II FSK 3736/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Krawczyk (sprawozdawca), Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 6 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E.A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Po 325/17 w sprawie ze skargi E.A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 22 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od E.A. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 lipca 2017 r. sygn. akt I SA/Po 325/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę E.A. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 22 grudnia 2016 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne. Sąd podał, że postanowieniem tym Dyrektor Izby Skarbowej Poznaniu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm. – dalej: k.p.a.), oraz art. 18 i art. 54 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm. – dalej: u.p.e.a.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w K. z dnia 28 września 2016 r. w sprawie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wynagrodzenia za pracę, należnego od P. sp. z o.o. z siedzibą w K. (dalej: Spółka). Z okoliczności sprawy wynikało, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w K. prowadził wobec skarżącego egzekucję administracyjną na łączną kwotę należności głównej 5.672.715,10 zł. W celu jej wyegzekwowania Naczelnik zawiadomieniem z dnia 26 sierpnia 2016 r. dokonał próby zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego, należnego od Spółki. Dokonana czynność okazała się bezskuteczna, ponieważ Spółka w odpowiedzi z dnia 5 września 2016 r. wskazała, że skarżący od 17 stycznia 2016 r. nie pracuje w firmie, w związku z czym zajęcie nie może być zrealizowane. Pismem z dnia 1 września 2016 r. zobowiązany wniósł skargę na czynności egzekucyjne, zarzucając organowi I instancji naruszenie art. 1a pkt 10 i 17 w związku z art. 72 u.p.e.a. Zobowiązany podniósł, że w toku postępowania, w Urzędzie Skarbowym wskazał, że od 2 lat nie pracuje w Spółce. Z przesłuchania zobowiązanego sporządzono protokół. Zobowiązany dodał, że firma, do której wysłano zawiadomienie nie wypełnia kryteriów definicji pracodawcy w rozumieniu przepisów u.p.e.a., ponieważ od ponad 2 lat nie wypłaca mu ona żadnych wynagrodzeń. W ocenie skarżącego, w sytuacji gdy organ miał informację od niego, że stosunek pracy uległ rozwiązaniu, zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia było całkowicie zbędne, a jednocześnie naruszyło jego prawo do prywatności. Postanowieniem z dnia 28 września 2016 r. Naczelnik [...]Urzędu Skarbowego w K. oddalił skargę wskazując m.in., że z pozostających w dyspozycji organu egzekucyjnego dokumentów wynikało, że płatnik – Spółka – złożył w urzędzie informację PIT-11 i wskazał skarżącego jako osobę pobierającą wynagrodzenie. To właśnie te dane dawały podstawę do określenia aktualnego pracodawcy zobowiązanego i na tej podstawie dokonano zajęcia wynagrodzenia. Po rozpatrzeniu zażalenia na to postanowienie Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał je w mocy. Wyjaśnił, że próba zajęcia wierzytelności została dokonana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami, z chwilą doręczenia Spółce zawiadomienia o zajęciu. Wskazano, że z materiału dowodowego wynika, że zobowiązany świadczył pracę na rzecz Spółki. Odnosząc się do zarzutów zażalenia organ wskazał, że oświadczenia samego zobowiązanego są sprzeczne. Z jednej strony w skardze na czynność egzekucyjną, zobowiązany wskazuje, że od 2 lat nie pracuje dla Spółki, a z drugiej strony nie kwestionuje ustaleń poczynionych przez organ egzekucyjny, w oparciu o PIT-11 z którego wynika, że Spółka była pracodawcą zobowiązanego w 2015 r. W skardze na to postanowienie skarżący domagał się jego uchylenia i postanowienia je poprzedzającego oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 138 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 72 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy orzeczenia oddalającego skargę na zajęcie wynagrodzenia za pracę, pomimo iż zajęcie zostało skierowane do podmiotu, który nie jest pracodawcą skarżącego. Skarżący przyznał, że był zatrudniony we wskazanej firmie, jednak stosunek pracy ustał, o czym urząd skarbowy został poinformowany. W ocenie skarżącego skoro organ egzekucyjny dokonał próby zajęcia u podmiotu, który nie jest pracodawcą zobowiązanego, to zajęcie to winno zostać uchylone w ramach kontroli instancyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając