I OZ 957/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.S.– redaktora naczelnego dziennika "d." w C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 listopada 2012 r., sygn. akt IV SAB/Gl 114/12 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. – redaktora naczelnego dziennika "d." w C. na bezczynność Prokuratora Rejonowego w C. w przedmiocie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na skutek złożonego na postanowienie referendarza sądowego sprzeciwu, postanowieniem z dnia 12 listopada 2012 r. odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego orzeczenia wskazano, że E. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym przez siebie oświadczeniu wnioskodawca wskazywał, że nie posiada żadnych dochodów i utrzymuje się z pomocy matki i siostry. Jest studentem studiów stacjonarnych i nie posiada oszczędności, ani wartościowych ruchomości. Rodzina skarżącego składa się z czterech osób, której średni dochód za ostatni miesiąc wyniósł [...] zł. Trudna sytuacja majątkowa rodziny powoduje konieczność korzystania z doraźnej pomocy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. oraz otrzymywania dodatku mieszkaniowego. Skarżący oświadczył, że rodzina nie posiada jakiegokolwiek majątku, ani oszczędności. Do wniosku dołączono m. in. dokumenty potwierdzające wysokość dochodu siostry i matki skarżącego, orzeczenie potwierdzające lekki stopień niepełnosprawności ojca wnioskodawcy oraz rachunki i dowody wpłaty obrazujące rozmiar ponoszonych kosztów utrzymania. Na skutek skierowanego wezwania z dnia 11 września 2012 r. do uzupełnienia braków wniosku poprzez udokumentowanie faktu zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej oraz przedłożenia wydruków lub wyciągów dokumentujących operacje dokonane na wszystkich należących do skarżącego rachunkach bankowych, w okresie ostatnich trzech miesięcy, wnioskodawca nadesłał dokumenty potwierdzające fakt zaprzestania z dniem 2 września 2012 r. prowadzenia działalności gospodarczej. Przedłożył również kopię księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w ramach tej działalności za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r. oraz decyzję o uznaniu go z dniem [...] września 2012 r. za osobę bezrobotną i o odmowie przyznania mu zasiłku dla bezrobotnych. Do sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego dołączył zaś zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2012 r. opisujące stan opłacenia składek na ubezpieczenie społecznej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej S. w C., potwierdzenie zamknięcia firmowego rachunku bankowego oraz wyciągi z dwóch pozostałych rachunków bankowych należących do skarżącego. Oddalając powyższy wniosek Sąd Wojewódzki wskazał, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do otrzymania prawa pomocy, a przedstawione przez niego dowody budzą wątpliwości, co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Odnosząc się do dokumentów księgowych związanych z działalnością gospodarczą skarżącego – S. S. E., która została zakończona w dniu [...] września 2012 r. Sąd wskazywał, że z przedstawionej księgi przychodów i rozchodów z okresu od czerwca do sierpnia 2012 r. wynika, że w rozliczeniu za sierpień w poz. [...] ujęto wydatek "rozliczenie przebiegu pojazdu – [...] zł", tymczasem skarżący oświadczył, iż nie posiada żadnego majątku ruchomego. W rozliczeniu za lipiec, w poz. [...] zaś zapisano wydatek na "montaż systemu alarmowego – [...] zł", którego nie można uznać w żaden sposób za niezbędny dla zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Wątpliwości Sądu budziła również celowość jego poniesienia, skoro skarżący wykonywał działalność gospodarczą w miejscu zamieszkania, które nie stanowi nawet własności rodziny skarżącego. Sąd zwrócił również uwagę, że w przedłożonym rozliczeniu za czerwiec 2012 r., w poz. [...] wskazano wydatek [...] zł wypłacony S. E. S., co oznacza, że wnioskodawca sam sobie wypłacił wymienioną kwotę, natomiast nie wykazał tej okoliczności w oświadczeniu dotyczącym dochodu rodziny podnosząc, że działalność gospodarcza nie przynosi dochodu. Wskazana zaś kwota była wystarczająca do uiszczenia wpisu od skargi, który wynosi 100 zł. Ponadto – zdaniem Sądu Wojewódzkiego – z przedłożonych przez wnioskodawcę wyciągów bankowych i dowodu potwierdzenia zlecenia zamknięcia rachunku rozliczeniowego, wynika, że