I OZ 72/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 października 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2900/23 w sprawie ze skargi I.K. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 26 września 2023 r. nr DLI-IV.7615.16.2023.MO w przedmiocie ustalenia odszkodowania postanawia oddalić zażalenie Wyrokiem z 7 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2900/23 (dalej wyrok IV SA/Wa 2900/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I.K. (dalej skarżąca) na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 26 września 2023 r. nr DLI-IV.7615.16.2023.MO w przedmiocie ustalenia odszkodowania (k. 3-5, 53 akt sądowych; k. 5-9 akt administracyjnych). Pismem z 2 lipca 2024 r. skarżąca wniosła o "przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 7.06.2024 r.", wnosząc jednocześnie opłatę od wniosku o sporządzenie uzasadnieni wyroku (k. 54-57 akt sądowych). Zarządzeniem 10 lipca 2024 r. IV SA/Wa 2900/23 Przewodniczący Wydziału IV wezwał skarżącą do usunięcia braku formalnego wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku przez nadesłania podpisanego wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 2900/23 - w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku o przywrócenie terminu bez rozpoznania (k. 58-59, 65 akt sądowych). Pismem z 31 lipca 2024 r. skarżąca ponowiła wniosek o przywrócenie terminu do sporządzenia uzasadnienia wyroku z dnia 7.06.2024 r. Wskazała, że do wniosku podaje swój nr PESEL oraz że wnosi opłatę od wniosku, jak też załącza treść księgi wieczystej nr [...] (k. 60-63 akt sądowych). Zarządzeniem 22 sierpnia 2024 r. IV SA/Wa 2900/23 Przewodniczący uznał w punkcie 2, że pismo skarżącej z 31 lipca 2024 r. stanowi wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku [IV SA/Wa 2900/23], w punkcie 3, że brak formalny w tym zakresie został uzupełniony w terminie, a w punkcie 4 tiret pierwsze wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku przez wskazanie, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku [IV SA/Wa 2900/23] (wskazanie dokładnej daty) - w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu, natomiast w punkcie 4 tiret drugie do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku przez wskazanie okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu - w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przywrócenia terminu. Wezwanie doręczono skarżącej 19 września 2024 r. (k. 66-67, 68 akt sądowych). Pismem z 25 września 2024 r., w odpowiedzi na wezwanie z 22 sierpnia 2024 r., skarżąca wyjaśniła, że działając samodzielnie, bez ustanowionego pełnomocnika, z uwagi na swój wiek nie miała możliwości stawić się w Warszawie na wyznaczonym terminie rozprawy w dniu 7 czerwca 2024 r. Do 2 lipca 2024 r. była w pełnym przekonaniu, że orzeczenie wraz z uzasadnieniem zostanie jej doręczone z urzędu, dlatego też wcześniej nie składała takiego wniosku. Jest osobą starszą, z licznymi problemami zdrowotnymi (sercowymi, krążeniowymi, cukrzycą typu 2), nieznającą procedury sądowej ani nieposiadającą wiedzy o skutkach niezłożenia wniosku o uzasadnienie w terminie 7 dni. Oczekując na przesłanie jej uzasadnienia po dacie 7 czerwca 2024 r., zadzwoniła do Sądu z zapytaniem, kiedy wyrok z uzasadnieniem zostanie jej przesłany. Wtedy uzyskała informację, że musi złożyć wniosek o uzasadnienie, gdyż nie zostanie jej wysłane z urzędu. Dlatego, niezwłocznie, tego samego dnia (lub następnego), tj. 2 lipca 2024 r., złożyła wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku z 7 czerwca 2024 r., uiszczając opłatę. Okolicznością wskazującą na brak jej winy w uchybieniu terminu jest, przede wszystkim, brak świadomości i wiedzy o konieczności złożenia wniosku o uzasadnienie w terminie 7 dni od dnia 7 czerwca 2024 r. Po tej dacie, była pewna, że wyrok zostanie jej z urzędu doręczony. Niezwłocznie po uzyskaniu informacji telefonicznej z Sądu, złożyła wniosek o przywrócenie terminu (k. 69-70 akt sądowych). Postanowieniem z 28 października 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2900/23 (dalej postanowienie z 28 października 2024 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił I.K. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 czerwca 2024 r. IV SA/Wa 2900/23. