I OZ 789/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca Sędzia NSA Jolanta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 138/14 o oddaleniu wniosku o uzupełnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 138/14 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić uwzględnienia wniosku. Postanowieniem z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 138/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie – po rozpoznaniu wniosku M. W. w przedmiocie uzupełnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 138/14 – oddalił wniosek. W uzasadnieniu postanowienia podano, że wnioskiem z dnia 31 stycznia 2016 r. skarżąca domagała się uzupełnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 138/14 uchylającego decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Dębica z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości (decyzja Wójta Gminy Dębica z dnia [...] maja 2008 r.), przez zamieszczenie w nim rozstrzygnięcia uchylającego również decyzję Wójta Gminy Dębica z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] oraz orzeczenia o zwrocie kosztów. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że powołana przez nią decyzja była również przedmiotem wniesionej przez nią skargi, zaś żądania o zwrocie kosztów nie złożyła, ponieważ nie została dopuszczona do głosu. Na rozprawie wyznaczonej celem uzupełnienia wyroku podtrzymała wniosek. Jej zdaniem Sąd Wojewódzki orzekł o uchyleniu decyzji z dnia [...] maja 2008 r. ustnie, a nie pisemnie, ponadto uchylił decyzję Wójta Gminy Dębica z dnia [...] lipca 2013 r., o co nie wnosiła. Rozpoznając wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie przytoczył treść art. 157 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku skarżącej o uzupełnienie rozstrzygnięcia i uchylenie również decyzji Wójta Gminy Dębica z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] zatwierdzającej podział działek [...], Sąd Wojewódzki stwierdził, że przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej były decyzje wydane w postępowaniu wznowieniowym, tj.: decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] listopada 2013 r. oraz decyzja Wójta Gminy Dębica z dnia [...] lipca 2013 r. W decyzjach tych organy zgodnie przyjęły, że skarżąca nie ma interesu prawnego w występowaniu z wnioskiem o wznowienie postępowania. Przesądzenie o braku interesu prawnego po stronie skarżącej spowodowało, że organy nie dokonały oceny wpływu stawianych przez skarżącą zarzutów na ostateczną decyzję Wójta Gminy Dębica z dnia [...] maja 2008 r. Sąd Wojewódzki stanowisko to zanegował, zlecając organom w ponownie przeprowadzonym postępowaniu zweryfikowanie twierdzeń skarżącej przy uwzględnieniu dokonanej wykładni. Sąd ten wskazał, że w przypadku potwierdzenia interesu prawnego po stronie skarżącej, organy będą zobowiązane do analizy decyzji Wójta Gminy Dębica z dnia [...] maja 2008 r. w granicach stawianych w postępowaniu wznowieniowym zarzutów. Sąd Wojewódzki podał, że na obecnym etapie postępowania, kontrola decyzji Wójta Gminy Dębica z dnia [...] maja 2008 r. przez Sąd pod kątem stawianych przez skarżącą zarzutów nieważności byłaby przedwczesna, a Sąd uchylając decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2013 r. i Wójta Gminy Dębica z dnia [...] lipca 2013 r. działał w granicach postępowania wznowieniowego i jego rozstrzygnięcie w tym zakresie jest zupełne. Za nieuzasadniony Sąd I instancji uznał wniosek dotyczący uzupełnienia rozstrzygnięcia o zwrot poniesionych przez skarżącą wydatków w kwocie 502 zł. Sąd przytaczając treść art. 209 p.p.s.a. i art. 210 § 1 p.p.s.a. podał, że termin na zgłoszenie wniosku o przyznanie należnych kosztów jest terminem o charakterze materialnym, prekluzyjnym, którego upływ powoduje wygaśnięcie prawa do wystąpienia z żądaniem. Strona domagając się zasadzenia poniesionych wydatków, innych niż koszty sądowe powinna je przedstawić i udokumentować. Sąd nie może wysokości tych wydatków domniemywać. Sąd I instancji podniósł, że jak wynika z akt sprawy, skarżąca złożyła