II FSK 818/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Antoni Hanusz (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz Sędzia del. WSA Alicja Polańska Protokolant Magdalena Sadzyńska po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. W. i M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Po 819/20 w sprawie ze skargi W. W. i M. W. na postanowienie Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu z dnia 14 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania 1) oddala skargę kasacyjną 2) zasądza od W. W. i M. W. na rzecz Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 1. Wyrokiem z 19 marca 2021 r., I SA/Po 819/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę M. W. i W. W na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno – Skarbowego w P. z 14 października 2020 r. w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania. 2. W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżących zaskarżył powyższy wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarzucono, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a w związku z art. 201 § 1 pkt 2 o.p. poprzez oddalenie skargi na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Celno - Skarbowego w P., która zasługiwała na uwzględnienie z uwagi na fakt, iż organ podatkowy drugiej instancji naruszył przepisy postępowania podatkowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie dokonał biednej wykładni art. 201 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej: "o.p."), co mogło mieć istotny wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, polegającej na przyjęciu, że wynik postępowania karnego w sprawie [...], w którym Sąd oceni prawidłowość i zakres odpowiedzialności skarżących za ewentualne przestępstwo skarbowe (podczas gdy organ pracuje tylko i wyłącznie na aktach i dowodach przeprowadzonych przez Prokuraturę) nie stanowi zagadnienia wstępnego i pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia postępowania podatkowego, co skutkowało odmówieniem zawieszenia przez organ postępowania prowadzonego w niniejszej sprawie i spotkało się z nieuprawnioną aprobatą Sądu orzekającego w sprawie. Wobec powyższego pełnomocnik skarżących, na podstawie art. 176 § 1 i 2 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł w pierwszej kolejności na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, lub o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. 3. Skarga kasacyjna okazała się niezasadna, dlatego została oddalona. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej nie mają usprawiedliwionych podstaw prawnych, a zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odpowiada prawu. Zgodnie z art. 201 § 1 pkt 2 o.p., organ podatkowy zawiesza postępowanie jeżeli rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Obowiązek dokonania oceny czy w danej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania w opisanym trybie art. 201 § 1 pkt 2 o.p., a więc czy wydanie decyzji uzależnione jest od wcześniejszego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego spoczywa na organie prowadzącym postępowanie. Wskazana przesłanka nie zaistniała w sprawie niniejszej. Z zagadnieniem prejudycjalnym mamy bowiem do czynienia jedynie wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem kwestii prawnej. Nie powstaje zatem w wypadku, gdy na rozpatrzenie i wydanie decyzji mogą mieć wpływ ustalenia faktyczne dokonane przez wskazany w przepisie inny organ lub sąd. Wskazane postępowanie karne w sprawie o przestępstwa penalizowane przepisami kodeksu karnego skarbowego nie może być traktowane jako zagadnienie wstępne, którego konieczność rozpatrzenia uzasadnia zawieszenie postępowania odwoławczego w sprawie, bowiem pomiędzy toczącym się postępowaniem karnym, a postępowaniem podatkowym w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych brak jest tak ścisłej zależności, aby rozstrzygnięcie w postępowaniu karnym było obligatoryjne dla rozstrzygnięcia w postępowaniu podatkowym, co jest warunkiem koniecznym ziszczenia się przesłanki zawieszenia, o której mowa w art. 201 § 1 pkt 2 o.p. Inne są założenia postępowania karnego, którego celem jest ustalenie winy, niż postępowania podatkowego, które w rozpoznawanej sprawie ma na celu zbadanie prawidłowości rozliczeń w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych. Brak takiej zależności wynika przede wszystkim ze specyfiki obu postępowań, a przez to także z ich odrębności i wzajemnej niezależności. Postępowanie karne podporządkowane jest elementom charakterystycznym dla prawa karnego, w tym w szczególności, kwestii zawinienia, natomiast postępowanie podatkowe ma charakter zobiektywizowany i koncentruje się na określeniu czy ustaleniu podatnikom wysokości zobowiązania podatkowego w sytuacji obiektywnego stwierdzenia, tj. na podstawie analizy przepisów prawa podatkowego, że podatek nie został przez nich odprowadzony w ogóle (pomimo takiego obowiązku), bądź też, został uregulowany w nieprawidłowej wysokości. Postępowanie karne nie pozostaje zatem względem postępowania podatkowego w takiej relacji, która pozwalałaby dostrzec zależność pomiędzy tymi postępowaniami w rozumieniu zagadnienia wstępnego wskazanego w treści art. 201 § 1 pkt 2 o.p. Fakt, że materiały danego postępowania, np. karnego, mogą być pomocne przy ustalaniu stanu faktycznego w postępowaniu podatkowym nie oznacza, iż nie jest możliwe prowadzenie postępowania podatkowego bez zakończenia sprawy karnej, ponieważ wynik postępowania karnego nie przesądza o zakresie zobowiązań podatkowych podatnika. Ponadto, to na organach podatkowych spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy, tj. ocena, jakie fakty mają istotne znaczenie dla sprawy, czy wymagają one udowodnienia i jakie dowody na udokumentowanie tych faktów są potrzebne. Na organie podatkowym prowadzącym postępowanie podatkowe ciąży obowiązek dążenia do prawdy obiektywnej, a zatem nawet w razie wykorzystania w toku postępowania podatkowego materiałów pochodzących z postępowania karnego (co w niniejszej sprawie ma miejsce, ponieważ w aktach sprawy znajdują się m.in. protokoły przesłuchań świadków sporządzone w toku postępowania karnego o sygn. Akt[...]) nie będzie to oznaczać, że w tym zakresie organ podatkowy został zwolniony z obowiązku samodzielnego ustalenia stanu faktycznego sprawy, w stopniu niezbędnym do zastosowania konkretnej normy prawa podatkowego. Słusznie zatem w ocenie Naczelnego Sądy Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji podkreślił, że wydanie decyzji przez organ podatkowy będzie pochodną własnych ustaleń, a nie ustaleń organów ścigania. Obowiązek oceny i analizy materiału zgromadzonego w postępowaniu karnym nie stanowi wystarczającej podstawy do zawieszenia postępowania podatkowego do czasu zakończenia postępowania karnego. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na postawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto zgodnie z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 tej ustawy.