II FSK 898/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Nina Półtorak, Protokolant Marta Wyszkowska, po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 21 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Sz 680/11 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 1 czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za 2005 r. wraz z odsetkami 1. oddala skargę kasacyjną, 2. przyznaje od Skarbu Państwa - z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - na rzecz adwokata W. L. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, 3. zasądza od A. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 1 czerwca 2011 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za zaległości spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2005 r. wraz z odsetkami. Stan sprawy Sąd przedstawił następująco: Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S. decyzją z dnia 28 lutego 2011 r. orzekł o solidarnej odpowiedzialności skarżącej jako członka zarządu Spółki z o.o. "P.", za zaległości podatkowe tej spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2005 r. w wysokości 189.824,90 zł z odsetkami za zwłokę w wysokości 108.975 zł. Po rozpoznaniu odwołania skarżącej Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie decyzją z dnia 1 czerwca 2011 r. utrzymał w mocy decyzję organu podatkowego pierwszej instancji, wskazując, że w sprawie udowodniono zaistnienie przesłanek pozytywnych, o których mowa w art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. -Ordynacja podatkowa (obecnie: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm., dalej: O.p.), a skarżąca nie wykazała okoliczności uwalniających ją od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki. Nie jest przesłanką zwalniającą z odpowiedzialności podatkowej bliżej nieokreślona okoliczność braku dostępu strony - prezesa spółki - do jej dokumentacji; skarżąca nie wskazała także, jaka dokumentacja spłonęła w pożarze w grudniu 2010 r. Wskazywane utrudnienia w sprawowaniu funkcji członka zarządu, związane z sytuacją osobistą i rodzinną skarżącej, nie stanowią przesłanki zwalniającej, skoro pełnienie funkcji członka zarządu czy rezygnacja z niej jest kwestią dobrowolności oraz indywidualnych decyzji. Okoliczność nie złożenia przez skarżącą wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcie postępowania układowego z powodu braku kontaktu z księgową, czy podjęcie decyzji o dalszym sprawowaniu zarządu w spółce pomimo utrudnień w tej aktywności, nie zwalnia zatem członka zarządu spółki kapitałowej z odpowiedzialności za jej zaległości podatkowe. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, podtrzymując dotychczasowe stanowisko o obiektywnej niemożności należytego wywiązywania się z obowiązków prezesa spółki, a także o braku przesłanek do wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie jej upadłości. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że organy podatkowe wykazały okoliczności warunkujące przypisanie skarżącej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, skarżąca zaś nie wykazała przesłanek ekskulpacyjnych. W szczególności prawidłowo organy podatkowe przyjęły, że okoliczności związane z sytuacją zdrowotną i życiową skarżącej nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie. Prowadzenie spraw spółki może być realizowane przy pomocy innych osób (np. księgowych), jednakże są one jedynie aparatem pomocniczym zarządu, który sprawuje ogólną kontrolę nad wszystkimi sprawami spółki, w tym nad prowadzeniem dokumentacji księgowej. Prawidłowo ustalono, iż skarżąca nie wskazała majątku spółki umożliwiającego zaspokojenie znacznej części zaległości podatkowych. Nie zareagowała także na pismo organu z dnia 5 maja 2011 r., a podanie w skardze, że spółka posiada aktywa w postaci udzielonych pożyczek, nie mogło być uznane za wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych w znacznej części (art. 116 § 1 pkt 2 O.p.). Od powyższego wyroku skarżąca wywiodła skargę kasacyjną, w której wniosła o jego uchylenie w całości oraz uwzględnienie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie, a także o przyznanie pełnomocnikowi skarżącej zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu kasacyjnym. Na podstawie art. 174 pkt 1) P.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj: 1) art. 11 § 1 i § 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1361 ze zm.) przez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że w okresie, w którym zaczął się aktualizować obowiązek zapłaty należnego podatku od towarów i usług, to jest od stycznia 2006 r., istniały przesłanki do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, 2) art. 116 O.p., przez jego błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna i że nie wystąpiły przesłanki wyłączające odpowiedzialność skarżącej jako członka zarządu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie na rzecz organu odwoławczego od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Brak było dostatecznych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Na początek przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., poza wskazanymi w art. 183 § 2 P.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego - których jednak w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają zarzuty kasacyjne: sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami i standardami wynikającymi z unormowań art. 174 i art. 176 P.p.s.a. Ponadto do zakwestionowania ustaleń faktycznych przyjętych przez sąd administracyjny pierwszej instancji adekwatne są zarzuty kasacyjne naruszenia przepisów postępowania, na podstawie których organy administracji i sąd ustaleń tych dokonywały i/lub je oceniały. Zaprezentowanie w tym obszarze wyłącznie zarzutów naruszenia prawa materialnego jest nieprawidłowe, to znaczy – nie jest procesowo skuteczne, ponieważ prawo materialne stanowi podstawę dokonywania (pod nie) subsumcji stanu faktycznego sprawy, nie zaś podstawę prawną jego ustalania i dowodowej oceny. W rozpoznanej sprawie strona wnosząca skargę kasacyjną nie przedstawiła w niej jakichkolwiek zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które były lub stanowić mogły podstawę prawną takich ustaleń faktycznych, jak stan finansowy spółki, w której skarżąca była członkiem zarządu, skuteczność prowadzonej do spółki egzekucji, istnienie sytuacji, które można by oceniać z punktu widzenia przesłanek prawnych wyłączenia odpowiedzialności członka zarządu za zobowiązania spółki. Skarga nie wskazuje w tym zakresie żadnych zawartych w O.p. przepisów postępowania, których stosowanie w postępowaniu administracyjnym stanowiło przedmiot oceny Sądu pierwszej instancji. Powołane w uzasadnieniu skargi kilku przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie było prawidłowe, ponieważ w kontrolowanym przez Sąd pierwszej instancji postępowaniu podatkowym organy podatkowe stosują regulacje prawne Ordynacji podatkowej, nie zaś Kodeksu postępowania administracyjnego. Ograniczenie skargi kasacyjnej wyłącznie do zarzutów naruszenia wskazanych w nich przepisów prawa materialnego nie mogło więc zakwestionować ustaleń faktycznych dokonywanych i ocenianych na podstawie przepisów postępowania. Dodać także należy, że Sąd pierwszej instancji nie dokonywał – jak pisze wnoszący skargę kasacyjną – "wykładni", to jest ustalania treści i znaczenia art. 11 § 1 i § 2 Prawa upadłościowego i naprawczego oraz art. 116 O. p. Sąd oceniał tylko możliwość i uzasadnienie zastosowania tych przepisów do stanu faktycznego sprawy, który, jak wcześniej wskazano, nie został kasacyjnie zakwestionowany. Z tych powodów, na podstawie art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego oraz o wynagrodzeniu za pomoc prawną świadczoną z urzędu orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 250 P.p.s.a.