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że argumentacja skarżącej nie zasługuje na aprobatę, a przedstawione okoliczności nie świadczą o braku winy w uchybieniu terminu. Wskazane powody, dla których skarżąca nie złożyła wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, nie miały charakteru nadzwyczajnego i nie były spowodowane żadną przeszkodą niemożliwą do usunięcia. Kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, w tym przy dokonywaniu czynności procesowych. Podeszłego wieku i problemów zdrowotnych nie można przyjąć jako wyjątkowych okoliczności warunkujących możliwość przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Do takich okoliczności nie można również zaliczyć samodzielnego działania skarżącej w postępowaniu sądowym. Sąd I instancji zauważył, że skarżąca była prawidłowo pouczona o warunkach złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (odezwa Sądu o zawiadomieniu o terminie rozprawy - k. 44-45, 51). Dlatego przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie było możliwe, ponieważ strona nie dochowała należytej staranności. W ocenie Sądu I instancji, w sprawie nie zaistniały przesłanki warunkujące zasadność złożonego wniosku o przywrócenie terminu i brak było podstaw do jego uwzględnienia (k. 72-74v akt sądowych). Zażalenie na postanowienie z 28 października 2024 r. złożyła skarżąca, zaskarżając postanowienie w całości i zarzucając mu naruszenie art. 86 § 1 [ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, dalej] ppsa) przez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie postanowienia odmawiającego przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 czerwca 2024 r. IV SA/Wa 2900/23, mimo że skarżąca przedstawiła okoliczności poświadczające o braku jej winy w nieterminowym złożeniu wniosku o uzasadnienie wyroku. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia (k. 82-83 akt sądowych). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu (art. 86 § 1 zd. pierwsze ppsa). Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 ppsa). W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 ppsa). W sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku (art. 141 § 2 zdanie pierwsze ppsa). Jeżeli uzasadnienie wyroku zostało sporządzone na wniosek strony, odpis wyroku z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która złożyła wniosek (art. 142 § 2 ppsa). W tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po przeprowadzeniu rozprawy, ogłosił wyrok 7 czerwca 2024 r., którym oddalił skargę I.K. (dalej skarżąca) na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z 26 września 2023 r. nr DLI-IV.7615.16.2023.MO w przedmiocie ustalenia odszkodowania. Skarżącą prawidłowo zawiadomiono o terminie rozprawy wyznaczonym na 7 czerwca 2024 r. (k. 39, 44-45, 51-51v). Nieobowiązkowość stawiennictwa na rozprawie nie miał znaczenia dla wymogu zachowania ustawowego terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W zawiadomieniu o rozprawie skarżącą prawidłowo pouczono w punkcie 1, że niestawiennictwo stron nie wstrzymuje rozpoznania sprawy, w punkcie 2, że sentencji wyroku oddalającego skargę, ogłoszonego na rozprawie, sąd nie doręcza stronom z urzędu [...], w punkcie 3 o treści art. 141 § 2 zdanie pierwsze ppsa - w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku [...] i o treści art. 83 § 3-5 ppsa odnoszących się do sposobów złożenia pisma z zachowaniem terminu, a w punkcie 4, że zgłoszenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku po upływie 7-dniowego terminu, jak również złożenie wniosku przed ogłoszeniem wyroku, są czynnościami bezskutecznymi (k. 44-45, 51 akt sądowych). Tym samym, skarżącą prawidłowo i klarownie pouczono o konieczności, sposobie, trybie i terminie złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, a także o skutkach jego niezgłoszenia w terminie. Nawet gdyby skarżąca stawiła się na rozprawie 7 czerwca 2024 r., nie zostałaby pouczona w inny sposób aniżeli nastąpiło to na piśmie w zawiadomieniu o rozprawie, doręczonym jej 6 maja 2024 r. Powoływanie się przez skarżącą na nieświadomość i niewiedzę w tym zakresie nie jest uzasadnione, zważywszy na formę i treść dotychczas składanych przez nią w toku niniejszego postępowania pism. Wynika z nich, że skarżąca ma pełne rozeznanie co do formułowanych pod jej adresem wezwań, rozumie je i wypełnia w wyznaczonych terminach. Niedochowanie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 2900/23 jest dotychczas jedynym uchybieniem formalnych skarżącej w ramach niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Skarżąca ma obecnie 72 lata (na dzień ogłoszenia wyroku IV SA/Wa 2900/23 miała 71 lat; PESEL – [...]). O ile jest to wiek podeszły, o tyle sam w sobie nie może on przesądzać o zasadności wniosku o przywrócenie terminu, jeżeli nie wpływa na faktyczną możliwość czynnego udziału w postępowaniu, w szczególności rozumienie treści (m.in. pouczeń) kierowanych do skarżącej przez Sąd. Rzeczowe i terminowe odpowiedzi na wezwania świadczą o pełnej świadomości skarżącej w tym aspekcie i możliwości czynnego uczestnictwa w postępowaniu, co - jak trafnie wskazał Sąd I instancji - dla właściwego zabezpieczenia własnych interesów wymaga dołożenia należytej staranności. Sam wiek skarżącej każe przyjąć, że jest ona osobą o znacznym doświadczeniu życiowym, które powinno uczulić ją na konieczność wykazywania się szczególną dbałością w kwestiach formalnych w toku postępowań sądowych. Dołożenie należytej staranności odnośnie do terminowego złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 2900/23 nie wykraczało poza realne możliwości skarżącej. Jej stan zdrowia również nie pozwala na uwzględnienie wniosku. Skarżąca powołała się na liczne problemy zdrowotne, z którymi się boryka - sercowe, krążeniowe, cukrzyca typu 2, lecz żadne z tych schorzeń nie zaburza w sposób trwały lub długotrwały percepcji w sposób niezbędny dla zrozumienia pouczeń odnośnie do sposobu i terminu złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, jak i wypełnienia spoczywających na stronie wymogów. O ile dolegliwości te mogą być uciążliwe, o tyle nie świadczą one o braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w przepisanym terminie. Schorzenia te nie zostały również poparte żadnymi dokumentami, będąc jedynie zadeklarowanymi przez skarżącą. W aktach sprawy również brak jest jakiejkolwiek dokumentacji odnośnie do stanu zdrowia skarżącej. I.K. nie uprawdopodobniła także, by - kontaktując się z Sądem telefonicznie przed rozprawą, jak i 2 lipca 2024 r., po bezskutecznym oczekiwaniu na doręczenie odpisu ogłoszonego wyroku wraz z uzasadnieniem - została wprowadzona w błąd przez pracownika Sądu. Skarżąca nie sformułowała w tym zakresie twierdzenia. W rezultacie, brak było jakiejkolwiek okoliczności, która uzasadniałaby uwzględnienie wniosku skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 2900/23. Skarżąca nie zanegowała faktu uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku IV SA/Wa 2900/23 i doręczenie jej odpisu tego wyroku wraz z uzasadnieniem, lecz powołała się na okoliczności, które uniemożliwiły jej dochowanie terminu i które - w jej przekonaniu - stanowiły podstawę do przywrócenia terminu. Nie uprawdopodobniła ona jednak braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku IV SA/Wa 2900/23. Nie uprawdopodobniła, że od 7 czerwca 2024 r. w jej życiu nałożyły się liczne, nieprzewidziane zdarzenia lub że zaistniało jakiekolwiek nagłe zdarzenie, które uniemożliwiło jej zapoznanie się z treścią wyroku ogłoszonego 7 czerwca 2024 r. i złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku w terminie, o którym stanowi art. 141 § 2 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze, że przedmiot niniejszego postępowania jest istotny dla skarżącej - ustalenie odszkodowania na rzecz skarżącej, nie znalazł podstaw do przywrócenia skarżącej wnioskowanego terminu, analizując z urzędu akta tej sprawy pod kątem istnienia przesłanek, o których stanowi art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ppsa. O ile skarżąca zwróciła się o przychylenie się do jej prośby o przywrócenie terminu, wskazać trzeba, że Sąd nie ma w tym zakresie swobody uznaniowej, jeżeli wnioskująca nie uprawdopodobniła, by zachodziła jakakolwiek przesłanka uzasadniająca przywrócenie terminu. Norma prawna z art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 ppsa obliguje wnioskującego o przywrócenie terminu do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu do dokonania określonej czynności w postępowaniu sądowym. Ciężar uprawdopodobnienia spoczywa w tym aspekcie na stronie. W niniejszej sprawie skarżąca nie dopełniła tego wymogu, co uniemożliwiało przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie odpisu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 czerwca 2024 r. IV SA/Wa 2900/23 wraz z uzasadnieniem, o czym prawidłowo orzekł Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, oddalił zażalenie.