skargę stwierdził, że skierowanie zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia za pracę do pracodawcy zobowiązanego już po ustaniu stosunku pracy nie skutkowało zaistnieniem przesłanek uzasadniających uwzględnienie skargi w trybie art. 54 u.p.e.a., bowiem z istoty skargi na czynności egzekucyjne wynika możliwość wniesienia wyłącznie zarzutów formalnoprawnych, dotyczących prawidłowości sposobu i formy podjętych czynności egzekucyjnych. Takich nieprawidłowości Sąd I instancji nie stwierdził. W skardze kasacyjnej od tego wyroku skarżący zaskarżył ów wyrok w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego oraz rozpoznania sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: p.p.s.a.): 1) naruszenie prawa materialnego tj. a) art. 47 i art. 51 w zw. z art. 8 Konstytucji RP przez ich niewłaściwe zastosowanie, b) art. 72 § 1 2 w zw. z art. 1a pkt 10 i 17 u.p.e.a. przez ich niewłaściwą wykładnię i zastosowanie tj. przyjęcie, że przesłanie do byłego pracodawcy zawiadomienia zajęciu wynagrodzenia za pracę nie stanowi naruszenia przepisów regulujących postepowanie egzekucyjne w administracji; 2) naruszenie przepisów postępowania tj. a) art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 7, 8 § 1, 77 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez ich niewłaściwe zastosowanie i zaniechanie przez sąd wnikliwej kontroli zaskarżonego postanowienia, w tym poprzez nieuwzględnienie faktu, że z art. 18 u.p.e.a. wynika, że w postępowaniu tym winny znaleźć również zastosowanie zasady ogólne wyrażone w k.p.a., w tym zasada praworządności i zasada pogłębiania zaufania do organów państwa, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tych przepisów prowadziłoby do uznania, że organy egzekucyjne powinny przy dokonywaniu czynności egzekucyjnych stosować wskazane wyżej zasady i dążyć do prawidłowego ustalenia, czy podmiot, do którego kierowano zajęcie jest w rzeczywistości pracodawcą zobowiązanego; b) art. 151 p.p.s.a. przez oddalenie skargi, mimo że ziściła się podstawa do jej uwzględnienia. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Niezasadne były zarzuty naruszenia przepisów Konstytucji RP – jej art. 47 i 51. Zgodnie z treścią pierwszego z nich, każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Wedle drugiego z tych przepisów, nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawniania informacji dotyczących jego osoby (ust. 1). Władze publiczne nie mogą pozyskiwać, gromadzić i udostępniać innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym (ust. 2). Każdy ma prawo dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa (ust. 3). Każdy ma prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą (ust. 4). Zasady i tryb gromadzenia oraz udostępniania informacji określa ustawa (ust. 5). Jak trafnie zauważono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, ograniczenie konstytucyjnych praw i wolności dopuszczalne jest na warunkach przewidzianych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, zgodnie z którym ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Ten ostatni przepis jest tzw. ogólną klauzulą ograniczającą, określającą warunki i zakres ingerencji w konstytucyjne prawa i wolności ze względu na potrzebę ochrony innych wartości konstytucyjnych. Do tych wartości należy m.in. potrzeba zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego, co pozostaje w związku z koniecznością respektowania obowiązku przestrzegania prawa RP (art. 83 Konstytucji RP), w tym realizowania obowiązku ponoszenia przez obywateli ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). Ich niewypełnianie przez adresatów tej normy musi rodzić konieczne sankcje, które zostały określone w ustawie w postaci u.p.e.a. Wobec tego, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, doszło do uruchomienia postępowania egzekucyjnego, w ramach którego zastosowano wobec niego przewidziane w u.p.e.a. sankcje egzekucyjne. Sankcje te są zgodne z zasadą proporcjonalności przewidzianą w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, są one bowiem konieczne w demokratycznym państwie prawnym dla jego bezpieczeństwa i porządku publicznego, które zapewnia między innymi dochodzenie w trybie przymusowym zobowiązań publicznoprawnych. Sankcje te nie naruszają jednocześnie istoty prawa do prywatności i ochrony danych osobowych. Zakres informacji, których może domagać się organ egzekucyjny od uczestników postępowania egzekucyjnego, został zdeterminowany celem postępowania egzekucyjnego i ograniczony do informacji niezbędnych do jego przeprowadzenia. Wynika to wprost z użytego w art. 36 § 1 u.p.e.a. sformułowania: "w zakresie niezbędnym do wszczęcia lub prowadzenia postępowania egzekucyjnego" organ egzekucyjny lub wierzyciel, o którym mowa w art. 5, może żądać od uczestników postępowania informacji i wyjaśnień. Ustawodawca zastrzegł przy tym, że udostępnianie informacji przez organy i jednostki, o których mowa wyżej, oraz dłużników zajętej wierzytelności nie narusza obowiązku zachowania przez nich tajemnicy określonej w odrębnych przepisach (art. 36 § 1b u.p.e.a.). Oznacza to, że organ egzekucyjny mógł i powinien opierać się na informacjach uzyskanych od dłużnika zajętej wierzytelności w postaci pracodawcy, w zakresie ustaleń co do jego charakteru (czy jest pracodawcą, czy nie), nie naruszając w ten sposób żadnych przepisów – czy to konstytucyjnych, czy ustawowych. Oświadczenie skarżącego nie mogło być w tym zakresie uznane za decydujące. Niezasadny był też zarzut naruszenia art. 72 § 1 i 2 w zw. z art. 1a pkt 10 i 17 u.p.e.a. Zgodnie z tymi przepisami, organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych (art. 72 § 1). Zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany stosunku pracy lub zlecenia, nawiązania nowego stosunku pracy lub zlecenia z tym samym pracodawcą, a także w przypadku przejęcia pracodawcy przez innego pracodawcę (art. 72 § 2). Według art. 1a pkt 10 u.p.e.a., przez pracodawcę rozumie się podmioty wypłacające wynagrodzenia, o których mowa w pkt 17; a przez wynagrodzenie (art. 1a pkt 17 u.p.e.a.) - wynagrodzenia oraz niewyłączone spod egzekucji inne świadczenia pieniężne związane z pracą lub funkcją wykonywaną przez zobowiązanego na podstawie stosunku pracy oraz innej podstawie, jeżeli z tego tytułu zobowiązany otrzymuje okresowe świadczenia pieniężne. W rozpoznanej sprawie organ egzekucyjny miał pełne podstawy do przyjęcia, że podmiot, u którego dokonano zajęcia, był pracodawcą wypłacającym skarżącemu wynagrodzenie w rozumieniu powołanego przepisu. Świadczyło o tym, co słusznie zaznaczył Sąd i instancji, złożenie przez Spółkę PIT-11 za 2015 r. oraz jej oświadczenie o zakończeniu współpracy ze skarżącym dopiero w styczniu 2016 r. Tę ostatnią informację organ egzekucyjny uzyskał po dokonaniu czynności egzekucyjnej, wcześniej nią nie dysponował, trudno więc zarzucać mu naruszenie art. 72 § 1 i 2 w zw. z art. 1a pkt 10 i 17 u.p.e.a. Uzyskanie przez organ egzekucyjny informacji, że skarżący już nie otrzymuje wynagrodzenia od Spółki było podstawą do przyjęcia, że czynność egzekucja jest bezskuteczna. Okoliczność ta jest w rozpoznanej sprawie bezsporna. Skoro czynność ta okazała się bezskuteczna, nie wywołała po stronie skarżącego żadnych negatywnych skutków prawnych. Z tych wszystkich przyczyn za niezasadne należało uznać także zarzuty naruszenia art. 1 § 2 p.u.s.a. w związku z przepisami art. 7, 8 § 1, 77 i 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wbrew przekonaniu skarżącego, postępowanie dowodowe w postępowaniu wykonawczym – a z takim mamy do czynienia w rozpoznanej sprawie – nie może być prowadzone w takim samym zakresie, jak w postępowaniu jurysdykcyjnym. W postępowaniu egzekucyjnym nie chodzi bowiem o orzekanie o obowiązku, lecz o jego wykonanie, co sprawia, że ustalenia w tym postępowaniu dokonywane są w pierwszej kolejności na podstawie u.p.e.a. Źródłem informacji o wierzytelnościach zobowiązanego, co do których można podjąć czynności egzekucyjne, są w pierwszym rzędzie informacje, którymi dysponują wierzyciel i organ egzekucyjny. Organy te nie mają natomiast obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność, czy zobowiązany rzeczywiście posiada określoną wierzytelność, czy też nie. Jeśli okaże się, że zajęcie zostało skierowane do wierzytelności, której zobowiązany nie posiada, czynność egzekucyjna będzie po prostu bezskuteczna – co nie oznacza, że niezgodna z prawem. Tak też było w rozpoznanej sprawie, co słusznie podkreślił Sąd I instancji. Nie było w związku z tym podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a., który w okolicznościach rozpoznanej sprawy stanowił konsekwencję braku zarzucanych organom przez skarżącego uchybień. Wspomniany przepis został przez Sąd I instancji zastosowany w pełni prawidłowo jako skutek stwierdzonej przez ten Sąd niezasadności skargi. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit b) w związku z ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. 2015 r., poz. 1804)