II FSK 291/18

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2019-12-11

Skład orzekający: Tomasz Zborzyński, Małgorzata Wolf – Kalamala, Krzysztof Przasnyski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ egzekucyjny może odmówić wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego, jeśli ten składnik został już rozdysponowany (przekazany wierzycielowi)?
Ratio decidendi
Organ egzekucyjny prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego, ponieważ instytucja zwolnienia z egzekucji służy ograniczaniu egzekucji na przyszłość i nie może być wykorzystywana do korygowania skutków już dokonanych czynności egzekucyjnych, zwłaszcza do żądania zwrotu środków, które zostały już wyegzekwowane i przekazane wierzycielowi. Zwolnienie z egzekucji oznacza niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji, a nie możliwość odzyskania środków już wyegzekwowanych.
Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o wyłączenie spod zajęcia i zwrot kwoty omyłkowo wpłaconej na jego rachunek bankowy przez kontrahenta, powołując się na art. 38 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił wszczęcia postępowania, uznając wniosek za żądanie zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego na podstawie art. 13 u.p.e.a. i stwierdzając, że zajęta kwota została już przekazana wierzycielowi, przez co nie istnieje składnik majątkowy podlegający zwolnieniu. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał postanowienie w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.
Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę kasacyjną.

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Małgorzata Wolf – Kalamala, Sędzia WSA (del.) Krzysztof Przasnyski, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 września 2017 r. sygn. akt I SA/Po 284/17 w sprawie ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 29 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia spod egzekucji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od syndyka masy upadłości D. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Sygnatura akt II FSK 291/18 U z a s a d n i e n i e Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, oznaczając przedmiot sprawy jako odmowę wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji. Stan sprawy Sąd przedstawił w sposób następujący: Wnioskiem z dnia 7.10.2016 r. skarżący wystąpił o wyłączenie spod zajęcia i zwrot kwoty omyłkowo wpłaconej na jego rachunek bankowy przez kontrahenta; jako podstawę prawną wniosku wskazał art. 38 § 1 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599, dalej: u.p.e.a.). Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. postanowieniem wydanym na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14.06.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej: K.p.a.) w związku z art. 18 u.p.e.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji. Wskazał, że przewidziane w art. 38 § 1 u.p.e.a. uprawnienie żądania wyłączenia spod egzekucji zajętej rzeczy lub prawa majątkowego służy ochronie praw osób trzecich, natomiast zobowiązanemu przysługuje na podstawie art. 13 u.p.e.a. prawo żądania zwolnienia z egzekucji określonych praw majątkowych ze względu na jego ważny interes. Żądanie zobowiązanego zakwalifikowano zgodnie z treścią wniosku, a nie wskazaną w nim podstawą prawną, jako wniosek o zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątku zobowiązanego, a nie jako wniosek o wyłączenie spod egzekucji określonego prawa majątkowego. Zarazem stwierdzono, że taki wniosek nie podlega rozpatrzeniu ze względu na brak składnika majątkowego, podlegającego zwolnieniu, a to ze względu na przekazanie wierzycielowi zajętej kwoty przed złożeniem wniosku przez skarżącego. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu postanowieniem z dnia 29.12.2016 r. postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego utrzymał w mocy, wskazując na wystąpienie w sprawie wykluczającej wszczęcie postępowania "innej uzasadnionej przyczyny", o której mowa w art. 61a K.p.a., a to nieistnienia składnika majątkowego, o którego zwolnienie z egzekucji zobowiązany się ubiega; zauważył też, że dokonano zajęcia wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego, a nie wierzytelności wobec jego kontrahenta. W skardze na to postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez brak zweryfikowania zasadności otrzymania przelewu od kontrahenta, naruszenie art. 6 w związku z art. 8 K.p.a. przez zajęcie i rozliczenie środków bez uprzedniego poinformowania go o tym, naruszenie art. 11 K.p.a. przez brak wyczerpującego wyjaśnienia, że zachodzi uzasadniona przyczyna odmowy wszczęcia postępowania oraz naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 i art. 61a K.p.a. przez utrzymanie w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa, a także bez zbadania, czy nie zachodzi inna przyczyna, uzasadniająca odmowę wszczęcia postępowania; skarżący podniósł, że organ egzekucyjny powinien wszcząć postępowanie o zwolnienie z egzekucji, zgodnie z jego wnioskiem. Uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że skarżący nie mógł skutecznie żądać wyłączenia prawa spod egzekucji na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a., bowiem nie jest osobą trzecią w rozumieniu tego przepisu. Obligowało to organ egzekucyjny do wydania na podstawie art. 61a K.p.a. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Ponieważ jest to rozstrzygnięcie o charakterze formalnym, a nie merytorycznym, bez znaczenia pozostaje kwestia zasadności wniosku o wyłączenie spod egzekucji zajętego prawa majątkowego. Organ egzekucyjny nie był też ani obowiązany, ani uprawniony do weryfikowania zasadności przelewu na rachunek bankowy skarżącego oraz do informowania go o otrzymaniu tych środków przed ich rozliczeniem. Ponadto przepisy postępowania egzekucyjnego nie przewidują trybu właściwego do rozpatrzenia wniosku o zwrot wyegzekwowanych należności, toteż taki wniosek nie mógł być rozpatrzony w tym postępowaniu. Nie jest natomiast trafne stanowisko, że rozliczenie i przekazanie zajętych środków pieniężnych powoduje nieistnienie składnika majątkowego, stanowiącego przedmiot wniosku o wyłączenie spod egzekucji, gdyż czyniłoby to martwymi instytucje procesowe uregulowane w art. 13 i art. 38 u.p.e.a.; wniosek o wyłączenie spod zajęcia winien być więc merytorycznie rozpatrzony także w przypadku rozdysponowania zajętych środków, gdyby pochodził od podmiotu uprawnionego, którym skarżący nie był. W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania lub merytoryczne jej rozpoznanie przez Naczelny Sąd Administracyjny i uwzględnienie wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji określonych we wniosku składników majątkowych; nadto wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. w związku z art. 61a K.p.a. i art. 13 u.p.e.a. przez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego w sytuacji, gdy wydane one zostały bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa, skoro z akt sprawy wynika, że w sprawie nie zachodzi "inna uzasadniona przyczyna" odmowy wszczęcia postępowania, a za taką przyczynę nie może być uznana okoliczność powołania przez skarżącego błędnej podstawy prawnej w treści prawidłowo złożonego wniosku o wyłączenie spod zajęcia i zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 13 u.p.e.a.; 2. art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. przez brak oceny materiału dowodowego zebranego przez organ administracji publicznej oraz uznanie go za pełny i kompletny, podczas gdy jest on niepełny wobec braku wszechstronnych ustaleń w zakresie nieistnienia uprawnienia skarżącego do wszczęcia postępowania z jego wniosku i w konsekwencji odmówienie wszczęcia postępowania administracyjnego, którego wszczęcie było konieczne z uwagi na ochronę ważnego interesu skarżącego, co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego zajęcia i rozliczenia przez organ administracji kwoty nienależnie przekazanej na rachunek bankowy skarżącego przez jego kontrahenta oraz powstania zadłużenia skarżącego względem niego; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 K.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, co w efekcie spowodowało niewłaściwe zastosowanie poszczególnych przepisów prawa; 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 K.p.a. oraz art. 38 § 1 u.p.e.a. przez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego w sytuacji, gdy naruszały one przepisy postępowania w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, a to przez niezasadne uznanie, że brak podstaw do wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego jako osoby nieuprawnionej w świetle art. 38 § 1 u.p.e.a. stanowi podstawę do odmowy wszczęcia postępowania na podstawie ustaleń poczynionych przez organy obu instancji w postaci nieuprawnionego prowadzenia postępowania, w tym gromadzenie i analizę materiału dowodowego oraz formułowanie na tej podstawie wniosków i ocen dotyczących meritum sprawy, co jest niedopuszczalne w sytuacji wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, które jest aktem formalnym, a nie merytorycznym; 5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 i art. 6 K.p.a. przez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego w związku z przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego bez możliwości zagwarantowania udziału skarżącego w czynnościach procesowych i badanie uprawnienia skarżącego do wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie spod zajęcia składników majątkowych, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia prawa do ochrony przysługujących skarżącemu uprawnień; 6. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego w sytuacji, gdy postanowienia te naruszały przepisy postępowania w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy przez niepodjęcie z urzędu działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w związku z brakiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy, w tym niezweryfikowania zasadności otrzymanego przez skarżącego przelewu bankowego od kontrahenta oraz rzeczywistego istnienia podstawy dokonanego rozliczenia; 7. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.a.a. w związku z art. 6 i art. 8 K.p.a. przez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego w sytuacji, gdy wydane one zostały w wyniku prowadzenia postępowania w sposób naruszający zasadę praworządności i zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, z uwagi na dokonanie przez organ egzekucyjny zajęcia spornych środków pieniężnych i rozliczenie ich w sposób natychmiastowy, bez uprzedniego poinformowania skarżącego o otrzymaniu przez organ tych środków, a przez to pozbawienie skarżącego oraz podmiotu dokonującego przelewu środków możliwości skorzystania z przysługującej mu ochrony prawnej w postaci zwolnienia składnika majątkowego spod zajęcia egzekucyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, akcentując, że wniosek skarżącego dotyczył wyłączenia spod egzekucji na podstawie art. 38 u.p.e.a., a wniosku o zwolnienie z egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a. skarżący nie złożył, mimo wskazówek organów obu instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przebieg postępowania w sprawie, zarówno administracyjnego (egzekucyjnego), jak i sądowoadministracyjnego, wskazuje z jednej strony na trudności z zakwalifikowaniem złożonego przez skarżącego wniosku jako żądania wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. albo jako żądania zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., a z drugiej strony – na niekonsekwencję w rozumieniu rozstrzygnięcia stanowiącego przedmiot dalszego postępowania. Należy więc na wstępie kwestie te uporządkować, przypominając, że organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego (a nie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego), a organ nadzoru postanowienie to utrzymał w mocy. Przesłankę rozstrzygnięcia stanowiło uznanie, że ze względu na rozdysponowanie sumy zajętej na rachunku bankowym skarżącego nie istnieje już składnik majątkowy, który mógłby być zwolniony z egzekucji. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na rozstrzygnięcie organu nadzoru, oceniając jednak sprawę pod kątem zasadności odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wyłączenia spod egzekucji prawa majątkowego na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. i tak też określając przedmiot sprawy. Następstwem wydania takiego wyroku jest jednak pozostawienie w obrocie prawnym postanowienia organu egzekucyjnego o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a., a nie wyłączenia spod egzekucji na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. Niekonsekwencji w tym zakresie nie ustrzegł się także skarżący, w pierwszym zarzucie skargi kasacyjnej powołując się na treść prawidłowo złożonego wniosku "o wyłączenie spod zajęcia" i zaistnienie przesłanek wskazanych w art. 13 u.p.e.a., zamiast na treść wniosku o zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego na wskazanej podstawie prawnej. Wreszcie, w odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy powołuje się na złożenie przez skarżącego wniosku o wyłączenie spod egzekucji na podstawie art. 38 u.p.e.a., a nie wniosku o zwolnienie z egzekucji na podstawie art. 13 u.p.e.a., domagając się jednak oddalenia skargi kasacyjnej. W obliczu tak nawarstwionych nieporozumień Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że przedmiotem sprawy jest odmowa wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego, gdyż tak wniosek skarżącego zakwalifikował organ egzekucyjny i rozstrzygnięcie takiej treści wydał. Na pełną aprobatę zasługuje przy tym odczytanie przez organ egzekucyjny wniosku skarżącego zgodnie z jego treścią, a nie błędnie przywołaną podstawą prawną. W konsekwencji badaniu podlega zasadność odmowy wszczęcia postępowania w zakresie żądania mającego podstawę prawną w art. 13 § 1 u.p.e.a., a nie żądania