II FPP 3/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Jerzy Rypina (spr.) Sędzia NSA: Krystyna Nowak Sędzia WSA (del.): Ludmiła Jajkiewicz po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi D. A. o stwierdzenie, że nastąpiło naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 337/08 w zakresie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 14 listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości za 2007 r. postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania W piśmie procesowym z 20 kwietnia 2009 r. D. A., prowadząca działalność gospodarczą pod firmą "A." Biuro Doradcy Podatkowego w L., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 pkt 6, art. 4 ust. 3, art. 5 ust. 2 i art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843), złożyła skargę na przewlekłość postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Łd 337/08 zawisłej w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi w przedmiocie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 14 listopada 2007 r., Nr ... od dnia 4 sierpnia 2008 r. do chwili obecnej. Wniosła o: 1) stwierdzenie, iż przed WSA w Łodzi w sprawie złożonego wniosku o wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji miała miejsce rażąca przewlekłość postępowania, zważywszy na istotę i cel jakiemu służy instytucja wstrzymania oraz przyznanie od Skarbu Państwa kwoty 10.000 zł tytułem szkody majątkowej oraz niemajątkowej, 2) wydanie WSA w Łodzi zalecenia w trybie bezzwłocznym rozpoznania wniosku o wstrzymanie wykonalności wskazanej decyzji w związku z wszczętą egzekucją administracyjną, co spowodowało z kolei konieczność zaangażowania osoby chorej do uruchamiania dodatkowych czynności, aby zapobiec egzekucji do tego wszczętej niezgodnie z przepisami ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), 3) przyznanie kosztów związanych z redagowaniem skargi na przewlekłość postępowania według utraconych korzyści związanych ze sporządzeniem skargi, 4) dopuszczenie dowodów z dokumentów z akt sprawy I SA/Łd 975/06 oraz II FPP 4/08 na okoliczność permanentnego nierozpoznawania wniosków skarżącej o wstrzymanie wykonalności decyzji w terminie – jest to drugi przypadek, gdy skarżąca jest zmuszona składać skargę na przewlekłość postępowania w celu uruchomienia procedury sądowej w przedmiocie rozpoznania jej wniosku, 5) dopuszczenie dokumentów z akt sprawy I SA/Łd 59/08 na okoliczność przewlekłego postępowania celem podkreślenia w jaki sposób Sąd I instancji podchodzi do newralgicznych spraw skarżącej. Sąd I instancji nie rozpoznając do chwili obecnej wniosku skarżącej o wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji SKO w L. naruszył w sposób rażący art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to jest prawo do jego rozpoznania bez nieuzasadnionej zwłoki zważywszy na istotę i cel jakiemu służy instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W ocenie skarżącej wniosek ten winien być rozpoznawany niezwłocznie, przed dokonaniem innych czynności przez sąd, gdyż długotrwała niczym nieuzasadniona bezczynność sądu w przedmiocie jego nierozpoznania pozostaje w rażącej sprzeczności z istotą i celem postępowania w przedmiocie wstrzymania wykonalności zaskarżonej do sądu decyzji SKO mającego zapewnić ochronę tymczasową skarżącej w celu zapobieżenia wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Przy rozpoznawaniu skargi na przewlekłość w ocenie skarżącej nie można jej postawić zarzutów, że wcześniej nie składała pism ponaglających o przyspieszenie rozpoznania jej wniosku o wstrzymanie wykonalności decyzji wobec znanej sądom administracyjnym okoliczności związanych z bezprawnym pozbawieniem jej własności, jak również stanu zdrowia oraz wymuszania na osobie chorej również przez sądy administracyjne redagowaniem licznych pism procesowych wobec niezawieszania postępowań sądowych ze względu na stan zdrowia. Nawet w sytuacji, gdy zdaniem Sądu wniesiony przez skarżącą wniosek o wstrzymanie wykonalności decyzji podlega opłacie stałej, rażąca przewlekłość postępowania jest