II FSK 1085/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Beata Cieloch (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA del. Cezary Koziński, , po rozpoznaniu w dniu 24 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2870/16 w sprawie ze skargi K. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 5 lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę kasacyjną. I.1. Zaskarżonym wyrokiem z 24 października 2017 r., sygn. akt III SA/WA 2870/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. S. na postanowienie Ministra Finansów z 5 lipca 2016 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne (błędnie oznaczonym przez WSA jako "zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym"). I.2. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej na podstawie tytułów wykonawczych z 5 grudnia 2013 r. obejmujących należności w podatku od towarów i usług. W tytułach wykonawczych wierzyciel wskazał małżonka Skarżącej jako odpowiedzialnego majątkiem wspólnym za wskazane w nich zobowiązania. Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęcia nieruchomości należącej do małżonków oraz wezwał do zapłaty w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania egzekwowanych należności wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Ponadto organ egzekucyjny wystąpił do właściwego Sądu Rejonowego Wydziału Ksiąg Wieczystych o dokonanie wpisu o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Skarżąca wniosła skargę na czynności egzekucyjne polegające na zajęciu nieruchomości, wskazując, że działanie to narusza obowiązujące w tym zakresie przepisy, bowiem czynności egzekucyjne dokonane zostały w chwili trwania postępowań sądowych dotyczących zasadniczego przedmiotu sporu. Postanowieniem z 28 maja 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. oddalił skargę na czynności egzekucyjne. Skarżąca złożyła zażalenie na to postanowienie, zarzucając organowi naruszenie art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm., dalej u.p.e.a.), wskazując, że przepis ten nie sprzeciwia się rozpatrzeniu podnoszonych zarzutów co do zasadności egzekwowanego obowiązku. Strona podniosła także, że w chwili składania wniosku o dokonanie wpisu hipoteki przymusowej zwykłej, tytuły wykonawcze skierowane zostały tylko przeciwko Skarżącej jako dłużnikowi, a nie przeciwko obojgu małżonkom oraz że wpis został dokonany na podstawie nieostatecznej decyzji doręczonej tylko dłużnikowi. Postanowieniem z 5 lipca 2016 r. Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, bowiem czynności egzekucyjne zostały dokonane w sposób prawidłowy. Organ podkreślił, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają wyłącznie kwestie formalnoprawne dotyczące prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego. Zarzuty dotyczące wymagalności i istnienia obowiązku nie podlegają rozpatrzeniu w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 54 u.p.e.a. Organ odwoławczy wskazał także, że w niniejszej sprawie odpowiedzialność małżonka Skarżącej za jej zobowiązania wynika z art. 29 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.) w zw. z art. 27c u.p.e.a. i ogranicza się do majątku wspólnego małżonków, przy czym małżonek Skarżącej nie posiada statusu zobowiązanego w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. I.3. W skardze do WSA Skarżąca wskazała, że z art. 54 u.p.e.a. wynika, że kontroli zgodności z prawem przeprowadzonych czynności egzekucyjnych należy dokonać w szczególności co do zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego w powiązaniu z istnieniem samego egzekwowanego obowiązku. Jednocześnie Skarżąca zakwestionowała prawidłowość wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości objętej wspólnością majątkową. I.4. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi. I.5. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd ten podkreślił, że instytucja skargi na czynność egzekucyjną, unormowana w art. 54 u.p.e.a., służy zaskarżaniu czynności o charakterze wyłącznie technicznym i wykonawczym. W jej ramach dopuszczalne jest podnoszenie takich zarzutów, które odnoszą się do formalnoprawnych elementów czynności egzekucyjnych. Podnoszone zarzuty nie mogą natomiast dotyczyć tych ewentualnych wadliwości postępowania egzekucyjnego, którym poświęcone są inne przepisy ustawy egzekucyjnej, np. art. 33 u.p.e.a. W związku z tym nie było możliwe, aby organy analizowały w niniejszej sprawie kwestię dotyczącą przedawnienia zobowiązania. II. W skardze kasacyjnej Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy: 1) art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.; dalej p.u.s.a.) oraz art. 3 § 2 pkt 2 w zw. z art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 134 p.p.s.a., bowiem WSA w wyniku zaniechania postępowania nieprawidłowo wykonał swój ustrojowy obowiązek kontroli decyzji administracyjnej pod względem zgodności z prawem, gdyż w świetle zgromadzonych dowodów i istniejących przesłanek zadaniem WSA było stwierdzenie naruszenia art. 40 § 2 K.p.a., z kolei zaniechanie działania WSA w powyższym zakresie czyni wydany wyrok wadliwym i przeczy ocenie legalności dokonanej przez WSA z brakiem uwzględnienia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie; 2) art. 1 § 2 p.u.s.a. i art. 3 § 2 w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. przez nierozpatrzenie sprawy w jej granicach, a w szczególności brak zbadania wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych, w tym zbadaniu istnienia przesłanki interesu publicznego dla zastosowania przyjętego trybu postępowania. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. III. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie udzielono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: IV. Skarga kasacyjna jest niezasadna. IV.1. Z uwagi na to, że skarga kasacyjna nie odnosi się w żaden sposób do meritum sprawy - skargi na czynności egzekucyjne, na wstępie należy przypomnieć dla porządku, że zgodnie z art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy u.p.e.a. nie stanowią inaczej. Skarga, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. przysługuje jedynie na czynności typu wykonawczego, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania zastosowanego środka egzekucyjnego. Skarga na czynności egzekucyjne nie przysługuje zaś w sytuacjach, gdy np. przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienia, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu. Za niedopuszczalną uznaje się bowiem sytuację, w której będzie występowała konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych. Stwierdzić zatem należy, że Skarżąca nie może oczekiwać korzystnego dla siebie rozstrzygnięcia, jeśli przedmiotem skargi wniesionej w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a uczyniła zarzuty, o których mowa w art. 33 tej ustawy. Takie też stanowisko słusznie zajął Sąd pierwszej instancji. IV.2. Nie można więc zgodzić się z zarzutem, jakoby WSA nie dokonał kontroli postanowienia Ministra Finansów pod względem zgodności z prawem. Na pewno zaś kontrola ta nie mogła prowadzić do stwierdzenia w niniejszej sprawie naruszenia art. 40 § 2 K.p.a., którego zastosowania sprawa w ogóle nie dotyczyła. Zgodnie z art. 40 K.p.a. pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi (§ 1). Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Jeżeli ustanowiono kilku pełnomocników, doręcza się pisma tylko jednemu pełnomocnikowi. Strona może wskazać takiego pełnomocnika (§ 2). Uzasadnienie skargi kasacyjnej nie wskazuje na okoliczności związane z treścią tego przepisu, zwłaszcza na błędne doręczenia. IV.3. Niezasadne są zatem zarzuty naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. oraz art. 3 § 2 pkt 2 w zw. z art. 151 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 134 p.p.s.a. oraz naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. i art. 3 § 2 w zw. z art. 141 § 4 oraz art. 151 i art. 134 § 1 p.p.s.a. przez wadliwą kontrolę decyzji, powiązane z brakiem uwzględnienia całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów, wskazać należy, że nie wiadomo, czy ewentualne naruszenie tych przepisów procedury sądowoadministracyjnej mogłoby mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej tego nie wykazał. Nie podał też, jakie elementy materiału dowodowego nie zostały uwzględnione. Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że opisana w nim sprawa dotyczy skargi na postanowienie Ministra Finansów z 5 lipca 2016 r. Nie ma więc podstaw, aby uznać, że w sprawie tej doszło do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a., w świetle którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie z § 2 tego artykułu sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazano, w jaki sposób normy te mogły zostać naruszone przez WSA na gruncie tej konkretnej sprawy. Z uzasadnienia wyroku WSA nie wynika zaś, aby Sąd ten nie rozstrzygnął w granicach tej sprawy. W świetle przepisów p.u.s.a.: "art. 1. § 1. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. § 2. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej." Z kolei stosownie do przepisów p.p.s.a.: "art. 3. § 1. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. § 2. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: (...) 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty [...]. Nie ulega wątpliwości, że przepisy te mają charakter ustrojowy, regulują bowiem charakter spraw, którymi zajmują się sądy administracyjne oraz określają, według jakiego kryterium sądy te dokonują kontroli działania organów administracji publicznej. Sąd administracyjny może naruszyć te przepisy, o ile orzeknie w sprawie niepodlegającej kontroli sądowoadministracyjnej lub jeśli orzeknie w sprawie sądowoadministracyjnej, ale stosując środki nieznane ustawie p.p.s.a. lub też według innego niż legalność kryterium, np. dokona kontroli pod kątem słuszności. W sprawie tej żadna taka okoliczność nie miała miejsca, więc zarzut naruszenia tych przepisów nie ma usprawiedliwionej podstawy. Nie są też zasadne zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 151 p.p.s.a., które są tzw. przepisami wynikowymi, co oznacza, że sąd administracyjny po rozważeniu sprawy podejmuje na ich podstawie rozstrzygnięcie – czy tak jak w niniejszej sprawie – oddalić skargę, czy ją uwzględnić. Zarzut naruszenia tych przepisów może okazać się skuteczny, o ile wiążące się z nim zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego lub prawa materialnego okażą się uzasadnione, co jednak nie miało miejsca w niniejszej sprawie. Autor skargi kasacyjnej nie powiązał tych zarzutów z naruszeniem jakichkolwiek przepisów stosowanych w tej sprawie przez organy w postępowaniu administracyjnym. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny nie zauważył, aby z uzasadnienia wyroku WSA wynikało, jakoby Sąd ten nie dopełnił wymogów uzasadnienia wskazanych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a więc mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Istotny wpływ naruszenia przepisów procesowych w świetle podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. to taki wpływ, który mógłby prowadzić do odmiennego kierunku rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Przepis ten dotyczy więc wymogów co do samego uzasadnienia, jego treści i wynikających na przyszłe postępowanie zaleceń. Z pisemnego uzasadnienia mają zatem wynikać: stan sprawy, zarzuty skargi, stanowiska stron, podstawa prawna rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Autor skargi kasacyjnej na braki w tym względzie nie wskazywał. IV.4. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.