opartego na art. 38 § 1 u.p.e.a. Przesłankę odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji składnika majątkowego w postaci sumy pieniężnej zajętej na rachunku bankowym skarżącego stanowiła konstatacja o nieistnieniu tego prawa w dacie złożenia wniosku, w następstwie wcześniejszego przekazania wierzycielowi wyegzekwowanej sumy i wykonania w ten sposób egzekwowanego obowiązku w następstwie umorzenia zaległości podatkowej skarżącego (względnie odpowiedniej części tej zaległości). Przesłankę tę organ egzekucyjny odczytał prawidłowo, bowiem instytucja zwolnienia z egzekucji służy ograniczaniu zakresu egzekucji na przyszłość – na przykład przez pozostawienie na zajętej wierzytelności zobowiązanego z rachunku bankowego kwot umożliwiających mu poniesienie kosztów bieżącego utrzymania – ale nie może być wykorzystywana do następczego korygowania zakresu egzekucji, zwłaszcza przez formułowanie roszczeń o zwrot sum już wyegzekwowanych. Jak ujął to Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11.09.2018 r. (II FSK 447/18), przewidziane w art. 13 § 1 u.p.e.a. zwolnienie z egzekucji nie może służyć niwelowaniu skutków dokonanych już czynności egzekucyjnych i odnosić się do środków finansowych, które zostały już wyegzekwowane; zwolnienie z egzekucji oznacza bowiem niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji z całości lub części składników majątkowych zobowiązanego, natomiast nie można zwolnić tego, co nie jest już przedmiotem egzekucji, bo przeszło na wierzyciela. Pogląd ten Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni podziela i zauważa, że wniosek skarżącego w istocie ukierunkowany jest na odmienne zadysponowanie wyegzekwowanych środków. Jego intencją jest bowiem zaspokojenie roszczenia kontrahenta, powstałego w następstwie bezpodstawnego wzbogacenia skarżącego, zamiast zaspokojenia wierzyciela podatkowego. W następstwie przeprowadzonej czynności egzekucyjnej nie nastąpiło więc powiększenie pasywów jego majątku, a jedynie odmienna ich alokacja przez zastąpienie jednego zobowiązania innym. Swobodę w zakresie dysponowania otrzymywanymi środkami skarżący zachowałby wtedy, gdyby regulował swoje zobowiązania w sposób zapobiegający wszczęciu postępowania egzekucyjnego, natomiast w trakcie egzekucji skutku takiego nie może już osiągnąć posługując się wnioskami opartymi na uprawnieniu przewidzianym w art. 13 § 1 u.p.e.a. Zwrot wyegzekwowanej sumy w oparciu o tę podstawę prawną jest zatem niemożliwy. Nie jest więc trafny podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. w związku z art. 61a K.p.a. i art. 13 u.p.e.a. przez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego w sytuacji, gdy wydane one zostały bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa. Leżące u podstaw tego zarzutu założenie jest oczywiście chybione, skoro podstawę prawną rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego wskazano w samym zarzucie - choć nieprecyzyjnie, jako że stanowi ją art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 13 § 1 u.p.e.a. Wbrew zapatrywaniu skarżącego w sprawie zachodzi uzasadniona przyczyna odmowy wszczęcia postępowania, ale nie jest nią powołanie przez skarżącego błędnej podstawy prawnej wniosku, ale niemożność zwolnienia z zajęcia nieistniejącego już składnika majątkowego, a więc zwolnienia składnika majątkowego z zajęcia ze skutkiem wstecznym, niweczącym dokonaną czynność egzekucyjną; niemożność ta wynika stąd, że art. 13 § 1 u.p.e.a. nie daje ku temu podstaw prawnych. Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 K.p.a. przez brak oceny materiału dowodowego zebranego przez organ administracji publicznej oraz uznanie go za pełny i kompletny. Zarzut ten jest w istocie gołosłowny, gdyż nie precyzuje okoliczności, które w ocenie skarżącego powinny być ustalone przez organ egzekucyjny, a ustalone nie zostały. Trzeba bowiem zauważyć, że istotę podjętego rozstrzygnięcia stanowi odmowa wszczęcia postępowania żądanego przez skarżącego, toteż przedmiotem ustaleń na tym wstępnym etapie, poprzedzającym wszczęcie postępowania, mogły być tylko okoliczności warunkujące lub wyłączające jego wszczęcie. W takim zaś zakresie, obejmującym badanie istnienia składnika majątkowego, stanowiącego przedmiot ewentualnego zwolnienia z egzekucji, ustaleń niezbędnych dla rozstrzygnięcia poczyniono. Z tych samych względów chybiony jest w istocie zbędnie powielony zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 K.