bezsporna, gdyż w takiej sytuacji obowiązkiem Sądu z urzędu było wezwać skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego, a nie trwać w bezczynności przez ponad rok, tym samym doprowadzając do zagrożenia interesu skarżącej, jak również podważenia jej wiarygodności w bankach, zwłaszcza że wykonuje ona zawód zaufania publicznego i nie tylko w banku, w którym skarżąca spłacała kredyt inwestycyjny, ale również w innych bankach wobec istnienia szybkiej informacji bankowej, zwłaszcza że skarżąca wobec faktu wadliwej konstrukcji dachu zmuszona będzie zaciągnąć kredyt bankowy w celu zdjęcia całego dachu i położenia od nowa, gdyż wady konstrukcji są bardzo poważne i skarżąca nie może czekać do zakończenia procesów sądowych, które mogą potrwać kilka lat. Urząd Miasta L. wykorzystując bezczynność sądu w dniu 9 grudnia 2009 r. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 19 listopada 2008 r., Nr ... oraz ..., wszczął postępowanie egzekucyjne, zawiadamiając G. Bank, w którym skarżąca zaciągnęła kredyt na działalność gospodarczą, o zajęciu jej prawa majątkowego z rachunku bankowego pomimo zlikwidowanego rachunku bankowego na wiele miesięcy wcześniej przed jego zajęciem na kwotę 12.035,14 zł. W międzyczasie pomimo nierozpoznanych zarzutów Naczelnik I Urzędu Skarbowego L. z dnia 30 stycznia 2009 r., ..., przekazała z nadpłat podatku od towarów i usług kwotę 595,40 zł na pokrycie należności objętych tytułami wykonawczymi nr ... i ..., wystawionymi przez UML.. Zdaniem skarżącej w kraju, gdzie w Konstytucji jest zapisane, że każdy ma prawo do ochrony swojej własności, jest sytuacją nienormalną, gdy organy Prokuratury, Inspektor Nadzoru Budowlanego czy też Sądy pobudzane są do właściwego działania tylko wtedy, gdy dochodzi do katastrofy budowlanej bądź wtedy gdy dochodzi do tragedii ludzkiej, jak to miało miejsce w K.. W sądzie nie powinno budzić żadnej wątpliwości, że sprawa ta ma ogromne znaczenie dla skarżącej, gdzie niszczony jest dorobek jej całego życia z udziałem urzędników państwowych oraz bezczynności sądu, gdzie straty materialne związane z wadliwą konstrukcją dachu w roku 2008 szacowane były ca 100.000 zł. Niepodjęcie przez Sąd I instancji żadnej czynności w kierunku uruchomienia procesu rozpoznawania jej wniosku o wstrzymanie wykonalności decyzji jest rażącą przewlekłością, która w demokratycznym państwie prawa w ogóle nie powinna mieć miejsca. Sprawa dotyczy udzielenia osobie ochrony prawnej przed nieobliczalnymi działaniami urzędników w kierunku doprowadzenia do zniszczenia własności skarżącej w imię prawa i naruszeniem tego prawa, dodatkowo znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, materialnej, zdrowotnej z przyczyn od niej niezależnych na skutek nie tylko wadliwie wydanego wyroku, ale również w okolicznościach mających znamiona przestępstwa, co już częściowo zostało dowiedzione przez skarżącą w momencie dopuszczenia jej do akt księgi wieczystej, jak i do dokumentów z innych instytucji. Prawo do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie, jako jeden z elementów prawa do sądu wynika również z art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 283). Konwencja obowiązuje w polskim systemie prawnym jako część krajowego porządku prawnego i winna być stosowana bezpośrednio, mając pierwszeństwo przed ustawą (art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji RP). W związku z powyższym skarżąca wnosi, aby jej skarga była rozpoznawana przy uwzględnieniu art. 6 Konwencji, wraz z jego interpretacją dokonaną przez ETPC oraz wysokością zadośćuczynienia z uwzględnieniem granicznej kwoty 10.000 zł, biorąc pod uwagę "ciężar gatunkowy" przedmiotowej sprawy, wagę dla skarżącej, a przede wszystkim konsekwencje, które już wynikły i mogą być jeszcze poważniejsze, gdy sąd będzie dalej trwał w swojej bezczynności raz faktu, że na etapie wniesienia wniosku skarżąca w żaden sposób swoim zachowaniem nie wpłynęła na nierozpoznanie do chwili obecnej jej wniosku o wstrzymanie wykonalności decyzji. Wręcz przeciwnie, w obliczu zagrożenia jej