II FSK 2314/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Po 166/11 w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 7 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) zasądza od W. Z. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 20 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, w sprawie o sygn. akt I SA/Po 166/11, uwzględnił skargę W. Z. – nazywanego dalej "Skarżącym", i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 7 grudnia 2010 r. w przedmiocie uchylenia postanowienia w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia 9 września 2010 r. Z uzasadnienia powyższego wyroku wynika, że postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. nr 229, poz. 1954 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "u.p.e.a.", umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone wobec Skarżacego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela – Wójta Gminy W. Ponieważ Skarżący zmienił adres zamieszkania, organ uznał się za niewłaściwy miejscowo i umorzył postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z dnia 9 września 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, w oparciu o art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. oraz art. 123 i art. 132 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., nr. 98, poz. 1071 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "k.p.a.", uwzględnił zażalenie Skarżącego i uchylił we własnym zakresie postanowienie z dnia 2 sierpnia 2010 r. Organ zgodził się ze Skarżącym, że postępowania egzekucyjnego nie należało umarzać, a jedynie przekazać sprawę organowi właściwemu miejscowo. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia i umorzenia postępowania egzekucyjnego jako bezprzedmiotowego. Rozpoznawszy zażalenie Skarżącego, Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. i art. 18 u.p.e.a. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W motywach postanowienia organ odwoławczy zwrócił uwagę, że Naczelnik Urzędu Skarbowego przed wydaniem postanowienia z dnia 9 września 2010 r. nie wystąpił do wierzyciela o przedstawienie stanowiska. Uznając, że konwalidacja postanowienia jest możliwa w postępowaniu odwoławczym, Dyrektor Izby Skarbowej sam zwrócił się do Wójta Gminy o zajęcie stanowiska. W odpowiedzi na pismo organu odwoławczego Wójt Gminy wskazał, że organ egzekucyjny nie powinien był umarzać postępowania egzekucyjnego, a jedynie przekazać tytuły wykonawcze organowi właściwemu miejscowo. W tym stanie rzeczy, Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że nieprawidłowości organu egzekucyjnego nie miały wpływu na wynik sprawy. Zgodził się przy tym z Naczelnikiem Urzędu Skarbowego, że zmiana właściwości organu nie jest przesłanką do umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej oraz postanowień Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 9 września 2010 r. i dnia 2 sierpnia 2010 r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazując na art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", uznał, że skarga jest zasadna, jednakże z innym przyczyn aniżeli w niej podniesione. Sąd administracyjny pierwszej instancji zwrócił uwagę, że jeżeli zażalenie wniosła tylko jedna ze stron, uchylenie lub zmiana decyzji zgodnie z żądaniem zażalenia może nastąpić, o ile pozostałe strony wyraziły na to zgodę (art. 132 § 2 k.p.a.). Zgoda na uchylnie postanowienia może zostać wyrażona także po upływnie terminu do wniesienia zażalenia, a przed upływem terminu przewidzianego w art. 133 k.p.a.. Ponadto zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego może złożyć również wierzyciel nie będący jednocześnie organem egzekucyjnym. Skoro zażalenie wniósł tylko Skarżący, uchylenie postanowienia mogło nastąpić jedynie za zgodą wierzyciela, czyli Wójta Gminy. Tymczasem, organ egzekucyjny przed uchyleniem postanowienia nie uzyskał zgody wierzyciela. W ocenie sądu, poprzez to zaniechanie naruszono art. 7 k.p.a. Dopiero w trakcie postępowania odwoławczego Dyrektor Izby Skarbowej, uznając, że możliwa jest konwalidacja postanowienia organu egzekucyjnego, zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska. Sąd nie zgodził się z Dyrektorem Izby Skarbowej, że uchybienie organu egzekucyjnego – zważywszy na treść odpowiedzi wierzyciela – nie wpłynęło w istotny sposób na treść jego postanowienia. Stanowisko organu opiera się bowiem na domniemaniu, że skoro wierzyciel nie zaskarżył postanowienia z dnia 9 września 2010 r., to takie działanie było zgodne z jego wolą i interesem – tymczasem w niniejszej sprawie organ odwoławczy wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska dopiero pismem z dnia 18 listopada 2010 r. W wyniku uchylenia postanowienia z dnia 9 września 2010 r. w obrocie prawnym pozostawało postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 2 sierpnia 2010 r. umarzające postępowanie egzekucyjne. W skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o uchylenie powyższego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Wyrokowi sądu administracyjnego pierwszej instancji zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", w zw. z art. 132 § 2, art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 7 grudnia 2010 r. oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 9 września 2010 r. z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, bez uzasadnienia, że naruszenie tych przepisów miało istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, przeto zasługuje na uwzględnienie. O wyniku kontroli instancyjnej zaskarżonego wyroku przesądził fakt, że uchylając postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. i poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego, sąd administracyjny pierwszej instancji nie podjął nawet próby wyjaśnienia, czy zaistniałe uchybienie natury procesowej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.). Rzecz w tym, że wadliwość, o której mowa (naruszenie zasady z art. 132 § 2 k.p.a.), została dostrzeżona przez Dyrektora Izby Skarbowej w P., co obszernie wyjaśniono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Przed wydaniem zaskarżonego do sądu administracyjnego postanowienia zwrócił się on do wierzyciela o wskazanie, czy uchylenie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. postanowienia z dnia 2 sierpnia 2010 r. było zgodne z jego wolą. Pismem z dnia 24 listopada 2010 r. wierzyciel – Wójt Gminy W., uznał uchylenie postanowienia za zasadne. Była to zatem spóźniona, jednak dokonana w ramach toku instancji (a nie poza nim) zgoda, której wyrażenie konwalidowało dotkniętą uchybieniem procesowym czynność. Niewątpliwie ma rację Dyrektor Izby Skarbowej w P. wskazując, że nie poprzestał on na domniemaniu istnienia zgody, przeciwnie – uzyskał ją, naprawiając popełniony przez organ egzekucyjny błąd. Tymczasem w pisemnych motywach zapadłego wyroku bezzasadnie przyjęto, że "skoro wierzyciel nie zaskarżył postanowienia [...] to takie działanie było zgodne z jego wolą i interesem". W kolejnym zdaniu uzasadnienia, sąd przyznał wszakże, że "organ odwoławczy wystąpił do wierzyciela o zajęcie stanowiska dopiero pismem z dnia 18 listopada 2010 r." (s. 8). Zaskarżone postanowienie wydano natomiast 7 grudnia 2010 r., a więc po zapoznaniu się ze stanowiskiem wierzyciela. W tej sytuacji brak było podstawy do uruchomienia sankcji, o której stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., gdyż w rezultacie jej zastosowania mogłoby dojść wyłącznie do podjęcia tego samego, co poprzednio, postanowienia. Względy pragmatyzmu postępowania (efektywności podejmowanych w trybie procesowym działań administracji) sprzeciwiają się tak formalistycznemu pojmowaniu reguł proceduralnych i ignorowaniu przewidzianych przez prawo mechanizmów usuwania zaistniałych błędów w toku postępowania, bez potrzeby angażowania w rozstrzygnięcie sporu sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy, z mocy art. 185 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 203 pkt 2 tej ustawy.