r. skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej wniesienia. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie została faktycznie poinformowana o toczącym się postępowaniu przed Komisją. O fakcie postępowania oraz zapadłej decyzji będącej przedmiotem skargi dowiedziała się pośrednio na skutek otrzymania w dniu 13 kwietnia 2023 r. odpisu pisma procesowego z dnia 11 kwietnia 2023 r. złożonego do sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w Warszawie w sprawie o sygn. akt I C 1287/16. Wskazała również, że nie posiadała wiedzy o toczących się postępowaniach przed Komisją pod sygnaturą [...]. Co więcej wobec modyfikacji treści opublikowanego dokumentu w taki sposób, aby nie można było zidentyfikować adresata, stron i nieruchomości trudno przyjąć, aby skarżąca naruszyła jakiekolwiek reguły staranności lub też przypisać winę. Zdaniem skarżącej w sprawie dochowano terminu – wniosek złożono w otwartym 7 – dniowym terminie, tj. w dniu 20 kwietnia 2023 r. Ponadto podkreślono, że skarżąca dokonała czynności, której nie dokonała w terminie – złożyła również skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywracając termin do wniesienia skargi stwierdził, że skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca brała aktywny udział w postępowaniu na jakimkolwiek jego etapie. W ocenie Sądu nie można jednocześnie zarzucić jej winy, że nie śledzi strony internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości – w tym wypadku Biuletynu Informacji Publicznej w oczekiwaniu, że być może znajdzie się tam informacja, że zostało wszczęte przez Komisję do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich postępowanie w sprawie, w której jest stroną. Od nikogo nie można bowiem oczekiwać takiej miary staranności w dbaniu o swoje interesy. Przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie nakładają na obywateli obowiązku śledzenia stron internetowych urzędów obsługujących organy administracji publicznej. Stosownie do treści art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz. U. z 2021 r., poz. 795) zarówno zawiadomienie o wszczęciu postępowania rozpoznawczego, jak i zawiadomienie o wydaniu przez Komisję zaskarżonej decyzji nastąpiło przez ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej. Przy czym zawiadomienie lub doręczenie zawiadomienia lub wezwania uważa się za dokonane po upływie 7 dni od dnia publicznego ogłoszenia (art. 16 ust. 4 zd. 2 ww. ustawy). Jednakże skarżąca dowiedziała się o toczącym się postępowaniu dopiero z pisma z dnia 11 kwietnia 2023 r. złożonego przez Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej, w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Warszawie pod sygn. akt I C 1287/16, dotyczącej odszkodowania za lokale wyłączone spod zakresu decyzji zwrotowej, w którym poinformowano Sąd Okręgowy o wydaniu przez Komisję decyzji z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt [...], dołączając jednocześnie zanonimizowany odpis tej decyzji. Zdaniem Sądu działania skarżącej podjęte po otrzymaniu w dniu 13 kwietnia 2023 r. ww. pisma wskazują, że skarżąca należycie dba o swoje interesy. Skarżąca niezwłocznie podjęła starania w celu zorientowania się czego dotyczy przedmiotowa decyzja i w krótkim czasie od powzięcia tej informacji złożyła skargę (20 kwietnia 2023 r.). Nie można pominąć również tego, że uchybienie terminu do wniesienia skargi przez skarżącą z przyczyn przez nią niezawinionych pozbawia ją drogi sądowej. Przywrócenie terminu umożliwi bowiem skarżącej ochronę jej praw i pełne skorzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Tym bardziej, że w tej sprawie decyzja Komisji ma charakter "wywłaszczeniowy" i w konsekwencji skutkuje pozbawieniem skarżącej przysługującego jej prawa użytkowania wieczystego gruntu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, zarzucając naruszenie: 1) art. 86 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 16 ust. 3 ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa, polegające na bezpodstawnym przyjęciu, że strona, którą zawiadomiono o decyzji Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich w trybie przewidzianym w art. 16 ust. 3 ustawy o Komisji i która naruszyła termin ustawowy na wniesienie skargi, nie ponosi, winy w uchybieniu tego terminu, gdyż strona "nie ma obowiązku śledzenia stron internetowych organów administracji publicznej", podczas gdy w rzeczywistości powyższy sposób interpretacji przepisów podważa istotę regulacji szczególnej z art. 16 ust. 3 ustawy o Komisji, w konsekwencji czego Sąd I instancji bezpodstawnie uznał, że zaistniały podstawy do tego, aby uznać zasadność przywrócenia terminu do wniesienia skargi w przedmiotowej sprawie; 2) art. 86 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 16 ust. 3 ustawy o Komisji poprzez bezpodstawne pominięcie przy podejmowaniu rozstrzygnięcia istotnych okoliczności faktycznych sprawy świadczących o niezasadności wniosku o przywrócenie terminu (wskazanych w piśmie Komisji z dnia 23 maja 2023 r. - odpowiedzi na wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi oraz odpowiedzi na skargę). Mając powyższe na uwadze, wnosząca zażalenie wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie sprawy w zakresie objętym zaskarżonym rozstrzygnięciem poprzez oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), dalej powoływanej jako "P.p.s.a.", jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania uchybienia terminu i należy w nim uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Z brakiem winy mamy bowiem do czynienia w przypadku zaistnienia okoliczności niezależnych od strony, która uchybiła terminowi i niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności, z powodu których doszło do przekroczenia wyznaczonego przepisami prawa terminu. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwie ocenił, że podniesione przez skarżącą okoliczności świadczą o uprawdopodobnieniu braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Prawidłowo w tym zakresie Sąd I instancji stwierdził, że wraz wnioskiem o przywrócenie terminu skarżąca wniosła skargę, a zatem jednocześnie z wnioskiem dokonała czynności, której nie dokonała w przewidzianym terminie. Odnotować także należy, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony wraz ze skargą w terminie siedmiu dni od daty ustania przyczyny uchybienia terminowi, czyli od dnia 13 kwietnia 2023 r., kiedy to otrzymała odpis pisma procesowego z dnia 11 kwietnia 2023 r. złożonego do sprawy toczącej się przed Sądem Okręgowym w Warszawie w sprawie o sygn. akt I C 1287/16 dotyczącej odszkodowania za lokale wyłączone spod zakresu decyzji zwrotowej, w którym poinformowano Sąd Okręgowy o wydaniu przez Komisję decyzji z dnia 14 grudnia 2022 r. sygn. akt [...], dołączając jednocześnie zanonimizowany odpis tej decyzji. Skarżąca dochowała zatem wymogów formalnych dotyczących wniosku o przywrócenie terminu, co dało Sądowi I instancji możliwość dokonania merytorycznej oceny wniosku w świetle istnienia przesłanki braku winy w uchybieniu terminu. Z uwagi na to, że uchybienie terminu powoduje zamknięcie stronie możliwości złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, spełniony został także i ten warunek konieczny dopuszczalności przywrócenia terminu, jakim jest powstanie dla strony negatywnych skutków prawnych w wyniku upływu terminu. Odnosząc się zaś do oceny czy skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi należy zauważyć, że zgodnie z art. 16 ust. ustawy z dnia 9 marca 2017 r., komisja wszczyna z urzędu postępowanie rozpoznawcze (ust. 1). O wszczęciu postępowania rozpoznawczego Komisja zawiadamia m.st. Warszawę oraz pozostałe strony postępowania. Jeżeli decyzja reprywatyzacyjna została wydana przez inny organ, stroną postępowania przed Komisją jest ten organ albo inny organ właściwy do rozpoznania sprawy (ust. 2). Strony mogą być zawiadamiane o wszczęciu postępowania, decyzjach i innych czynnościach Komisji poprzez ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości (ust. 3). Zawiadomienie lub doręczenie zawiadomienia lub wezwania uważa się za dokonane po upływie 7 dni od dnia publicznego ogłoszenia (art. 16 ust. 4 zd. 2 ustawy z dnia 9 marca 2017 r.). Powołany art. 16 ust. 3 i 4 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. jest zatem przepisem szczególnym, o którym stanowi art. 33 § 1a P.p.s.a. Ten ostatni przepis obejmuje wszystkie sytuacje, w których strony na etapie postępowania administracyjnego są zawiadamiane o decyzjach i innych czynnościach organu w trybie publicznym – bez względu na to, czy taki tryb doręczeń jest obowiązkiem, czy tylko uprawnieniem organu, z którego organ w konkretnej sprawie korzysta. Grupę podmiotów określonych w art. 33 § 1a P.p.s.a. tworzą bowiem osoby biorące udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym, w którym ustawodawca przewiduje możliwość zawiadamiania o aktach lub innych czynnościach organu prowadzącego postępowanie przez obwieszczenie lub w inny sposób publicznego ogłaszania (por. R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2023, s. 226). Tryb zawiadomienia skarżącej o wszczęciu postępowania rozpoznawczego przez Komisję, stosownie do treści art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 9 marca 2017 r. był publiczny, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji. Z akt sprawy nie wynika, by skarżąca brała aktywny udział w tym postępowaniu na jakimkolwiek jego etapie, a Sąd I instancji właściwie przyjął, że przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie nakładają na obywateli obowiązku śledzenia stron internetowych urzędów obsługujących organy administracji publicznej. Ponadto należy mieć na uwadze, że dokumenty, które podlegają umieszczeniu przez Komisję w Biuletynie Informacji Publicznej, są anonimizowane. Zanonimizowanie pewnych danych objętych dokumentami wydanymi przez Komisję, np. danych identyfikujących strony, numeru działki ewidencyjnej, numeru księgi wieczystej oraz Sądu, przez który prowadzona jest księga wieczysta, wynika z treści art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902). Konsekwencją anonimizacji wskazanych dokumentów jest to, że osoba zainteresowana nawet w przypadku zapoznania się z treścią takiego dokumentu nie ma pewności, że dokument taki dotyczy sprawy, w której taka osoba może być stroną. Pewność taką może ona uzyskać dopiero po zapoznaniu się z niezanonimizowanym dokumentem, to zaś wymaga podjęcia dalszych czynności wykraczających poza przejrzenie Biuletynu Informacji Publicznej (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2023 r. sygn. akt I OZ 49/23 i I OZ 50/23 oraz z dnia 8 grudnia 2023 r. sygn. akt I OZ 581/23 i I OZ 582/23). W konsekwencji przyjąć trzeba, że wnosząca zażalenie wykazała zaistnienie przesłanek z art. 87 § 2 P.p.s.a. warunkujących przywrócenie terminu, a zatem stanowisko Sądu I instancji należy uznać prawidłowe. Należy mieć również na uwadze, że przepisy obowiązującego prawa należy interpretować w taki sposób, aby nie zamykać stronie możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej. Z tych wszystkich względów zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.