II FPP 4/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Nina Półtorak, po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi A. D. o stwierdzenie, że nastąpiła przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w sprawie o sygn. akt I SA/Po 51/14 ze skargi A. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 4 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w zakresie złożonego wniosku postanawia oddalić skargę. Pismem z dnia 3 lipca 2014 r. A. D. (dalej: "Skarżący") wniósł skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu (dalej: "WSA"), w sprawie ze skargi Skarżącego na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu (dalej: "Dyrektor IS") z dnia 4 grudnia 2013 r. uchylające w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 10 października i przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji w przedmiocie umorzenia jako bezprzedmiotowe postępowania w zakresie złożonego przez Skarżącego wniosku. Z akt sprawy wynika, że Skarżący pismem z dnia 9 grudnia 2013 r. wniósł skargę na wskazane wyżej postanowienie Dyrektora IS z dnia 4 grudnia 2013 r. Wraz ze skargą wpłyną do Sądu wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IS wniósł o jej oddalenie. Zarządzeniem z dnia 15 stycznia 2014 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wezwał Skarżącego do uzupełnienia złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wypełnionego urzędowego formularza w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma - pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na wezwanie Skarżący dnia 4 lutego 2014 r. nadesłał wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym na urzędowym formularzu PPF. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2014 r., sygn. akt I SA/Po 51/14, Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zwolnił Skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowił adwokata, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w Poznaniu. Pismem z dnia 27 maja 2014 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora IS oraz przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nadpłaconej pomocy prawnej, które nawet w części nie zostały pokryte. Skarżący we wniesionym piśmie (skarga na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu) zażądał odszkodowania za opieszałość sądu w kwocie 20.000 zł oraz dodatkowo 1000 zł na Dom Dziecka w T.. Skarżący podniósł, że od ostatniej sprawy upłynęło kilkanaście miesięcy, a od stycznia 2014 r. "sprawa stanęła w miejscu". Dodał również, że sprawa zawisła przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu dnia 4 grudnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeśli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki; Dz. U. Nr 179, poz. 1843 ze zm., zwanej dalej ustawą). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że zwłoka w postępowaniu sądowym jest nieuzasadniona. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeśli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także charakter sprawy, zachowanie stron, a w szczególności strony, która zarzucała przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku sądu rozpoznawania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznawanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2013 r., sygn. akt I FPP 2/13, dostępne w systemie CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd, w celu wydania w sprawie rozstrzygnięcia co do istoty uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. W świetle powyższego kryterium trudno uznać, że w niniejszej sprawie doszło do przewlekłości postępowania przed Wojewódzkim sądem Administracyjnym. Podnieść bowiem należy, że jeśli ustawa nie zawiera żadnych wskazówek co do długości określonych czynności czy stadiów postępowania, należy się odwołać do wiedzy wynikającej z praktyki, orzecznictwa sądów lub przeciętnej długości postępowania w podobnych sprawach (P. Górecki, S. Stachowiak, P. Wiliński. Skarga na przewlekłość postępowania przygotowawczego i sądowego, Komentarz. Lex 2010). Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Stosownie do § 31 ust. 1 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz.U.03.169.1646, dalej: "rozporządzenie") sprawy wniesione do sądu rozpoznaje się według kolejności wpływu, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasada rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oznacza, że sprawa wniesiona później nie może być rozpoznana przed rozpoznaniem spraw, które zostały wniesione do sądu wcześniej. Istnieją jednak podstawy do szybszego rozpoznawania spraw wynikające bądź to wprost z przepisów ustawy, które określają terminy rozpoznawania spraw przez sąd, bądź to z przepisów regulujących tryb postępowania umożliwiający rozpoznanie sprawy poza kolejnością. Ma to szczególne znaczenie w sprawach, w których stopień faktycznej i prawnej zawiłości nie jest znaczny, a ich charakter prawny i znaczenie dla strony przemawia za szybszym rozpoznaniem sprawy. W świetle § 31 ust. 2 powołanego rozporządzenia w uzasadnionych przypadkach prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy lub określonych spraw poza kolejnością, o której mowa w ust. 1. Wydanie zarządzenia o rozpoznaniu sprawy poza kolejnością jest zatem możliwe, jeżeli strona o to wnioskująca przedstawi powody uzasadniające rozpoznanie sprawy poza kolejnością. W sprawie I SA/Po 51/14 Skarżący nie złożył takiego wniosku do WSA. Wobec tego Sąd nie miał podstaw do uczynienia wyjątku od zasady rozpoznawania spraw według kolejności wpływu. Jak już wyżej wskazano, przewlekłość postępowania nie może być oceniana jedynie przez pryzmat upływu czasu. Badanie przewlekłości postępowania obejmuje ocenę terminowości i ocenę prawidłowości działań sądu przy uwzględnieniu obiektywnych przesłanek. Nie wystarczy więc samo wskazanie sztywnego okresu dla dokonania danej czynności, akurat w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie jest on uregulowany, czy też wskazanie zasady szybkości postępowania. Tymczasem Skarżący powołał się wyłącznie na upływ czasu, nie wskazując na jakiekolwiek nieprawidłowości w podejmowanych czynnościach procesowych, co oznacza, że de facto zarzucił jedynie brak działania w określonym czasie. Ponadto należy również zwrócić uwagę, że wraz ze skargą Skarżący złożył do Sądu również wniosek o przyznanie prawa pomocy, który jako niespełniający wymagań formalnych dla tego rodzaju pisma musiał zostać uzupełniony. W związku z tym zarządzeniem z dnia 15 stycznia 2014 r. Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wezwał Skarżącego do uzupełnienia złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie wypełnionego urzędowego formularza w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma - pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W tej sytuacji nie można uznać, że podejmowane przez WSA czynności zmierzające do uzupełnienia przez Skarżącego złożonego przez niego wniosku oraz uzyskania odpowiedzi na skierowane zarządzenie wskazywały na przewlekłość postępowania. Opisane wyżej czynności były bowiem podejmowane bez zbędnej zwłoki, po poprzedzających, wymagających reakcji, działaniach Skarżącego. W tej sytuacji stwierdzić należy, że czynności zmierzających do wydania rozstrzygnięcia w sprawie I SA/Po 51/14 nie cechowała opieszałość i przewlekłość, a okresu oczekiwania na wyznaczenie rozprawy nie można uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Przyjąć zatem należy, że w przypadku skargi na postanowienie Dyrektora IS z dnia 4 grudnia 2013 r. nie doszło do rozpoznawania skargi ponad przeciętną długość postępowania w podobnych sprawach, a co za tym idzie nie doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Mając powyższe względy na uwadze na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym stwierdzając, że w tym postępowaniu nie można mówić o przewlekłości w rozumieniu przepisów ustawy.