I OZ 778/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 19 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 578/11 o odmowie ustanowienia radcy prawnego oraz o odmowie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M. M. na postanowienie Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesienia zażalenia postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 15 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. M. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, iż wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w pełnej wysokości bez ryzyka wystąpienia uszczerbku dla swojego utrzymania. Z oświadczenia skarżącego wynika bowiem, że w samodzielnie prowadzonym gospodarstwie domowym jego miesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę wynosi 3.218,42 zł netto. Z powyższej kwoty uiszczane są opłaty dotyczące: mieszkania, energii elektrycznej, gazu, internetu, telefonu jak również koszty biletów PKP oraz lekcji języka angielskiego na łączną sumę 1595,50 zł. Dodatkowo skarżący wskazał na wydatki związane z wyżywieniem, środkami czystości oraz odzieżą w wysokości 1200 zł. W związku z powyższym skarżący miesięcznie zaoszczędza w przybliżeniu kwotę 400 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że posiada oszczędności w wysokości 1100 zł. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący nie wykazał braku możliwości zabezpieczenia środków niezbędnych do prowadzenia procesu przez własne oszczędności. Ograniczył się jedynie do ogólnego wskazania na ponoszone przez siebie koszty. Dlatego biorąc pod uwagę warunki finansowe skarżącego - comiesięczne wolne środki w wysokości ok. 400 zł oraz oszczędności w kwocie 1100 zł, Sąd I instancji wskazał, iż brak jest podstaw do uznania, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. M., zarzucając mu błędne ustalenie, polegające na tym, że zebrane przez skarżącego oszczędności w kwocie 1.100 zł pochodzą z innego źródła niż oszczędności comiesięczne w kwocie 400 zł z wynagrodzenia za pracę, co w konsekwencji doprowadziło do ustalenia możliwości majątkowych skarżącego na wyższe niż są w rzeczywistości oraz skutkowało błędnym uznaniem, iż skarżący jest w stanie ponieść koszty opłacenia honorarium adwokata albo radcy prawnego za sporządzenie skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, iż Sąd I instancji prawidłowo określił sumę, którą skarżący jest w stanie co miesiąc zaoszczędzić, tj. 400 zł. Jednakże mając to na uwadze, kwota zaoszczędzona od marca do sierpnia tj. przez 6 miesięcy wynosi 1.100 zł, a nie 2.400 zł, gdyż oprócz kosztów stałych opłat, skarżący poniósł wydatki jednorazowe w kwocie 1.160 zł, na co składały się: koszty wniesienia wpisów od trzech skarg w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie - 400 zł, koszty wysłania skarg i pism procesowych do innych spraw toczących się z jego udziałem - 178, 55 zł, publikacje książkowe przygotowujące do egzaminu na doradcę podatkowego - 424, 50 zł oraz zakup dwóch tonerów do drukarki - 156, 80 zł. Obecnie suma oszczędności posiadanych przez skarżącego wynosi 1.100 zł. W związku z powyższym, biorąc pod uwagę koszt sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika skargi kasacyjnej, skarżący stwierdził, że jego możliwości zarobkowe oraz zaoszczędzona kwota są zbyt niskie, aby pokryć honorarium adwokata lub radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw. W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy, a zatem pokrycie tych kosztów ze środków z budżetu państwa, stanowi wyjątek od przywołanej zasady i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy ich poniesienie przez daną osobę jest obiektywnie niemożliwe. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego w rozpoznawanej sprawie nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Miesięczny dochód skarżącego w wysokości 3.218,42 zł netto wyłącza bowiem uznanie, że jest on osobą będącą w trudnej sytuacji materialnej. Dochód ten przewyższa bowiem wysokość średniego wynagrodzenia za pracę. Sąd I instancji prawidłowo ustalił, że kwota, którą skarżący jest w stanie comiesięcznie zaoszczędzić jest w przybliżeniu równa 400 zł. W związku z czym, biorąc pod uwagę okres pracy skarżącego, zaoszczędzona suma powinna obecnie wynosić ok. 2.400 zł. Skarżący pomimo uznania racji Sądu I instancji w tej kwestii, oświadczył, iż posiada oszczędności w wysokości 1.100 zł, z uwagi na poniesione przez niego jednorazowe wydatki. Odnosząc się do wskazanych przez skarżącego kosztów związanych z wysyłką skarg i pism procesowych w wysokości 178,55 zł oraz wniesienia wpisów od trzech skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie w kwocie 400 zł należy stwierdzić, iż zgodnie z zasadą ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, koszty te były konieczne ze względu na dochodzenie praw skarżącego przed Sądem I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie sposób przyjąć, że wskazany przez skarżącego jednorazowy zakup publikacji książkowych przygotowujących do egzaminu na doradcę podatkowego oraz materiałów eksploatacyjnych do drukarki na łączną sumę 581,30 zł ma charakter bezwzględnie konieczny dla utrzymania. Owszem koszty nauki można do takowych zaliczyć, ale tylko w takim zakresie w jakim od ich poniesienia zależy możliwość kontynuowania nauki (np. czesne za studia). Wydatki poniesione przez skarżącego w tym zakresie zmierzają raczej do polepszenia jego sytuacji zawodowej aniżeli do zaspokojenia podstawowych potrzeb. Należy podkreślić, że w orzecznictwie administracyjnym przyjmuje się, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby w ten sposób poczynione oszczędności okazały się niewystarczające, może wystąpić o pomoc państwa. Przy czym skarżący musi wykazać brak możliwości zabezpieczenia środków niezbędnych do prowadzenia procesu przez własne oszczędności. W świetle powyższego skarżący braku takich możliwości nie wykazał. Odnosząc się z kolei do zarzutu dotyczącego przewidywanych przez skarżącego kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika ustanowionego z wyboru, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stanowią one w niniejszej sprawie przesłanki warunkującej ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.