I SA/Łd 1852/02

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Eugenii B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia 19 sierpnia 2002 r.(...) w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania - uchyla zaskarżone postanowienie; Na podstawie decyzji z dnia 31 lipca 2001 r. objęto procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym samochód osobowy, używany, marki Fiat Palio kombi, rok produkcji 2000. Osobą zgłaszającą samochód do odprawy celnej była Eugenia B. Negatywny wynik weryfikacji świadectwa przewozowego EUR.1 stanowił dla organu celnego podstawę do wznowienia postępowania z urzędu i wydania przez Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. decyzji z dnia 30 kwietnia 2002 r., uchylającej decyzję poprzednią w części dotyczącej wymiaru długu celnego i określającej kwotę długu celnego w oparciu o stawkę celną autonomiczną. Od powyższej decyzji w imieniu strony Eugenii B. odwołanie złożył Krzysztof M. B. w dniu 20 maja 2002 r. Ponieważ w aktach sprawy nie było pełnomocnictwa dla Krzysztofa M. B., pismem z dnia 28 maja 2002 r. Urząd Celny wezwał stronę do jego dostarczenia. W dniu 14 czerwca 2002 r. do Kancelarii Urzędu wpłynęło pełnomocnictwo ogólne do reprezentowania Eugenii B. przez jej synów Krzysztofa M. B. oraz Leszka Stefana B. wobec wszelkich władz, osób i urzędów. Pełnomocnictwo zostało ustanowione przed notariuszem w dniu 14 czerwca 2002 r. tj. w terminie późniejszym niż złożone odwołanie. Następnie Izba Celna w Ł. pismem z dnia 17 lipca 2002 r. strona została wezwana do uzupełnienia odwołania poprzez jego własnoręczne podpisanie bądź przedstawienie pełnomocnictwa ważnego na dzień złożenia odwołania tj. 20 maja 2002 r. W przepisanym terminie wpłynął odpis pełnomocnictwa szczególnego udzielonego w dniu 4 stycznia 2001 r. Krzysztofowi M. B. W tym pełnomocnictwie Eugenia B. upoważniła syna do dokonania na jej rzecz i w jej imieniu zakupu samochodu oraz jego przywozu z zagranicy a także do zastępowania jej wobec odnośnych władz w trakcie wszelkich czynności związanych z przewozem i odprawą celną tego auta. Biorąc powyższe pod uwagę Dyrektor Izby Celnej w Ł. wydał postanowienie (...) z dnia 19 sierpnia 2002 r., w którym stwierdził niedopuszczalność odwołania z przyczyn podmiotowych tzn. uznał, iż powyższe odwołanie zostało wniesione przez osobę nie mającą legitymacji do wniesienia tego środka zaskarżenia. W uzasadnieniu wskazano, że działając w granicach prawa Eugenia B. umocowała w dniu 4 stycznia 2001 r. swojego syna Krzysztofa M. B. do dokonania na jej rzecz i w jej imieniu zakupu samochodu i jego przywozu z zagranicy a także do zastępowania jej wobec odnośnych władz w trakcie wszelkich czynności związanych z przewozem i odprawą celną tego auta. Zdaniem organu celnego pojęcie "odprawa celna" jest to ogół czynności materialno-technicznych związanych ze zgłoszeniem towaru w urzędzie celnym, czyli wyrażeniem w odpowiedniej formie i w określony sposób zamiaru objęcia towaru określoną procedurą celną, nadanie towarowi przeznaczenia celnego aż do uiszczenia przez stronę długu celnego. Nie można zgodzić się z tym, iż "wszelkie czynności związane z przewozem i odprawą celną samochodu" obejmują również reprezentowanie w postępowaniu odwoławczym przed organem II instancji. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej przedstawiciel strony Krzysztof M. B. składając odwołanie wykroczył poza zakres czynności, do których był umocowany pełnomocnictwem z dnia 4 stycznia 2001 r. Powyższe postanowienie zaskarżyła skargą Eugenia B. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia jako niezgodnego z prawem w związku z naruszeniem normy art. 254 par. 2 i 3 Kodeksu celnego, art. 136 Ordynacji podatkowej i art. 95 par. 1 Kodeksu cywilnego polegającym na wadliwym ustaleniu zakresu pełnomocnictwa z dnia 4 stycznia 2001 r. udzielonego przez skarżącą Krzysztofowi B. Autor skargi wskazał, że kodeks celny nie posługuje się w ogóle pojęciem "odprawa celna", jako określeniem ustawowym. W tej sytuacji należy je interpretować zgodnie z jego rozumieniem potocznym, czyli jako ogół spraw związanych ze skutecznym, legalnym sprowadzeniem towaru. Nic nie upoważnia zatem do wniosku, że pełnomocnictwo z dnia 4 stycznia 2001 r. nie stanowiło ustanowienia Krzysztofa B. pełnomocnikiem Eugenii B. do reprezentowania jej w sprawach celnych w rozumieniu tytułu VIII Kodeksu Celnego. Zdaniem doktryny w pojęciu spraw celnych mieszczą się bowiem zarówno sprawy załatwiane czynnościami materialno-technicznymi jak i rozstrzygane decyzjami administracyjnymi. Decydujące znaczenie ma wola strony. A zatem również czynność będąca odwołaniem od decyzji administracyjnej na skutek, której wydana winna być następna decyzja administracyjna ustalająca obowiązki strony będące następstwem sprowadzenia do Polski określonego towaru, mieści się zarówno w kodeksowym pojęciu spraw celnych, jak i w ich potocznym rozumieniu. Na marginesie skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 254 par. 3 Kodeksu celnego przedstawicielem strony jest również osoba najbliższa, która złoży wiarygodne oświadczenie o istnieniu upoważnienia do działania w jej imieniu. Krzysztof B. podejmował wszystkie czynności w toku postępowania /składanie pism, dokumentów/, co nie było przez organ celny kwestionowane. Można również rozważyć, czy sporządzenie samego odwołania podpisanego przez niego z upoważnienia Eugenii B. nie ma waloru pisemnego oświadczenia o istnieniu upoważnienia do działania w jej imieniu. W odpowiedzi na skargę Izba Celna w Ł. wniosła o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona albowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z uchybieniem przepisów postępowania mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przedmiotem sporu jest prawidłowość udzielonego pełnomocnictwa dla osoby wnoszącej odwołanie. Ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny w tytule VIII dziale I uregulowała odrębnie zagadnienia dotyczące przedstawicielstwa w sprawach celnych. Dlatego też unormowania zawarte w art. 136-138 Ordynacji podatkowej maja, stosownie do treści art. 262 Kodeksu celnego, jedynie charakter subsydiarny. Z kolei na podstawie art. 137 par. 4 Ordynacji podatkowej w zakresie nieuregulowanym stosuje się przepisy prawa cywilnego a więc nie tylko Kodeksu cywilnego, ale także Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis art. 254 par. 1 Kodeksu celnego określa treść pisemnego upoważnienia udzielonego pełnomocnikowi. Zgodnie z tą normą prawną pełnomocnictwo powinno zawierać dwa elementy. Po pierwsze, rodzaj udzielonego pełnomocnictwa. Po drugie, zakres czynności, do których pełnomocnik został upoważniony. Organ celny może zażądać pisemnego upoważnienia, które wówczas powinno zostać złożone do akt w oryginale lub w odpisie urzędowo poświadczonym, przy czym obowiązek urzędowego poświadczenia nie dotyczy adwokatów, radców prawnych oraz osób prowadzących agencję celną. Należy również zwrócić uwagę na przepis art. 254 par. 3 Kodeksu celnego, który w pewnym stopniu ogranicza powyższe zasady formalizmu ustanowienia pełnomocnika. Według tego unormowania przedstawicielem osoby fizycznej, w wypadkach, gdy rodzaj lub ilość towaru nie wskazują na przeznaczenie do działalności gospodarczej, może być członek najbliższej rodziny tej osoby, który złoży wiarygodne oświadczenie o /istnieniu upoważnienia do działania w jej imieniu. Z powyższego wynika, że w warunkach określonych w tym przepisie a więc w razie sprowadzania towaru nie przeznaczonego do działalności gospodarczej, ale na własne potrzeby, strona może udzielić pełnomocnictwa w formie ustnej czy też w sposób dorozumiany poprzez konkludentne zachowanie. Istotne jest to, aby przedstawicielem osoby fizycznej był członek najbliższej rodziny. Dodatkowo art. 254 par. 3 Kodeksu celnego in fine stanowi, że przedstawiciel musi złożyć wiarygodne oświadczenie o istnieniu upoważnienia do działania w jej imieniu. Przedmiotowe-odwołanie zostało podpisane przez Krzysztofa B. z upoważnienia Eugenii B. Izba Celna w Ł. uznała, że to pismo dotknięte jest brakami formalnymi albowiem brak jest pełnomocnictwa. Stąd też wezwała Eugenię B. do uzupełnienia odwołania z dnia 20 maja 2002 r. poprzez jego własnoręczne podpisanie lub doręczenie oryginału urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa udzielonego Krzysztofowi B. ważnego na dzień złożenia odwołania. Powyższe wezwanie do uzupełnienia braków formalnych odwołania, wystosowane przez organ celny drugiej instancji było wadliwe i to z trzech powodów. Po pierwsze, wezwanie to powinno zostać wystosowane do pełnomocnika a nie bezpośrednio do strony. Wniosek taki należy wyciągnąć z treści art. 254 par. 1 i par. 3 Kodeksu celnego. W pierwszym z przepisów określono bowiem, że organ celny może żądać od przedstawiciela przedstawienia pisemnego upoważnienia. W drugim zaś z wymienionych norm prawnych mowa jest o złożeniu przez przedstawiciela wiarygodnego oświadczenia o istnieniu upoważnienia do działania w jej imieniu. Wreszcie art. 145 par. 2 Ordynacji podatkowej, mający zastosowanie w postępowaniu celnym na podstawie art. 262 Kodeksu celnego, wyraźnie stanowi, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Zatem działanie strony przez pełnomocnika wyłącza obowiązek doręczenia pism samej stronie. W takiej sytuacji, jeśli organ doręczył pismo samej stronie, z pominięciem przedstawiciela, to zachowanie takie musi być traktowane jak pominięcie samej strony /zob. M. Kalinowski w; B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Toruń 2002/. Dlatego też skierowanie wezwanie bezpośrednio do Eugenii B., z pominięciem jej pełnomocnika było błędne i uchybiało wyżej wskazanym przepisom. Po drugie, wezwanie do usunięcia braków formalnych odwołania, tak jak w przypadku każdego podania, powinno zawierać pouczenie, że niewypełnienie tego warunku w przepisanym terminie spowoduje wydanie postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania. Wymóg taki wynika z art. 169 par. 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 222, art. 228 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 262 Kodeksu celnego. Bez wątpienia przedmiotowe wezwanie Izby Celnej w Ł. takiego pouczenia nie zawierało. Po trzecie, treść wezwania do uzupełnienia braków formalnych odwołania nie była prawidłowa. Organ celny ograniczył się bowiem tylko do wezwania Eugenii B. do własnoręcznego podpisania odwołania lub doręczenia oryginału urzędowo poświadczonego odpisu pełnomocnictwa. Tymczasem uzupełnienie braku formalnego odwołania mogło również nastąpić, stosownie do treści art. 254 par. 3, poprzez złożenie przez Krzysztofa B, wiarygodnego, pisemnego oświadczenia o istnieniu upoważnienia do działania, bądź też nawet ustnego oświadczenia do protokołu. Udzielenie pełnomocnictwa w warunkach określonych w tym przepisie mogło bowiem, jak już wspomniano, nastąpić w formie ustnej bądź też poprzez dorozumiane zachowanie strony. Przy czym nie było by sprzeczne z treścią art. 254 par. 3 in fine Kodeksu celnego to, że mocodawczym złoży oświadczenie o istnieniu umocowania do działania w jej imieniu. Zresztą z okoliczności sprawy a mianowicie z powoływania się przez Krzysztofa B. na upoważnienie ze strony swojej matki, wyraźnie wielokrotnie artykułowane stanowisko Eugenii B. w zakresie istnienia woli udzielenia swemu synowi pełnomocnictwa do działania w jej imieniu sprawia, że uzasadniony jest wniosek, iż odwołanie wniósł pełnomocnik ustanowiony w trybie art. 254 par. 3 Kodeksu celnego. Powyższe uchybienia przepisów proceduralnych mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skierowane błędnie, wyłącznie do strony zamiast jej pełnomocnika, bez stosownego pouczenia o skutkach nie uzupełnienia braków oraz o niezupełnej treści, nie uwzględniającej rzeczywisty sposób ustanowienia pełnomocnika, doprowadziło w konsekwencji do nieprawidłowego stwierdzenia niedopuszczalności odwołania z dnia 20 maja 2002 r. Nie można bowiem wydać tej treści postanowienia bez wcześniejszego, prawidłowego wezwania do uzupełnienia braków formalnych środka odwoławczego. Tym samym bezprzedmiotowe jest rozważanie czy pełnomocnictwo z dnia 4 stycznia 2001 r. udzielone Krzysztofowi B. obejmuje swym zakresem upoważnienie do wniesienia odwołania od decyzji wydanej w wyniku wznowienia postępowania. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 22 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 55 ust. 1 powyższej ustawy.