mienia, kosztem swojego zdrowia (gdzie większość zwolnień lekarskich potwierdzona jest przez biegłych sądowych) redagowała skargę na przewlekłość postępowania od kilku dni, co winno mieć wpływ na wysokość przyznanego zadośćuczynienia. W przypadku skarżącej w jej sytuacji materialnej i finansowej wartość przedmiotu sporu jest bardzo wysoka, między innymi z uwagi na fakt, że błędy organów podatkowych w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości powielane są we wszystkich decyzjach, począwszy od roku 2005, a skończywszy na 2009 roku. Aczkolwiek w przypadku wniesienia skargi na przewlekłość postępowania sąd nie rozpoznaje sprawy merytorycznej, to z uwagi na okoliczność sprawy mają one znaczenie dla podkreślenia skutków będących następstwem bezczynności sądu administracyjnego. Żądana przez skarżącą kwota, aczkolwiek znacznie niższa, niż przyznawana przez ETPC w zbliżonych sprawach, stanowić będzie choć w części to, to ETPC określa jako "szkoda niepieniężna", "szkoda niemajątkowa", "krzywda moralna", gdyż to co już uczyniono skarżącej w jej sprawach nie jest w stanie w pełni zrekompensować żadna kwota pieniężna, a mianowicie poczucie krzywdy i rozczarowania własną ojczyzną, która przez swe organy doprowadza człowieka prawego do nędzy, przyczynia się do niszczenia majątku przy akceptacji organów władzy publicznej, prokuratury oraz sądów administracyjnych. W zaskarżonej sprawie w ocenie skarżącej w celu ustalenia rozmiaru przewlekłości postępowania nie może być brana pod uwagę interpretacja przewlekłości postępowania dokonywana w wydawanych orzeczeniach NSA w przedmiocie rozpoznania skargi na przewlekłość postępowania. W jej ocenie należy zdecydowanie odróżnić sytuację, w której dochodzi do przewlekłości postępowania w przedmiocie oczekiwania na wyznaczenie terminu rozprawy sądowoadministracyjnej, gdzie sądy przyjmują okres przekraczający znacznie 12 miesięcy, co zostało wywiedzione z art. 14 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r., od sytuacji, w której dochodzi do przewlekłości postępowania w sprawie wstrzymania wykonalności decyzji, która wymaga natychmiastowego działania sądu, z uwagi na cel, któremu służy instytucja wstrzymania wykonalności decyzji oraz szczególnie negatywnych skutków w związku z nierozpoznaniem wniosku w możliwe jak najkrótszym czasie. Wszystkie opisane okoliczności sprawy wywołują u skarżącej poczucie braku zaufania do sądu oraz wypaczają obraz bezstronnego wymiaru sprawiedliwości zwłaszcza wobec przystąpienia Polski do Unii Europejskiej, gdzie przepisy prawa polskiego powinny być stosowane z uwzględnieniem prawa międzynarodowego. W piśmie z dnia 20 maja 2009 r., stanowiącym uzupełnienie skargi na przewlekłość postępowania, skarżąca podtrzymała swoje żądania i wniosła o zwrot wpisu od wniesionej skargi. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że rozpoznawana skarga D. A. nie zasługiwała na uwzględnienie. 6 lutego 2008 r. skarżąca sporządziła i nadała na adres Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, na decyzję tego Kolegium z 14 listopada 2007 r. w sprawie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego skarżącej w podatku od nieruchomości na 2007 r. Skarga, wraz z odpowiedzią SKO, wpłynęła do WSA w Łodzi 11 marca 2008 r. 13 marca 2008 r. sporządzone zostało przez Sąd wezwanie skarżącej do uiszczenia wpisu od skargi, odebrane zostało przez adresatkę 2 kwietnia 2008 r. 9 kwietnia tego roku skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, a 14 kwietnia wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, którego dotyczyła skarga na "bezczynność" Sądu. Art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, że "Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata...". Zatem jak długo nie został uiszczony wpis od złożonej skargi, bądź strona skarżąca nie uzyskała prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów, skardze nie mógł zostać nadany bieg. Nie można było rozpoznawać wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji dokąd nie został przesądzony byt skargi (vide art. 220 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Sprawa prawa pomocy została rozstrzygnięcia postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2009 r. oddalającym zażalenie na postanowienie WSA odmawiające skarżącej prawa pomocy. Wpis został przez nią uiszczony 14 kwietnia 2009 r. Między wnioskiem o udzielenie prawa pomocy, a uiszczeniem wpisu WSA prowadził postępowanie z tego wniosku, również przy udziale skarżącej. 13 marca 2008 r. wystosował do niej wezwanie o wpis od złożonej skargi, doręczone 2 kwietnia; 9 kwietnia skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy; 16 kwietnia zapadło postanowienie referendarza sądowego w tej sprawie; 13 maja skarżąca nadała sprzeciw od postanowienia; 23 czerwca Sąd wezwał o wpis; 17 lipca skarżąca złożyła pismo z pytaniem o powód wezwania, a 21 tego miesiąca zażalenie na zarządzenie w sprawie wpisu; 18 lipca nastąpiło uchylenie zarządzenia w sprawie wezwania o wpis – zawiadomienie skarżąca odebrała 8 sierpnia 2008 r.; 29 lipca Sąd wezwał stronę do wyjaśnienia, czy popiera zażalenie, a to wobec uchylenia zarządzenia o wpisie; 28 sierpnia skarżąca wyjaśniła, że "nie może zająć ostatecznego stanowiska" w tej sprawie; 17 września akta zostały przedstawione NSA; 19 listopada zapadło postanowienie NSA o umorzeniu postępowania zażaleniowego; 9 grudnia zapadło postanowienie w związku ze sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego; 13 stycznia 2009 r. skarżąca wysłała zażalenie na to postanowienie; 26 lutego 2009 r. NSA zażalenie w sprawie prawa pomocy oddalił; 19 marca WSA wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu; wpis został uiszczony, jak wskazano, 14 kwietnia 2009 r.; 21 kwietnia 2009 r. WSA oddalił wniosek z 14 kwietnia 2008 r. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Wszystkie czynności opisane wyżej dokonywane były z zachowaniem wymogów odnoszących się do rejestracji i przesyłania korespondencji sądowej. W opisanej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się rażącej przewlekłości postępowania w sprawie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Postępowanie toczyło się przez czas niezbędny do rozstrzygnięcia sprawy wpisu sądowego od złożonej skargi, co było warunkiem koniecznym do podjęcia jakichkolwiek merytorycznych czynności w sprawie z tej skargi, a do takich należało rozpoznanie wniosku D. A. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Nie wystąpiła zatem przesłanka uzasadniająca stwierdzenie przewlekłości postępowania wskazana w art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Zgodnie z tym drugim przepisem (art. 2 ust. 2): "Dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty... uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania". Nie negując prawa strony do rozpoznania jej sprawy sądowej bez nieuzasadnionej zwłoki, stwierdzić należało, że czas trwania postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, od którego, jak wskazano, zależała możliwość rozpoznawania innych wniosków składanych w toku postępowania, zależał również od ilości i jakości wniosków i środków prawnych składanych przez stronę – korzystającą z uprawnień wynikających z Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – w tym "pierwszym" postępowaniu. Ustawa o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki nie przewiduje oceniania przewlekłości postępowań sądowych w stosunku do określonej strony "w ogóle". Skarga wniesiona w trybie w ustawie określonym może dotyczyć konkretnej sprawy (art. 2 ust. 1): "... jeżeli postępowanie w tej sprawie trwa dłużej niż to konieczne..." Z tej przyczyny Sąd nie rozpoznawał wniosków o dopuszczenie dowodów z akt innych spraw sądowych niż zaskarżona. Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z 17 czerwca 2004 r. orzekł jak w postanowieniu. Z uwagi na postanowienia art. 17 ust. 3 tej ustawy brak było podstawy do żądanego zwrotu wpisu. Również z uwagi na brak podstawy prawnej Sąd nie uwzględnił wniosku o przyznanie kosztów związanych z redagowaniem skargi, o których mowa w pkt 3 jej petitum.