ogólne saldo jest na nich ujemne. Jednakże analiza potwierdzenia zamknięcia firmowego rachunku bankowego w I. z dnia [...] czerwca 2012 r. wykazuje jednoznacznie, że skarżący nie przesłał do sądu wyciągów z wszystkich posiadanych przez siebie rachunków bankowych. Zlecenie potwierdzenia zawiera bowiem dyspozycję przekazania środków ze zlikwidowanego rachunku na nr rachunku bankowego należącego do E. S., który nie pokrywa się z numerami kont w C. i D. Powyższe – w ocenie Sądu Wojewódzkiego - świadczy o próbie zatajenia tej informacji przed sądem. Sąd Wojewódzki wskazał również, że z urzędu uzyskał informacje potwierdzające poświadczenie przez E. S. nieprawdy. Ustalono bowiem, że skarżący pomimo faktycznej likwidacji firmy S. E. S., nadal prowadzi działalność gospodarczą. Informacja ta znalazła się na stronie internetowej www.e., na której opisano działalność spółki A. Sp. z o.o. w K. (nr KRS [...]), oferującą wszystkie instrumenty finansowe (m. in. ubezpieczenia, kredyty, leasing, OFE), porady prawne oraz tworzenie stron internetowych. Z wskazanej strony internetowej wynika, że prezesem zarządu spółki jest E. S., który dodatkowo prowadzi działalność o charakterze "non profit", jest nadto wydawcą i redaktorem naczelnym trzech portali internetowych. Okoliczność zaś, że wnioskodawca i E. S. wymieniony na stronie internetowej, to ta sama osoba wynika z danych zawartych w Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego w świetle których spółka A. Sp. z o.o. została zarejestrowana w rejestrze w dniu [...] marca 2012 r., a wpisu dokonano [...] czerwca 2012 r. Siedzibą spółki są K. (ul. B. C. [...]), jedynym wspólnikiem ([...] udziałów w łącznej wysokości [...] zł) oraz jednocześnie prezesem zarządu jest E. [...] S. którego nr PESEL [...] jest tożsamy z nr PESEL skarżącego. Skarżący prowadzi zatem nową działalność gospodarczą, o której nie wspomniał w złożonym przez siebie wniosku o przyznanie prawa pomocy, co nakazuje uznać go za osobę niewiarygodną w zakresie przedstawienia swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej. E. S. w złożonym przez siebie zażaleniu podnosił, że wydatek ponoszony w związku z rozliczeniem pojazdu dotyczy pojazdu, który był przez niego bezpłatnie użytkowany i nie stanowił własności nikogo z członków jego rodziny. Oceniając zaś wydatek związany z montażem sytemu alarmowego, Sąd Wojewódzki nie wziął po uwagę, że z faktury za montaż wynika, iż zapłata ceny za tę usługę została rozłożona na [...] równe raty. Jego zasadność wynika zaś z faktu, że w mieszkaniu, w którym zarejestrowana była działalność gospodarcza były liczne włamania, a znajdowała się tam dokumentacja firmy skarżącego. W ocenie skarżącego Sąd również nieprawidłowo zinterpretował dokument wewnętrzny w poz. [...] rozliczenia kosztów za miesiąc czerwiec 2012 r. przyjmując, że jest to kwota wypłacona przez S. skarżącemu z tytułu wynagrodzenia, tymczasem jest to dokument z którego wynika zbiorcza kwota rozliczenia kosztów przebiegu pojazdu w danym miesiącu. Skarżący wskazywał ponadto, że Sąd błędnie przyjął, iż nie przedstawił on wyciągu z jednego rachunku bankowego. Niemożna jednak było przekazać na niego żadnych środków, gdyż nie było ich na rachunku firmowym. Numer rachunku bankowego w celu przekazania środków na formularzach dyspozycji zamknięcia konta wpisuje się obligatoryjnie, gdyby przez okres zamykania konta na rachunek wpłynęły jakiekolwiek środki. W niniejszym zaś przypadku takiej sytuacji nie było. Rachunek bankowy, którego numer widniał na dyspozycji został zlikwidowany w połowie lipca 2012 r. Skarżący go zatem nie zataił. Skarżący ponadto dołączył do ww. zażalenia kserokopie ww. faktury VAT, dowód wewnętrzny oraz umowę bezpłatnego użyczenia pojazdu. Odnosząc się zaś do okoliczności związanej z prowadzeniem nowej działalności gospodarczej E. S. wskazywał, że sporządzona przez niego strona internetowa stanowi dotychczas nieskuteczną zachętę dla potencjalnych klientów. Sam skarżący przy tym nie podjął faktycznie żadnej działalności gospodarczej, a tym bardziej nie uzyskał żadnego dochodu. Nie świadczył w jej ramach żadnej działalności gospodarczej. Posiadanie zaś udziałów w spółce z o.o. nie rodzi korzyści majątkowych, ani nie świadczy o jego zdolności do poniesienia kosztów. Stwierdził również, że obecnie prowadzi łącznie 5 spraw sądowych. Poniesienie zaś w każdej