I OZ 804/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. i G. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2016 roku sygn. akt IV SA/Wa 423/09 umarzające zawieszone postępowanie sądowe w sprawie ze skargi W. K., G. K. i A. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] z dnia [...] listopada 2008 roku nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów i budynków postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2016 roku sygn. akt IV SA/Wa 423/09 wydanym na podstawie art. 130 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 roku, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) umorzył zawieszone postępowanie sądowe w sprawie ze skargi W. K., G. K. i A. B. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] z dnia [...] listopada 2008 roku nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów i budynków. W uzasadnieniu wskazano, że z uwagi na upływ pięciu lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania z uwagi na śmierć strony - M. K. K., zostały spełnione przesłanki art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a. uzasadniające umorzenie postępowania w niniejszej sprawie. Sąd I instancji zaznaczył, że wielokrotnie zwracał się do skarżących oraz instytucji z prośbą o udzielenie informacji dotyczących postępowania sądowego prowadzonego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym M. K. Postępowanie w przedmiocie nabycia spadku po zmarłym nie zostało prawomocnie zakończone, wobec czego niemożliwe stało się w ocenie Sądu I instancji przeprowadzenie i zakończenie postępowania sądowego, ponieważ brak jest następców prawnych zmarłej strony. Zażalenie na to postanowienie, złożyli W. i G. K. Wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o uchylenie i zmianę podstawy prawnej zawieszenia postępowania poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie podstawę taką stanowi art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. z uwagi na toczące się przed Sądem Rejonowym dla Warszawy Pragi Północ w Warszawie postępowanie w sprawie o sygn. akt VII Ns 27/15 z wniosku W. K. o stwierdzenie nabycia spadku po M. K. W ocenie żalących zaskarżone postanowienie narusza art. 130 § 1 i art. 6 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela, z zastrzeżeniem § 3. Nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego (§ 3). W myśl art. 125 § 1 pkt 1 tej ustawy sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zgodnie z treścią art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a. sąd umarza zawieszone postępowanie w razie śmierci strony, po upływie pięciu lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny. W literaturze i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że śmierć strony przed wszczęciem postępowania sądowego nie rodzi skutku w postaci zawieszenia tego postępowania. Śmierć strony jako przesłanka zawieszenia postępowania odnosi się wyłącznie do podmiotu, który uzyskał już status strony oraz do sytuacji, gdy postępowanie zostało skutecznie wszczęte (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2013 roku sygn. akt II OZ 927/13 wraz z glosą aprobującą Dominiki Mróz-Krysty oraz literaturą tam powołaną). W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie z uwagi na upływ pięciu lat od dnia wydania postanowienia o zawieszeniu tego postępowania z uwagi na śmierć strony - M. K. Z odpisu aktu zgonu (k. 45 akt sądowych) wynika, że M. K. zmarł w dniu 14 stycznia 2009 roku. Natomiast skarga W. K., G. K. i A. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie została złożona dopiero w dniu 27 stycznia 2009 roku (data nadania, k. 16 akt sądowych). Skoro zatem śmierć M. K. nastąpiła przed datą wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (za którą to datę uznaje się datę wniesienia skargi do organu, tj. 27 stycznia 2009 roku), to Sąd I instancji nie miał podstaw do zastosowania art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Rozważając zaistnienie przesłanki z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie można bowiem tracić z pola widzenia tego, że zdarzenie, o którym mowa w tym przepisie, musi zaistnieć w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Niezależnie od tego należy stwierdzić, że regulacja zawarta w art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ma zastosowanie w przypadku, gdy nie zgłoszą się następcy prawni zmarłej strony postępowania. W doktrynie podnosi się, że instytucja umorzenia postępowania przewidziana w tej regulacji, związana z niemożliwością nadania sprawie dalszego biegu, jest środkiem represyjnym wobec procesowej bezczynności stron w sytuacji, gdy ich aktywność mogłaby doprowadzić do usunięcia przyczyny zawieszenia postępowania (postanowienie SN z 17 grudnia 1998 r., sygn. akt II CKN 713/98). Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że wobec skarżących nie można podnieść zarzutu bezczynności. Jedynie brak deklaratoryjnego postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po M. K. stanowił i stanowi przeszkodę do podjęcia zawieszonego postępowania sądowego. Jest to okoliczność niezależna od skarżących. W uzasadnieniu postanowienia zawieszającego postępowanie Sąd I instancji wskazał, że skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli w niniejszej sprawie W. K. (będąca stroną postępowania administracyjnego) oraz dzieci zmarłego M. K. - A. B. oraz G. K., podając, iż są następcami prawnymi zmarłego. W odpowiedzi na wezwanie sądu do przedłożenia odpisu postanowienia w przedmiocie nabycia spadku, skarżący wyjaśnili, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku nie zostało jeszcze wszczęte. Na uwagę zasługuje jednak fakt, że w odpowiedzi na kolejne wezwania Sądu wystosowane w toku postępowania, skarżący informowali, że postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku zostało wszczęte i jest w toku oraz zobowiązali się, że niezwłocznie po otrzymaniu odpisu tego postanowienia poinformują o tym Sąd (por. np. k. 91, 103, 118). To niewątpliwie wskazywało i wskazuje, że skarżący byli i są nadal żywotnie zainteresowani postępowaniem sądowoadministracyjnym wszczętym na podstawie ich skargi. W niniejszej sprawie, w chwili wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania nie toczyło się jeszcze postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, jednak zostało ono wszczęte po wydaniu tego postanowienia. Wtedy też de facto zmieniła się podstawa zawieszenia postępowania, która trwa nadal. W okolicznościach niniejszej sprawy postępowanie o stwierdzeniu nabycia spadku po M. K. należy zakwalifikować jako postępowanie sądowe wskazane w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W doktrynie podnosi się, że o przyczynie zawieszenia postępowania decyduje faktyczna podstawa zawieszenia (tak np. Agnieszka Laskowska "Zawieszenie sądowego postępowania rozpoznawczego w sprawach cywilnych" Oficyna Wolters Kluwer business, Warszawa 2009, strona 308 oraz SN w postanowieniu z 15 kwietnia 1983 r. sygn. akt. IV PRN 4/83 System informacji Prawnej Legalis). Podnosi się również, że podstawą zmiany przyczyny zawieszenia na gruncie postępowania cywilnego jest art. 359 § 1 k.p.c., zaś na gruncie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest art. 165. Co prawda skarżący działający bez pełnomocnika zawodowego, nie wnosili o zmianę postanowienia o zawieszeniu postępowania, jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny mimo zawieszenia postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. – na żadnym etapie postępowania nie pouczył stron, o tym że niepodjęcie przed upływem pięciu lat od daty wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania przez strony żadnych działań, w szczególności nieuzyskanie odpisu postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, doprowadzi do umorzenia przedmiotowego postępowania. Przy tym należy wziąć też pod uwagę, że przepis przewidujący ujemny skutek dla skarżących w postaci opisanego wyżej umorzenia postępowania został wprowadzony do p.p.s.a. stosunkowo niedawno - ustawą nowelizującą z 9 kwietnia 2015 roku (Dz. U. z 2015 roku, poz. 658) tj. po znacznym upływie czasu od zawieszenia postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego waga konsekwencji grożących skarżącym oraz stosunkowo niedawne wprowadzenie tej regulacji do p.p.s.a. (w tym również do postępowań wszczętych przed datą wejścia w życie wspomnianej nowelizacji - tj. przed 15 sierpnia 2015 roku, tak jak to ma miejsce w niniejszej sprawie wszczętej w 2009 roku), zobowiązuje Sąd, stosownie do treści art. 6 p.p.s.a. udzielenia stronom niezbędnych pouczeń. Brak pouczenia skarżących o skutkach prawnych niezakończenia postępowania spadkowego przed upływem pięciu lat od wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania i umorzenie postępowania sądowego, świadczy o naruszeniu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przez pozbawienie skarżących prawa do sądu, brak było bowiem w takiej sytuacji podstaw dla zastosowania mającego represyjny charakter art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Wszystkie wskazane wyżej przyczyny prowadzą do wniosku, że zaskarżone postanowienie narusza art. 130 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i art. 6 p.p.s.a. w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie zgodnie z art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.