wniosek o zasądzenie kosztów postępowania złożyła w piśmie procesowym z dnia [...] marca 2014 r. Na ten dzień nie była znana wysokość kosztów postępowania, jakie w sprawie zostaną poniesione. W zawiadomieniu o terminie rozprawy z dnia 26 listopada 2015 r. została pouczona o treści art. 210 § 1 p.p.s.a. Obecna na rozprawie w dniu 28 grudnia 2015 r. bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie wykazała poniesionych przez siebie wydatków, jak również ich nie udokumentowała. Nadto Sąd zaznaczył, że skarżąca zwolniona była od ponoszenia kosztów sądowych, a Sąd, na dzień wyrokowania nie dysponował żadnymi informacjami o poniesieniu przez skarżącą wydatków mających podlegać zwrotowi. Sąd I instancji podał, że nie zasądził na rzecz skarżącej kosztów postępowania, gdyż na dzień orzekania kosztów takich poniesionych przez skarżącą nie stwierdził, a skarżąca w przewidzianym do tego terminie nie wskazała, by poniosła jakiekolwiek wydatki, jak również nie przedstawiła dokumentów, które na to by wskazywały. Sąd I instancji podniósł, że przedstawienie wydatków, po wydaniu wyroku, jako spóźnione nie mogło zostać uwzględnione. Wymienione i przedstawione przez skarżącą wydatki we wniosku o uzupełnienie wyroku, a następnie sprecyzowane na rozprawie wyznaczonej celem jego rozpoznania (81 zł - dojazdy, 95 zł – opłaty pocztowe, 27 zł – koszty dojazdu adwokata, 300 zł – prywatne porady prawne) nie zostały przez skarżącą udokumentowane. Skarżąca M. W. zaskarżyła powyższe postanowienie całości, wnosząc o jego uchylenie i przyznanie pełnomocnikowi skarżącej kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które nie zostały uiszczone w całości ani w części, według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na treść postanowienia, tj. art. 160 w zw. z art. 194 § 1 pkt 5a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez oddalenie wniosku o uzupełnienie wyroku, podczas gdy ustawa nie przewiduje takiego rozstrzygnięcia. W razie uznania przez Sąd, że wniosek jest bezzasadny Sąd odmawia jego uwzględnienia (postanawia odmówić uzupełnienia wyroku). W uzasadnieniu podniesiono, że zaskarżone postanowienie nie może ostać się w obrocie prawnym, albowiem naruszono art. 194 § 1 pkt 5a p.p.s.a. Skarżąca podniosła, że Sąd I instancji rozpoznając wniosek o uzupełnienie wyroku winien wydać postanowienie odrzucające wniosek albo odmawiające jego uwzględnienie. Postanowienie o oddaleniu wniosku nie jest znane ustawie, a zatem jest nieprawidłowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 157 § 1 p.p.s.a. strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu – a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia – zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Zgodnie zaś z przyjętą w postępowaniu sądowoadministracyjnym regułą, wyrażoną w art. 194 § 1 p.p.s.a. zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w wypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem są rozstrzygnięcia enumeratywnie wymienione w art. 194 § 1 pkt 1-10 p.p.s.a. W dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), na mocy której zmieniono szereg przepisów p.p.s.a., w tym art. 194. Do art. 194 § 1 p.p.s.a. dodano pkt 5a. Według tego przepisu: "Zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach przewidzianych w ustawie, a ponadto na postanowienia, których przedmiotem jest odrzucenie wniosku o uzupełnienie wyroku albo odmowa jego uwzględnienia." Wobec powyższego zasadne jest stanowisko skarżącej, że skoro Sąd I instancji nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o uzupełnienie wyroku, to powinien był odmówić jego uwzględnienia. Nowe brzmienie przepisu art. 194 § 1 pkt 5a p.p.s.a. daje Sądowi możliwość odrzucenia wniosku o uzupełnienie wyroku albo odmówienia jego uwzględnienia. Ustawodawca w ten sposób wprowadził jasną podstawę prawną do odrzucenia wniosków o uzupełnienie wyroku zgłoszonych po upływie terminu czternastodniowego, a dodatkowo w wyniku jednoczesnej nowelizacji art. 194 p.p.s.a. ustawodawca dopuścił możliwość zaskarżenia postanowienia o odmowie uzupełnienia wyroku oraz postanowienia o odrzuceniu wniosku o uzupełnienie wyroku w drodze zażalenia. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wprowadzona zmiana ma zastosowanie również do postępowań wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy. Sąd I instancji rozpoznając zgłoszony w sprawie wniosek o uzupełnienie wyroku, w związku ze stwierdzeniem braku podstaw do jego uwzględnienia, winien był odmówić jego uwzględnienia, a nie oddalić ów wniosek. W tej sytuacji, mając na względzie brzmienie art. 194 § 1 pkt 5a (część druga) należało, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 194 § 1 pkt 5a p.p.s.a., uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić uwzględnienia wniosku skarżącej o uzupełnienie wydanego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 grudnia 2015 r. przez zamieszczenie w nim rozstrzygnięcia uchylającego również decyzję Wójta Gminy Dębica z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] oraz orzeczenia o zwrocie kosztów. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy, na obecnym etapie postępowania, kontrola decyzji Wójta Gminy Dębica z dnia [...] maja 2008 r. przez ten Sąd pod kątem stawianych przez skarżącą zarzutów nieważności byłaby przedwczesna, a Sąd ten uchylając decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2013 r. i Wójta Gminy Dębica z dnia [...] lipca 2013 r. działał w granicach postępowania wznowieniowego i jego rozstrzygnięcie w tym zakresie jest zupełne. Zgodzić się także należało ze stanowiskiem Sądu I instancji co do braku podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o uzupełnienie wyroku przez zamieszczenie w nim orzeczenia o zwrocie poniesionych przez skarżącą wydatków w kwocie 502 zł. Trafnie, powołując się na art. 209 p.p.s.a. i art. 210 § 1 p.p.s.a. Sąd ten podał, że termin na zgłoszenie wniosku o przyznanie należnych kosztów jest terminem o charakterze materialnym, prekluzyjnym, którego upływ powoduje wygaśnięcie prawa do wystąpienia z żądaniem. Strona, domagając się zasądzenia poniesionych wydatków, innych niż koszty sądowe powinna je przedstawić i udokumentować. Sąd nie może wysokości tych wydatków domniemywać. Trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji, że w zawiadomieniu o terminie rozprawy z dnia 26 listopada 2015 r. skarżąca została pouczona o treści art. 210 § 1 p.p.s.a. Obecna na rozprawie w dniu 28 grudnia 2015 r. bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie wykazała poniesionych przez siebie wydatków. Skarżąca zwolniona była od ponoszenia kosztów sądowych, a Sąd I instancji nie dysponował na dzień wyrokowania żadnymi informacjami o poniesieniu przez skarżącą wydatków mających podlegać zwrotowi. Przedstawienie poniesionych przez skarżącą wydatków poniesionych w związku z postępowaniem sądowym po wydaniu wyroku w sprawie, należało w tej sytuacji uznać za spóźnione, co trafnie Sąd I instancji ocenił. Wniosek skarżącej w tym przedmiocie nie mógł zatem przez Sąd I instancji uwzględniony. W tej sytuacji zażalenie skarżącej części dotyczącej uzupełnienia orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania uznać należało za niezasadny. Złożenie w przytoczonych wyżej okolicznościach sprawy w piśmie procesowym z dnia 7 marca 2014 r. wniosku o zasądzenie kosztów postępowania pozostawało w sprawie bez znaczenia. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 194 § 1 pkt 5a p.p.s.a., orzekł jak na wstępie. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że przepisy p.p.s.a. nie przewidują możliwości orzeczenia co do zwrotu kosztów w postępowaniu zażaleniowym. Zgodnie bowiem z art. 209 p.p.s.a. o zwrocie kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Natomiast w niniejszej sprawie zostało rozpoznane zażalenie na postanowienie, a zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania zażaleniowego. Te same reguły należy stosować do żądania dotyczącego zasądzenia kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu zażaleniowym. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa nie należy się.