I OZ 640/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 15 lipca 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 466/10 zwalniające skarżącego od kosztów sądowych w ½ części w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi postanawia: oddalić zażalenie W dniu 4 czerwca 2010 r. (data nadania w UP S. [...]) w zakreślonym przez Sąd terminie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami silnikowymi, skarżący J. B. zwrócił się z wnioskiem do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Postanowieniem z dnia 25 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 466/10 wydanym przez referendarza sądowego odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w tym zakresie, we wniesionym w dniu 6 lipca 2010 r. sprzeciwie skarżący zmodyfikował wniosek domagając się zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 15 lipca 2010 r. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w ½ części na podstawie art. 245 § 3 i 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a. wskazując, że obowiązek stron ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie wynika z art. 199 p.p.s.a. i dotyczy wszystkich osób posiadających jakiekolwiek środki majątkowe i dochody, jeżeli poniesienie tych kosztów nie będzie wiązało się dla nich z uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu. Sąd podniósł, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, iż zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Sąd ustalił, że J. B. jest osobą samotną, posiadającą mieszkanie spółdzielcze o powierzchni 57, 5 m², działkę pracowniczą oraz samochód marki Volkswagen rok produkcji 1997 r. Jego dochód stanowi renta inwalidzka w wysokości 855 zł netto. Na wydatki strony składają się m.in. czynsz za mieszkanie 431 zł, czynsz za garaż 38,64 zł, badania techniczne oraz ubezpieczenie pojazdu około 550 zł w skali roku, podatek od nieruchomości w wysokości około 33 zł rocznie. Sąd podkreślił, że skarżący ma w pełni zaspokojone potrzeby mieszkaniowe, a także posiada stałe źródła dochodów, gdyż pobiera świadczenie rentowe, na utrzymaniu wnioskodawcy nie pozostają przy tym żadne inne osoby. Wśród wydatków skarżącego najważniejsze to te związane z utrzymaniem mieszkania spółdzielczego i zakupem żywności oraz ewentualne wydatki na zakup lekarstw. Dodatkowych wydatków skarżącego związanych z utrzymaniem samochodu oraz czynszu za najem garażu, nie można zdaniem Sądu określić jako niezbędnych dla koniecznego utrzymania skarżącego. Przyjmując, że skarżący rzeczywiście ponosi takie miesięczne koszty należałoby uznać, że otrzymywana renta wystarcza na pokrycie bieżących jego wydatków. W ocenie Sądu posiadanie stałych dochodów oraz wykazanej nieruchomości, mimo z pewnością ponoszonych kosztów zwykłego utrzymania powoduje, że obowiązek ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie nie może zostać w stosunku do skarżącego wyłączony, gdyż stałoby to w sprzeczności z ustawowymi zasadami przyznawania prawa pomocy. Nie do zaakceptowania jest sytuacja, że udzielona pomoc prawna ze środków publicznych nie służyłaby w istocie zaspokojeniu prawa skarżącego do Sądu. Analizując zawarte w aktach sprawy oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, Sąd uznał, iż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości nie mógł zostać uwzględniony. Sytuacja skarżącego nie jest na tyle zła, aby nie mógł on partycypować częściowo w kosztach postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Sąd podał, że na obecnym etapie postępowania koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł. Ponadto koszty te obejmować mogą opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku, w przypadku jej oddalenia (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej w przypadku jej wnoszenia (100 zł). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że uzasadnione jest przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w rozmiarze ½, co oznacza, że ww. kwoty ulegną odpowiedniemu zmniejszeniu. Sąd dodał, że w razie uwzględnienia skargi, na wniosek skarżącego, Sąd orzeknie o zwrocie poniesionych kosztów. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. B. podniósł, że w swojej sytuacji nie jest w stanie ponosić żadnych kosztów sądowych, ponieważ jest osobą wymagającą specjalistycznego leczenia oraz zabiegów. Wskazał również, że spraw wniesionych przez niego do Sądu, Policji i Prokuratury jest już 90, co generuje koszty niemożliwe do pokrycia przez skarżącego. Załączył ponadto skierowanie do Poradni Urologicznej w R., zaświadczenie o zadłużeniu w spółdzielni mieszkaniowej na kwotę 419,14 zł oraz kopię zażalenia do Prokuratury Rejonowej w S.. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Może być ono przyznane w zakresie całkowitym bądź częściowym (art. 245 § 1 p.p.s.a.) Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 powołanej ustawy). Sąd I instancji właściwie ocenił sytuację materialną skarżącego i co za tym idzie nie przyznał mu prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od opłat sądowych. Podnieść należy, że instytucja całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć jedynie osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jest właścicielem mieszkania spółdzielczego o powierzchni 57,5 m², działki pracowniczej i samochodu marki Volkswagen rok produkcji 1997 r. Jego dochód stanowi renta inwalidzka w wysokości 855 zł netto. Na wydatki strony składają się m.in. czynsz za mieszkanie 431 zł, czynsz za garaż 38,64 zł, badania techniczne oraz ubezpieczenie pojazdu około 550 zł w skali roku, podatek od nieruchomości w wysokości około 33 zł rocznie. Z konstrukcji art. 246 § 1 pkt 2 wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy, co w sprawie nie nastąpiło. Mając powyższe na uwadze oraz biorąc pod uwagę majątek oraz stałe dochody skarżącego należy podzielić ocenę Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał, aby znajdował się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Okoliczności wskazane w zażaleniu, dotyczące m.in. ewentualnych kosztów innych prowadzonych postępowań oraz kosztów leczenia nie dają wystarczających podstaw, by zmienić powyższą ocenę. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji