II FSK 952/07

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, Sędzia NSA: Jacek Brolik (sprawozdawca), Sędzia NSA (del.): Danuta Małysz, Protokolant Agnieszka Lipiec, po rozpoznaniu w dniu 9 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P.[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 4135/06 w sprawie ze skargi P.[...] na postanowienie Ministra Finansów z dnia 2 października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 marca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 4135/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 2 października 2006 r. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, Sąd I instancji wskazał, iż przedmiotem zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie było postanowienie Ministra Finansów z dnia 2 października 2006 r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 13 maja 2005 r., w którym odmówiono stwierdzenia nieważności wydanego wobec P. postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 maja 2004 r. w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty organowi egzekucyjnemu. Sąd I instancji podał, że pismem z dnia 16 marca 2005 r. P. domagał się stwierdzenia nieważności, na podstawie art. 156 § 1 pkt 1, 2, 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm., zwanej dalej jako "k.p.a."), postanowienia Dyrektora ZUS Oddział w C. z dnia 17 maja 2004 r. zarzucając, że wydane zostało bez podstawy prawnej, z naruszeniem przepisów o właściwości, a tym samym z rażącym naruszeniem prawa. Uzasadniając wniosek skarżący podniósł, że organem wyłącznie uprawnionym do prowadzenia egzekucji wobec zobowiązanego - "D.", był Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., który jako pierwszy zastosował wobec zobowiązanego środki egzekucyjne. W ocenie wnioskodawcy, fakt ten potwierdzają także wskazane we wniosku postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 7 listopada 2001 r., sygn. akt (...), i z dnia 10 stycznia 2002 r., sygn. akt (...), postanowienie ZUS w C. z dnia 22 sierpnia 2002 r. dotyczące wyrażenia zgody na przekazanie "D." określonej kwoty z zajętej wierzytelności z przeznaczeniem jej na wypłatę bieżących wynagrodzeń pracowników oraz postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. z dnia 28 sierpnia 2002 r., w którym wskazano, że finansowanie działalności zobowiązanego odbywa się wyłącznie z zajętej przez ten organ egzekucyjny wierzytelności. Skarżący podkreślił, że nie jest dłużnikiem żadnego organu skarbowego, ani ZUS, a niniejszy spór z Dyrektorem ZUS dotyczy zobowiązanego klubu "D.", który ma wielu wierzycieli i wobec którego łączną egzekucję administracyjną i sądową prowadzi Pierwszy Urząd Skarbowy w K. Zaznaczył także, iż kwoty pochodzące z umowy zawartej z partnerem medialnym - "C." mają ściśle określone przeznaczenie i w pierwszej kolejności powinny być wydatkowane na podnoszenie stanu infrastruktury sportowej oraz utrzymanie zespołów ligowych i ich zawodników. Oddalając skargę Sąd I instancji w pełni podzielił stanowisko, argumentację i wnioski Ministra Finansów zawarte w zaskarżonym postanowieniu z dnia 2 października 2006 r. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wydania postanowienia z naruszeniem przepisów o właściwości Sąd stwierdził, iż organem uprawnionym do wydania postanowienia z dnia 17 maja 2004 r. na podstawie art. 71 a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm., zwanej dalej u.p.e.a.) był Dyrektor Oddziału ZUS w C., a nie jak twierdził autor skargi - Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., któremu na podstawie postanowień Sądu Rejonowego w K. z dnia 7 listopada 2001 r. i 10 stycznia 2002 r., w związku ze zbiegiem egzekucji sądowej oraz administracyjnej, m.in. do wierzytelności przysługującej zobowiązanemu - "D." wobec skarżącego z tytułu umowy z "C.", powierzono Pierwszemu Urzędowi Skarbowemu w K. dalsze prowadzenie obu egzekucji w trybie egzekucji administracyjnej na podstawie art. 773 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz.296 ze zm., zwanej dalej k.p.c.) oraz art. 63 u.p.e.a. W ocenie Sądu, I instancji na podstawie art. 19 § 4 u.p.e.a. organem egzekucyjnym uprawnionym do zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika (skarżącego) był Dyrektor ZUS. Nie stały temu na przeszkodzie zarówno art. 773 k.p.c, jak też i art. 63 u.p.e.a., ponieważ w świetle tych przepisów, ze zbiegiem egzekucji nie mamy do czynienia w sytuacji prowadzenia egzekucji przez różne organy egzekucyjne wobec tego samego dłużnika, ale konieczne jest jeszcze, aby były one skierowane do tego samego prawa lub rzeczy, co nastąpi dopiero wówczas, gdy kolejny organ egzekucyjny zastosuje środek egzekucyjny do konkretnej rzeczy lub prawa w sytuacji, gdy uprzednio inny organ egzekucyjny skierował prowadzoną przez siebie egzekucję do tej samej rzeczy lub prawa. Wydanie, objętego wnioskiem o stwierdzenie nieważności, postanowienia z dnia 17 maja 2004 r., przez Dyrektora ZUS było konsekwencją dokonania przez ten organ, działający wówczas jako organ egzekucyjny, zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanego - "D." u dłużnika zajętej wierzytelności (skarżącego), co nastąpiło zawiadomieniami z dnia 31 października 2003 r. Podstawę prawną tego postanowienia stanowił art. 71 a § 9 u.p.e.a. Sąd I instancji zaaprobował stanowisko Ministra Finansów, iż postępowanie prowadzone na podstawie art.71 a § 9 u.p.e.a. , którego stroną jest dłużnik zajętej wierzytelności (skarżący), jest innym rodzajem postępowania, odrębnym w stosunku do postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec wierzyciela zajętej wierzytelności, zobowiązanego - "D.". Sąd ocenił, iż wprawdzie u podłoża