I OZ 64/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt I SO/Wa 846/16 w sprawie z wniosku P. S. o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. za nieprzekazanie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 8 listopada 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej "p.p.s.a."), oddalił wniosek P. S. o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. za nieprzekazanie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że P. S. wnioskiem z dnia 2 maja 2016 r. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. grzywny za nieprzekazanie do Sądu skargi z dnia 24 kwietnia 2015 r. wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę na bezczynność tego organu w przedmiocie rozpoznania wniosku o wyłączenie wybranych członków Kolegium od udziału w orzekaniu w sprawie nr [...]. W odpowiedzi na wniosek Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jego oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając wniosek wskazał, że niewątpliwie organ uchybił terminowi, o którym mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. Skarga na bezczynność, jak wynika z prezentaty organu, wpłynęła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w dniu 25 kwietnia 2015 r. (k.2 akt sądowych sprawy I SAB/Wa 1138/16). Od tej daty rozpoczął bieg trzydziestodniowy termin do wykonania przez organ obowiązku określonego w art. 54 § 2 p.p.s.a. Termin ten upłynął z dniem 25 maja 2015 r. Tymczasem skarga wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę przekazana została przez organ w dniu 5 września 2016 r. (k.4 akt sądowych sprawy I SAB/Wa 1138/16). W ocenie Sądu, choć wskazane opóźnienie w przekazaniu skargi nie zasługuje na aprobatę, to jednak oprócz samego faktu naruszenia terminu przekazania skargi Sądowi, przy rozstrzyganiu o nałożeniu grzywny należy wziąć pod uwagę również przyczyny niewypełnienia przez organ ww. obowiązku. Sąd wskazał następnie, że skarżący zainicjował przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym w W. a także przed Sądem kilka tysięcy spraw zmierzających w istocie nie do ochrony jego praw lecz do sparaliżowania pracy organu administracji a to pozostaje w sprzeczności z funkcjami ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. W konsekwencji oceny tego rodzaju działania Sąd uznał, że szereg skarg i wniosków skarżącego o wymierzenie organowi grzywny, w tym w szczególności niniejszy wniosek, stanowi nadużycie przysługujących mu praw. Skarżący korzysta z uprawnień oraz instrumentów służących realizacji praw procesowych jednak celem w tym przypadku nie jest chęć zrealizowania wartości, którym to prawo ma służyć. Działanie skarżącego nie może zatem zasługiwać na ochronę. Sąd podkreślił, że zaprezentowane stanowisko znajduje aprobatę w doktrynie oraz orzecznictwie, akceptowane jest także przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, który wielokrotnie zwracał uwagę na to, że określone działania strony w procesie można uznać za nadużycie prawa do sądu. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. S. domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wskazał, że nie zgadza się z przyjętą przez Sąd pierwszej instancji wykładnią art. 55 § 1 p.p.s.a. W jego ocenie Sąd pierwszej instancji nie zajmuje się rozpatrywaniem wniosków o wymierzenie grzywny we właściwy merytoryczny sposób – wnioski są bowiem z góry traktowane stronniczo, Sąd bierze pod uwagę tylko i wyłącznie przesłankę składania przez stronę wielu skarg i wniosków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego, co wyczerpująco i prawidłowo zostało umotywowane w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wywód prawny Sądu co do nadużycia przez skarżącego prawa do terminowego załatwienia jego spraw zasługuje na całkowitą aprobatę Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wskazać na wstępie trzeba, że od zasady, iż wyłączną przesłanką orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny (art. 55 § 1 p.p.s.a.) jest niewypełnienie przez organ obowiązków określonych w art. 54 § 2 powołanej ustawy w terminie przewidzianym w tym przepisie dopuszczalne są wyjątki, które zawsze należy oceniać w okolicznościach konkretnej sprawy. Z takim właśnie wyjątkiem, jak słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, mamy do czynienia na gruncie rozpoznawanej sprawy. Niedotrzymanie terminu przekazania akt sprawy sądowi administracyjnemu można uznać za usprawiedliwione zwłaszcza w przypadku, kiedy niedochowanie terminu przez organ jest – przynajmniej w znacznej mierze – następstwem działań strony nakierowanych nie na realne załatwienie jej sprawy, lecz na utrudnienie (dezorganizację) prawidłowego funkcjonowania organu. Taki charakter w zdecydowanej większości mają działania P. S., który, jak wskazało Kolegium w odpowiedzi na wniosek, kieruje do organu setki podań, których przedmiotem w większości przypadków nie jest żądanie rozpoznania jego sprawy w znaczeniu administracyjnym. Mechanizm działań skarżącego polega na tym, że po załatwieniu sprawy w administracyjnym toku instancji, skarżący wnosi kolejne podanie, najczęściej o wyjaśnienie wątpliwości w treści postanowienia, czy też o jego sprostowanie. Żeby tę kwestię wyjaśnić, organ musi przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i wydać stosowne rozstrzygnięcie. To z kolei powoduje, że skarżący wnosi następne podanie, w którym żąda wyjaśnienia wątpliwości w treści postanowienia, wyjaśniającego wątpliwości w poprzednim rozstrzygnięciu. Wyjaśnienia organu zawarte w odpowiedzi na wniosek znajdują również potwierdzenie w ilości spraw, jakie zainicjował skarżący przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, a następnie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż w takich okolicznościach wniesione przez skarżącego żądanie wymierzenia grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. jest nadużyciem przysługującego prawa do terminowego załatwienia jego sprawy, bowiem instytucja wymierzenia grzywny organowi z powodu nieprzekazania akt sprawy, stanowiąca jedną z form realizacji prawa do sądu, nie może być zastosowana na żądanie podmiotu, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Nie ulega wątpliwości, że sposób działania skarżącego (ilość wniosków i żądań skierowana pod adres SKO w W. oraz rodzaj wszczynanych spraw) był bezpośrednią przyczyną niewywiązania się przez organ z ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 p.p.s.a., co nie mogło pozostać bez wpływu na ocenę zasadności wniosku o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie skargi do sądu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.