II FSK 166/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Borkowski, Sędziowie NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), WSA del. Ludmiła Jajkiewicz, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 września 2007 r. sygn. akt I SA/Kr 1328/06 w sprawie ze skargi G. N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie. W związku z wszczęciem przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. postępowania egzekucyjnego w stosunku do G. N. (skarżąca), skarżąca w dniu 18 marca 2006 r. złożyła zarzut w trybie art. 33 pkt 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm., dalej u.p.e.a.), podnosząc, że wystawienie tytułów wykonawczych było przedwczesne z powodu niedoręczenia jej pisemnych upomnień wzywających do wykonania obowiązku. Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2006 r. odmówił uznania zarzutu. Skarżąca wniosła zażalenie, wskazując na rażące naruszenie prawa przez brak doręczenia upomnień i przedwczesne wystawienie tytułów wykonawczych oraz brak otrzymania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 31 maja 2006 r. utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 kwietnia 2006 r. W uzasadnieniu przytoczono treść art. 33 i art. 34 § 1 u.p.e.a., i stwierdzono, że organ egzekucyjny po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, zawartego w postanowieniu z dnia 4 kwietnia 2006 r., zasadnie odmówił uznania zarzutu. Podkreślono, że do tytułów wykonawczych zostały doręczone dowody upomnień wskazujące kwoty zaległości. W skardze na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt I SA/Kr 1328/06, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji. Sąd wskazał, że analiza akt prowadzonego postępowania wykazała brak doręczenia skarżącej postanowienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 kwietnia 2006 r. Sąd wskazał, że przesyłka zawierająca powyższe postanowienie była dwukrotnie awizowana (10 oraz 19 kwietnia 2006 r.), a następnie zwrócona nadawcy z adnotacją o nieodebraniu jej w terminie. Sąd powołał art. 44 § 1 k.p.a. i wyjaśnił, że ostateczny termin odbioru przesyłki upływał 24 kwietnia 2006 r. Skarżąca uzyskała w urzędzie pocztowym informację, że przesyłka została zwrócona nadawcy w dniu 25 kwietnia 2006 r. Sąd uznał, że skarżąca została wprowadzona w błąd przez pracownika poczty co do daty, w jakiej mogła odebrać pismo. Zdaniem Sądu, wprawdzie urząd pocztowy prawidłowo zwrócił pismo nadawcy 25 kwietnia 2006 r., jednak nie uznał, że przesyłkę skutecznie doręczono skarżącej 24 kwietnia 2006 r., w trybie art. 44 k.p.a. Stwierdzono, że doszło do naruszenia art. 44 k.p.a., poprzez uznanie za skuteczne doręczenia postanowienia wierzyciela o zajętym stanowisku w sprawie złożonego zarzutu i uznano, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł skargę kasacyjną na powyższy wyrok, zaskarżając go w całości, i na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, ze zm., dalej p.u.s.a.), art. 3 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 44 k.p.a., poprzez przyjęcie, że stanowisko wierzyciela nie zostało skutecznie doręczone z uwagi na błędny zapis pracownika poczty na powtórnym zawiadomieniu, w którym podał termin 26 kwietnia 2006 r., podczas, gdy faktyczny termin upłynął 24 kwietnia 2006 r., a urząd pocztowy prawidłowo zwrócił pismo nadawcy 25 kwietnia 2006 r. 2. art. 1 § 1 i § 2 p.p.s.a., art. 3 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 34 § 1, § 2–4 u.p.e.a., poprzez przyjęcie, że przez brak skutecznego doręczenia stanowiska wierzyciela, skarżąca mogła być pozbawiona możliwości obrony swoich praw, podczas gdy w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym wierzyciel jest tym samym podmiotem, który je prowadzi, wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie złożonych zarzutów jest bezprzedmiotowe. Wskazując powyższe, organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie jej do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, bowiem znalazł potwierdzenie drugi ze sformułowanych w niej zarzutów naruszenia prawa (w trakcie rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik organu cofnął pierwszy z postawionych zarzutów). W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w K., wydając zaskarżony wyrok, sąd administracyjny pierwszej instancji dopuścił się naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a., jak też przepisów art. 3 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 34 § 1 i 2–4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak podniesiono w skardze kasacyjnej, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie bezzasadnie przyjął, że na skutek braku skutecznego doręczenia skarżącej stanowiska wierzyciela mogła ona być pozbawiona możliwości obrony swoich praw, podczas gdy w sytuacji, kiedy wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym (prowadzącym postępowanie egzekucyjne), wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie złożonych zarzutów jest bezprzedmiotowe. Naczelny Sąd Administracyjny, mając na uwadze pogląd zaprezentowany w uchwale składu siedmiu sędziów tego Sądu z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06, w pełni podziela tę ocenę. W uchwale, o której mowa, stwierdzono bowiem, że w przypadku, gdy wierzycielem jest Skarb Państwa reprezentowany przez kierownika stato ficsi – naczelnika urzędu skarbowego będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela odnoszące się do zgłoszonych zarzutów (art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) jest bezprzedmiotowe. W rozpatrywanej sytuacji, Dyrektor Oddziału ZUS w N. występował tak w roli organu egzekucyjnego w rozumieniu art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jak i przedstawiciela wierzyciela w rozumieniu przepisów ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Niedoręczenie skarżącej stanowiska wierzyciela nie mogło być wobec tego traktowane jako uchybienie przepisom postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko w takim wypadku istniałaby podstawa do uruchomienia sankcji w postaci uchylenia zaskarżonego aktu (postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K.). Jest zresztą rzeczą znamienną, że uchylając ten akt, wskazano enigmatycznie, że "skarżąca mogła być [...] pozbawiona możności obrony swych praw" (s. 4 uzasadnienia wyroku). Konstatacja ta, odwołująca się do konstrukcji "zdwojonej możności", nie została wsparta jakimkolwiek konkretnym spostrzeżeniem, z którego wynikałoby, jak mogło dojść do naruszenia praw skarżącej. Analiza akt sprawy prowadzi natomiast do wniosku, że rozpatrzono jej zarzuty, a zatem wykorzystała ona przysługujące jej uprawnienia procesowe. W postanowieniu pierwszoinstancyjnym odniesiono się do zarzutów skarżącej co do przedwczesnego wystawienia tytułów wykonawczych z uwagi na brak otrzymania pisemnych upomnień wzywających do wykonania obowiązku, podkreślając osobisty odbiór tych ostatnich w dniu 2 lutego 2006 r. Akta sprawy, w tym wniesiona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarga oraz uzasadnienie wydanego przez ten Sąd wyroku, nie dostarczają też żadnych wskazówek, które świadczyłyby o istotnym wpływie zaistniałego uchybienia na wynik sprawy, a w każdym bądź razie – możliwości takiego wpływu. Jakkolwiek, sam sposób procedowania w sprawie trudno uznać za poprawny (stwierdzenie to odnosi się w szczególności do wprowadzenia skarżącej w błąd przez pracownika poczty, czego następstwem było nieodebranie przesyłki w dniu 25 kwietnia 2006 r.), to jednak ten stopień nieprawidłowości działania nie kwalifikuje do wzruszenia zaskarżonego aktu, zwłaszcza w kontekście skierowanego do organów egzekucyjnych wskazania co do dalszego postępowania (s. 4 uzasadnienia wyroku in fine). Zastosowanie się do niego, wobec dualizmu wypełnianej przez organ pierwszej instancji roli, nie prowadziłoby bynajmniej do realizacji celów kontroli sądowej, stawiając pod znakiem zapytania jej sens i potrzebę dalszego przeciągania postępowania egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.