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. przez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Nieskuteczny procesowo jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. w związku z art. 61a § 1 K.p.a. oraz art. 38 § 1 u.p.e.a. przez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia go poprzedzającego w sytuacji, gdy naruszały one przepisy postępowania w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, a to przez niezasadne uznanie, że brak podstaw do wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego jako osoby nieuprawnionej w świetle art. 38 § 1 u.p.e.a. Jakkolwiek brak uprawnienia skarżącego do wszczęcia postępowania o wyłączenie prawa majątkowego spod egzekucji na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a. był rozważany w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a także w uzasadnieniach poprzedzających go rozstrzygnięć organów administracji publicznej, niemniej nie ta okoliczność legła u podstaw pierwotnie podjętego rozstrzygnięcia, a brak przesłanki umożliwiającej wszczęcie postępowania w sprawie zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Błędne jest przy tym twierdzenie, że gromadzono i analizowano materiał dowodowy oraz formułowano wnioski dotyczące meritum sprawy, jako że istotę podjętego rozstrzygnięcia stanowi odmowa merytorycznego badania sprawy i zakończenie postępowania jedynie w sposób formalny, poprzedzony badaniem tylko formalnoprawnych przesłanek, warunkujących jego wszczęcie. Również nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. w związku z art. 10 § 1 i art. 6 K.p.a. przez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia go poprzedzającego w związku z przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego bez możliwości zagwarantowania udziału skarżącego w czynnościach procesowych i badanie uprawnienia skarżącego do wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie z zajęcia składników majątkowych. Żadnych czynności procesowych w sprawie nie przeprowadzano, a badanie uprawnienia skarżącego do wystąpienia z wnioskiem określonej treści przeprowadzono z zachowaniem przysługujących mu uprawnień, czego rezultatem jest wykorzystanie przez skarżącego pełnej procedury odwoławczej. Skarżący zresztą nie wyjaśnia, na czym konkretnie miałoby polegać zapewnienie mu udziału w badaniu przesłanek warunkujących wszczęcie postępowania, zwłaszcza, że wspierającą jego wniosek argumentację przedstawił w treści wniosku i była ona znana organowi oceniającemu jego dopuszczalność oraz wszechstronnie przeanalizowana przez ten organ. Natomiast odnośnie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. przez niepodjęcie z urzędu działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym niezweryfikowania zasadności otrzymanego przez skarżącego przelewu bankowego oraz rzeczywistego istnienia podstawy dokonanego rozliczenia należy stwierdzić, że nieuprawnione, gdyż pozbawione podstawy normatywnej, jest oczekiwanie skarżącego, że organ egzekucyjny winien weryfikować pochodzenie środków wpływających na zajęty rachunek bankowy, a nawet zasadność otrzymania przez zobowiązanego określonych wpłat. Nie taka jest rola organu egzekucyjnego i nie taki przedmiot jego działań. Z tych samych względów nie sposób zasadnie twierdzić, że postępowanie prowadzono w sposób naruszający zasadę praworządności i zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa. W szczególności dokonanie przez organ egzekucyjny zajęcia spornych środków pieniężnych i rozliczenie ich w sposób natychmiastowy, bez uprzedniego poinformowania skarżącego o otrzymaniu przez organ tych środków, nie narusza ani art. 6, ani art. 8 K.p.a., toteż niezastosowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. było uzasadnione. Skarżący nie wskazuje zresztą konkretnych przepisów, które nakładałyby na organ egzekucyjny wymienione w zarzucie obowiązki, a odwołanie się do zasad ogólnych postępowania administracyjnego jest niewystarczające dla procesowej skuteczności tak sformułowanego zarzutu. Niezwłoczne rozliczenie wyegzekwowanych środków było obowiązkiem organu egzekucyjnego, a upatrywanie w tym pozbawienia skarżącego oraz podmiotu dokonującego przelewu środków możliwości skorzystania z przysługującej im ochrony prawnej w postaci zwolnienia składnika majątkowego spod zajęcia egzekucyjnego wskazuje na niezrozumienie istoty instytucji prawnych wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego oraz zwolnienia z egzekucji określonego składnika majątkowego zobowiązanego. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że żaden z zarzutów, podniesionych w skardze kasacyjnej, nie okazał się zasadny, a zaskarżony wyrok odpowiada prawu pomimo błędnego jego uzasadnienia. Skarga kasacyjna podlega więc oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 P.p.s.a.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 21.07.2026. · Źródło