I OZ 926/10

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 października 2010 r., sygn. akt II SA/Op 333/10 odmawiające S. H. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi S. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 18 października 2010 r., sygn. akt II SA/Op 333/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił S. H. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W obszernym uzasadnieniu Sąd wskazał, że pomimo wezwań kierowanych do skarżącej, nie wyjaśniła ona dostatecznie swojej sytuacji finansowej. W szczególności, nie wyjaśniła wątpliwości w kwestii sprzedaży przez jej męża nieruchomości rolnej z zabudowaniami za cenę 360.000 zł. Sąd podkreślił, że pomimo, iż to skarżąca brała udział w sprzedaży tej nieruchomości (jako pełnomocnik męża), co potwierdzają akty notarialne, w żaden sposób nie wykazała, że pieniądze o tak znacznej wartości zostały podzielone w sposób przez nią podany. Nie przedłożyła bowiem jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego okoliczność przekazania ich rodzeństwu męża. Sąd zauważył także, iż wbrew złożonemu do akt sprawy oświadczeniu we wniosku o przyznanie pomocy prawnej o nieposiadaniu przez skarżącą nieruchomości, skarżąca pozostaje właścicielem nieruchomości w R. stanowiących gospodarstwo rolne, których grunty są bezpłatnie dzierżawione (oświadczenie S. H. z dnia 31 grudnia 2008 r., pismo skarżącej z dnia 4 sierpnia 2010 r. oraz 19 września 2010 r.). To – w ocenie Sądu – podważa wiarygodność informacji podanych przez skarżącą we wniosku o przyznanie prawa pomocy, przy czym jednocześnie Sąd dodał, że sama już tylko okoliczność posiadania nieruchomości wyklucza możliwość zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych. Sąd wskazał, że skarżąca nie przedstawiła także dokumentów potwierdzających leczenie męża na stwardnienie rozsiane i wydatków poniesionych na ten cel. W ocenie Sądu nic nie stało bowiem na przeszkodzie, aby nawet w sytuacji, gdy mąż nie gromadził dokumentacji medycznej z prowadzonego leczenia, uzyskał do niej dostęp. Sąd zaznaczył również, że nie przedstawiono żadnego dowodu pobierania przez dzieci skarżącej stypendium w kwocie 850 zł. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził, że wybiórcze przedstawianie dokumentów i niejednoznaczne wyjaśnienia skarżącej, powodują, że nie rozwiała ona wątpliwości na temat swojej sytuacji bytowej. Sąd podkreślił przy tym, że nie można podzielić poglądu, iż o ubóstwie skarżącej świadczy korzystanie z różnych form pomocy społecznej oraz uzyskiwanie w innych sprawach całkowitego prawa pomocy. W każdej bowiem indywidualnej sprawie sąd rozpoznający sprawę samodzielnie rozstrzyga, czy istnieją podstawy do przyznania stronie prawa pomocy i o zakresie przyznania takiego prawa. W niniejszej natomiast sprawie – zdaniem Sądu – z jej akt administracyjnych wynika, iż skarżąca nie wykazuje aktywności w zatrudnieniu, gdyż z dniem 16 lipca 2008 r. utraciła status osoby poszukującej pracę, nie jest również zainteresowana w pokonywaniu trudności życiowych poprzez wykorzystywanie swoich zasobów, uprawnień i możliwości, odmawiając zawarcia z organem kontraktu socjalnego. Tym samym Sąd uznał, że w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanek uprawniających do ubiegania się o przyznanie prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Od tego postanowienia S. H. złożyła zażalenie, wskazując, że w innych 9-ciu sprawach prowadzonych z jej udziałem prawo pomocy zostało jej przyznane, na dowód czego, do niniejszego zażalenia załączyła opis jednego z nich. Wskazała, że od tamtej pory jej sytuacja nie uległa zmianie, a najważniejszym dowodem jest "bezrobocie i pomoc socjalna". Raz jeszcze wskazała na chorobę męża i niskie alimenty. Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje: na wstępie swych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny pragnie wskazać, że w niniejszej sprawie na podstawie art. 239 pkt 1 lit a 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarżąca jest zwolniona z ponoszenia kosztów sądowych (jej skarga dotyczy kwestii pomocy społecznej). Zgodnie z art. 245 § 1 wskazanej wyżej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W myśl § 2 tego przepisu, prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Natomiast § 3 powołanego przepisu stanowi, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do treści art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów, przy czym to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedstawiania wszelkich istotnych okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej, której analiza umożliwia rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem strona składając wniosek o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest przedstawić wszelkie okoliczności dowodzące, iż mimo podjęcia wszelkich starań, nie jest w stanie, ze względu na swoją sytuację majątkową i rodzinną, ponieść jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Natomiast z punktu widzenia przepisu art. 245 § 1 w związku z art. 246 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki wnioskodawcy i jego rodziny, ale również stan majątkowy. W niniejszej sprawie zauważyć należy, że Sąd pierwszej instancji dwukrotnie wzywał skarżącą do przedłożenia stosownych dokumentów, to jest do przesłania deklaracji podatkowej/zaświadczenia z urzędu skarbowego, dokumentu potwierdzającego stan nieruchomości w K., wyjaśnienia kwestii wartości budynków i działki w R., zaświadczenia o wysokości i okresie pobierania stypendiów przez dzieci skarżącej, dowodu odbytego przez męża leczenia oraz przedłożenia stosownego dokumentu na okoliczność, na jaki cel została wydatkowana kwota 360.000 zł otrzymana ze sprzedaży nieruchomości w K. (ewentualnie oświadczeń rodzeństwa o otrzymanych, wskutek podziału, pieniądzach). Skarżąca jednakże przesłała jedynie zaświadczenia z urzędu skarbowego, a w pozostałym zakresie nie przedłożyła żądanych przez Sąd dokumentów i zaświadczeń. Udzieliła natomiast niczym nie popartych wyjaśnień, że kwota 360.000 zł została podzielona na sześcioro rodzeństwa, zaś należna jej mężowi część (1/6) została przeznaczona na leczenie, które to leczenie stwardnienia rozsianego "powszechnie" wiadomo, że jest kosztowne. W okolicznościach niniejszej sprawy, za Sądem pierwszej instancji stwierdzić zatem należy, że kwota 360.000 zł uzyskana przez męża skarżącej ze sprzedaży nieruchomości w K. jest na tyle duża, że w zasadniczy sposób zmienia jego sytuację materialną. W tej zatem sytuacji niezbędny jest wgląd w dokumentację określającą na co została wydatkowana kwota 360.000 zł. W związku z tym uznać należy, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 18 października 2010 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Nie ma przy tym także znaczenia, że w innych sprawach toczących się z udziałem skarżącej przyznano jej prawo pomocy, gdyż wniosek w tym zakresie rozpoznawany jest każdorazowo indywidualnie i oddzielnie, a przyznane prawo pomocy nie "rozciąga" się swym zakresem na inne sprawy z udziałem tej samej strony. Wniosek taki można złożyć na każdym etapie postępowania. Podkreślić przy tym należy, że do spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie zalicza się faktu bycia bezrobotnym, czy też korzystania z pomocy socjalnej. Naczelny Sąd Administracyjny na koniec swych rozważań pragnie zaznaczyć, że niniejsze postanowienie nie ogranicza prawa skarżącej do sądu, gdyż złożona (i sporządzona) przez nią skarga (w której zawarto wniosek o przyznanie prawa pomocy) zostanie rozpoznana przez Sąd pierwszej instancji po wyznaczeniu stosownego terminu, o czym skarżąca zostanie zawiadomiona. Obecność adwokata, o którego wyznaczenie wnosiła skarżąca, nie jest bowiem wymagana na rozprawie przed Sądem pierwszej instancji. Dopiero na etapie ewentualnego sporządzania skargi kasacyjnej przewidziany jest tak zwany przymus adwokacki, o czym stanowi art. 175 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.