II FSK 170/05

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Borkowski, Sędziowie Sędzia NSA Bogusław Dauter (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Protokolant Ilona Waksmundzka, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2006 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej Ludwika W. od postanowienia WSA w Opolu z dnia 29 września 2004 r. sygn. akt I SA/Op 143/04 w sprawie ze skargi Ludwika W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 1 czerwca 2004 r. (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. oddala skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 29 września 2004 r., I SA/Op 143/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę Ludwika W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 1 czerwca 2004 r., (...) w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie wskazano, że w dniu 16 lipca 2004 r. /data wpływu do Izby Skarbowej w O./ podatnik wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego natomiast w dniu 16 sierpnia 2004 r. doręczono mu wezwanie do uzupełnienia w terminie 7 dni braków skargi, poprzez uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Wezwanie to zawierało pouczenie, że w razie nie usunięcia braków skargi w wyznaczonym terminie zostanie ona odrzucona. W postanowieniu, wskazując na treść art. 214 par. 1 oraz art. 220 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako: p.p.s.a./, zauważono, że skarżącemu wezwanie do uiszczenia wpisu doręczono w dniu 16 sierpnia 2004 r. Wyznaczony natomiast tygodniowy termin do jego uiszczenia upłynął bezskutecznie w dniu 23 sierpnia 2004 r. Tym samym skarga, od której pomimo wezwania nie uiszczono należnego wpisu, podlegała odrzuceniu. Na powyższe postanowienie wniesiono skargę kasacyjną, w której jako "podstawę kasacji" wskazano naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia tj. art. 6 i art. 246 par. 1 pkt 1 p.p.s.a., co doprowadziło do naruszenia zasady konstytucyjnej wyrażonej w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z postawionym zarzutem wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Opolu do merytorycznego rozpatrzenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarżący złożył formularz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Podniesiono, że z oświadczenia tego wynikała trudna sytuacja majątkowa, zdrowotna i rodzinna podatnika, która zdaniem autora skargi kasacyjnej, kwalifikowała go do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Zarzucono, że sytuacja ta była Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu znana, bowiem skarżący powołał się na nią już przed organami podatkowymi. W tym stanie rzeczy stosownie do art. 6 p.p.s.a., sąd powinien był pouczyć stronę, która występowała bez pomocy radcy prawnego, o konieczności złożenia przez niego wniosku o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd jednakże nie dopełnił tego wymogu. Brak bowiem takiego pouczenia przed merytorycznym rozstrzygnięciem skargi doprowadził do naruszenia konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy, które to prawo winno być prawem realnie zagwarantowanym. Wskazano, że skarżący, nie znając wymogów procedury sądowej, a przy tym na skutek choroby, będąc człowiekiem zniedołężniałym, nie był świadom tego, że nie mając środków na opłacenie wpisu może wystąpić z wnioskiem o zwolnienie go od obowiązku jego uiszczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Stosownie do art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach: na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei art. 176 ustawy wymaga, aby skarga kasacyjna zawierała przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Autor skargi powinien wskazać na konkretne naruszone przez sąd zaskarżanym orzeczeniem przepisy prawa materialnego lub procesowego, lub jedne i drugie. W odniesieniu do prawa materialnego winien wykazać na czym polegała błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka winna być wykładnia prawidłowa lub właściwe zastosowanie. W orzecznictwie oraz doktrynie ugruntował się pogląd, że skuteczne zgłoszenie zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia prawa materialnego wchodzi zasadniczo w rachubę tylko wtedy, gdy ustalony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń /por. orzeczenie SN z dnia 26 marca 1997 r., II CKN 60/97 - OSNC 1997 nr 9 poz. 128/. Sąd kasacyjny nie może analizować prawidłowości oceny materiału dowodowego dokonanej przez organy administracji publicznej, skoro podstawę kasacji mogą stanowić wyłącznie uchybienia popełnione przez sąd /por. orzeczenie SN z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 12/97, czy z 24 kwietnia 1997 r., II CKN 125/97 - nie publ./. Natomiast przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy czym, co należy podkreślić, naruszenie przepisów postępowania odnosi się do naruszenia przepisów postępowania sądowego, a nie podatkowego. Podnosząc więc zarzut naruszenia przepisów postępowania, należy w skardze kasacyjnej wskazać przepisy procedury sądowej, które znajdowały zastosowanie w danej sprawie /por. wyrok NSA z dnia 14.04.2004 r., OSK 121/04 - ONSAiWSA 2004 nr 1 poz. 11/. Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanej regulacji prawnej jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny /art. 183 par. 1 ww. ustawy/. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie Sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył innych przepisów /por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2000 r., IV CKN 1518/00 - OSNC 2001 nr 3 poz. 39 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2004 r., FSK 299/04 - nie publ./. Sąd nie może bowiem zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne. Należy przy tym podkreślić, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a w sprawach obowiązków podatkowych - doradców podatkowych /art. 175 par. 1 i 3 ww. ustawy/, aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej. W świetle przedstawionej regulacji prawnej, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że podstawa kasacyjna z art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a więc zarzut naruszenia przepisów postępowania jest bezskuteczny. Skarżąca zarzuciła w petitum skargi kasacyjnej naruszenie art. 6 i art. 246 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. Naruszenie tych przepisów zdaniem strony doprowadziło do naruszenia zasady z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 246 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. zauważyć należy, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wyjaśniono w jaki sposób przepis ten przez sąd został naruszony. Zatem w świetle powyższych rozważań zauważyć należy, że Naczelny Sąd Administracyjny będąc na podstawie art. 183 par. 1 ww. ustawy związany granicami skargi kasacyjnej, nie może precyzować czy uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 6 p.p.s.a. zauważyć należy, że przepis ten formułuje zasadę ogólną udzielania pomocy stronom. Zasada ta ma zapobiec nierówności stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która może wynikać z nieznajomości prawa przez jedną stronę i posiadania w tym zakresie odpowiednich wiadomości przez drugą stronę. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zawiera wiele przepisów szczególnych nakazujących udzielania stronom wskazówek i pouczeń, np. art. 70 par. 2, art. 140 par. 1-3, art. 163 par. 2 i art. 210 par. 1, które w regulowanym nimi zakresie konkretyzują zasadę udzielania pomocy stronom. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd nie jest zobowiązany do szczegółowego instruowania strony co do wszelkich możliwych zachowań /por. postanowienie NSA z dnia 31 marca 2005 r., II OZ 161/05 - nie publ./. Jak wynika z akt sprawy (...) do skarżącego w dniu 12 sierpnia 2004 r., zostało skierowane wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Strona została prawidłowo pouczona o skutkach nieusunięcia braków w zakreślonym 7 dniowym terminie tj. odrzuceniu skargi. Należy zauważyć, że do chwili nie uzupełnienia braków formalnych skargi, sąd nie wdaje się w merytoryczną ocenę sprawy. Nie zasadny jest argument, że sąd pierwszej instancji wiedział już w dacie wniesienia przez podatnika skargi, że sytuacja majątkowa skarżącego kwalifikowała się do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Dopiero wszczęcie postępowania incydentalnego jakim jest postępowanie z zakresu prawa pomocy, stanowiłoby przesłankę do zbadania przez sąd stanu majątkowego skarżącego. Podniesiony natomiast w skardze kasacyjnej argument, że już z treści formularza wynikała trudna sytuacja majątkowa skarżącego, nie zasługuje na uwzględnienie. Podatnik złożył bowiem przedmiotowy formularz w dniu 11 października 2004 r. (...), natomiast zaskarżone skargą kasacyjną postanowienie, zostało wydane w dniu 29 września 2004 r., a doręczone stronie 4 października 2004 r. Tym samym sąd nie mógł wszcząć postępowania wpadkowego w zakresie przyznania prawa pomocy, przed dniem 29 września 2004 r. Należy także zauważyć, że art. 243 par. 1 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy stronie może być przyznanie na jej wniosek przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. W tej bowiem sytuacji wyłączona jest zasada oficjalności i sąd nie może przyznawać prawa pomocy z urzędu. Mając powyższe na uwadze uznać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w zaskarżonym postanowieniu słusznie przyjął, iż skarżący nie uiścił należnego od skargi wpisu w terminie. W związku z czym odrzucenie skargi przez sąd było zgodne z prawem i nie naruszało norm zawartych w art. 6 i art. 246 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zauważyć należy, że w związku z nieskutecznością wcześniejszych zarzutów dotyczących art. 6 i art. 246 par. 1 pkt 1 p.p.s.a., to przepis ten nie mógł być naruszony. Kierując się przytoczonymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego nie orzeczono, gdyż przepisy regulujące zasady zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, tj. art. 203 i 204 p.p.s.a dotyczą jedynie skarg kasacyjnych wniesionych od wyroków sądu I instancji. Nie dotyczą natomiast wydanych przez te sądy postanowień kończących postępowanie w sprawie.