z nich wydatków stanowi duże obciążenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl regulacji zawartej w przepisie art. 245 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012, poz. 270 ze zm.) dalej: "P.p.s.a." prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, gdzie zakres całkowity obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego, zaś zakres częściowy obejmuje: zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, bądź też zwolnienie od opłat sądowych i wydatków, bądź tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika do reprezentacji. Z kolei zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powołanego wyżej przepisu należy przyjąć, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Jest on zatem zobligowany przedstawić w sposób czytelny swój stan finansowy prezentując w niebudzący wątpliwości sposób źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Podkreślenia również wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ma ono przy tym charakter wyjątkowy i może zatem zostać przyznane wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Z uwagi na powyższe Sąd I instancji słusznie uznał, że opisana przez skarżącego sytuacja finansowa nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w żądnym przez niego zakresie. Dokonując oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy Sąd Wojewódzki słusznie zwrócił uwagę, że prezentowany przez skarżącego stan majątkowy ma charakter wybiórczy i sprowadza się wyłącznie do przedstawienia tylko niektórych okoliczności. Bez wątpienia bowiem skarżący przestawiając -na wezwanie- rozliczenia z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej nie wyjaśnił ich znaczenia oraz nie doprecyzował ich charakteru, co z pewnością czyniło przedstawione przez niego informacje w tym zakresie mołowiarygodnymi. Podkreślić przy tym należy, że obowiązek ujawnienia, a zarazem wykazania wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia o przyznaniu prawa pomocy okoliczności spoczywa na samej stronie, która zobligowana jest je przedstawić na etapie merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku, nie zaś w toku kontroli instancyjnej wydanego przez Sąd Wojewódzki w tym zakresie rozstrzygnięcia. Dlatego też dołączone do zażalenia dokumenty należy uznać za spóźnione. Również argumentacja skarżącego dotycząca zatajenia jednego z pozostających w jego dyspozycji rachunków bankowych nie jest zasadna. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżący nie przedstawił wyciągów z tego rachunku, ocena zaś dokonywanych, przy jego użyciu, transakcji oraz jego znaczenie leży wyłącznie w gestii sądu, który powinien zbadać wyciągi także z tego rachunku. Bez znaczenia przy tym pozostaje, że został on zamknięty w połowie lipca 2012 r. Żądanie przedłożenia rachunków bankowych, których dysponentem był skarżący obejmował rachunki za ostanie trzy miesiące, a więc również za czerwiec 2012 r., w którym skarżący – według swego oświadczenia - tym rachunkiem dysponował. Poza tym strona w żaden sposób takiej okoliczności nie wykazała. Również okoliczności związane z prowadzeniem przez skarżącego nowej działalności gospodarczej nie zasługują na uwzględnienie. Oświadczenia o nieosiąganiu przez niego dochodu z tego tytułu, również musiało być w odpowiedni sposób udokumentowane. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy jest bowiem zobligowana do przestawienia w sposób pełny i czytelny swojej sytuacji majątkowej. Brak zatem jakiejkolwiek informacji o fakcie pozostawiania wspólnikiem oraz członkiem zarządu nowoutworzonej spółki świadczy o braku chęci rzetelnego wyjaśnienia wszelkich istotnych dla wydanego w tym zakresie rozstrzygnięcia. Rzutuje zatem na wiarygodność złożonych przez wnioskodawcę oświadczeń, co w konsekwencji prowadzi do oddalenia złożonego w tym przedmiocie wniosku. Okoliczności uzasadniającej przyznanie stronie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie nie stanowi również fakt prowadzenia przez nią szeregu postępowań sądowych. Strona, decydując się bowiem na ich prowadzenie, musi liczyć się z faktem, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach. Powyższe nakazywało uznać zatem złożony przez skarżącego wniosek za niepełny i nierzetelny, a tym samym za małowiarygodny i niezasługujący na uwzględnienie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.