kompetencji tego organu w powyższym zakresie leżało dokonane przez niego w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec "D." zajęcie wierzytelności tego podmiotu, niemniej wydając to postanowienie i w konsekwencji tego wystawiając tytuł wykonawczy nie działał on już w charakterze organu egzekucyjnego w tymże postępowaniu egzekucyjnym, lecz w zmienionej już roli i w ramach innych już postępowań, których celem było najpierw określenie obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, jako konsekwencji nieprzekazania przez niego zajętej wierzytelności, a następnie możliwość domagania się realizacji tego obowiązku w trybie postępowania egzekucyjnego, innego wszakże niż to prowadzone wobec wierzyciela zajętej wierzytelności. Za niezasadny uznał Sąd I instancji zarzut skarżącego o wydaniu rozstrzygnięcia Dyrektora ZUS z dnia 17 maja 2004 r. bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa w świetle w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zdaniem Sądu, postanowienie posiada wyraźnie i jednoznacznie określoną podstawę prawną, pozwalającą na jego wydanie - w postaci art. 71 a § 9 u.p.e.a. w związku z art. 89 § 1 u.p.e.a. Sąd nie dopatrzył się także cech rażącego naruszenia prawa w zaskarżonym postanowieniu. Stwierdził, iż zgodnie z art. 71a § 9 u.p.e.a., postanowienie wydawane na podstawie tego przepisu powinno określać wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty tej wierzytelności, którą w niniejszej sprawie określała sentencja postanowienia Dyrektora ZUS. Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego, iż kwestionowane przez niego postanowienie Dyrektora ZUS skierowane zostało do osoby nie będącej stroną w sprawie, co stanowi przesłankę określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Sąd stwierdził, że zgodnie z treścią art. 71a § 9 u.p.e.a., postanowienie wydawane na podstawie tego przepisu, kierowane jest do dłużnika zajętej wierzytelności, którym jest, w myśl definicji zawartej w art. 1a pkt 3 u.p.e.a., m.in. dłużnik zobowiązanego realizujący na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego. W rozpatrywanej sprawie skarżący otrzymał zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przysługującej od niego zobowiązanemu - "D.". Zawiadomienia te zawierały także, stosownie do art. 89 § 3 u.p.e.a., wezwanie do złożenia oświadczenia, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego oraz czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania. Udzielona przez skarżącego odpowiedź z dnia 30 stycznia 2004 r. nie zawierała stwierdzenia o nieuznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego, czy też o jej nieistnieniu. Jak wskazuje Minister Finansów, wierzytelność ta istniała, środki z niej pochodzące wpływały na konto skarżącego, znajdowały się zatem w dyspozycji dłużnika zajętej wierzytelności, o czym świadczy fakt ich przekazania według dyspozycji wierzyciela, wbrew zakazowi wynikającemu z zajęcia wierzytelności. W skardze kasacyjnej pełnomocnik P. zarzucił na podstawie art. 173 i 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") naruszenie prawa materialnego poprzez: 1) błędną wykładnię: - art. 1 a pkt 3 u.p.e.a. przyjmującą, iż P. jest w rozumieniu wskazanej ustawy dłużnikiem zajętej wierzytelności, - art. 6, 8 i 9 u.p.e.a. ustawy z dnia 18 stycznia 1996 roku o kulturze fizycznej w związku z art. 6 i 7 ustawy o sporcie kwalifikowanym poprzez błędną ich wykładnię i pominięcie faktu, iż klub sportowy jako jednostka organizacyjna będąca członkiem związku sportowego jest z nim związana stosunkiem podległości. Związek sportowy ma charakter władczo-nadzorczy względem klubu sportowego, w szczególności poprzez fakt udzielania i wydawania klubowi licencji na grę w rozgrywkach, a w związku z tym nie może być uznany za dłużnika zajętej wierzytelności, - art. 1 a pkt 3, art. 63 u.p.e.a., a także art. 773 § 3 k.p.c., które w razie zbiegu egzekucji administracyjnych i sądowych do tej samej rzeczy lub prawa - co ma miejsce w niniejszej sprawie - wykluczają możliwość samodzielnego prowadzenia egzekucji wobec P. przez Dyrektora ZUS w C., który mógł się jedynie przyłączyć do egzekucji wszczętej uprzednio wobec "D." przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. upoważnionego na mocy postanowień Sądu Rejonowego w K., do łącznego prowadzenia egzekucji względem zobowiązanego G., 2) niewłaściwe zastosowanie art. 71 a § 9 u.p.e.a. w świetle wydanych w niniejszej sprawie postanowień Sądu Rejonowego w K. z dnia 7 listopada 2001 r. i z dnia 10 stycznia 2002 r., wyznaczających Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. jako organ upoważniony do prowadzenia egzekucji sądowych i administracyjnych w stosunku do wierzytelności przysługujących dłużnikowi - G., także z tytułu udostępnienia praw medialnych, a których treścią objęte były te same rzeczy lub prawa, co do których skierował egzekucję Dyrektor Oddziału ZUS w C. zaskarżonym postanowieniem z dnia 17 maja 2004 r. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor argumentował, że na podstawie art. 156 § 1 pkt 1, 2 i 4 kpa powinna zostać stwierdzona nieważność postanowienia Dyrektora Oddziału ZUS w C. powołującego za podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 71a § 9 u.p.e.a. W piśmie nazwanym odpowiedzią na skargę kasacyjną, przedstawionym po ustawowym terminie do jej wniesienia, oraz na rozprawie, przedstawiciele Ministra Finansów wnosili o oddalenie skargi kasacyjnej wywodząc o jej niezasadności. Nie został zgłoszony wniosek o zasądzenie na rzecz Ministra Finansów zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Brak jest dostatecznych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej. Przedmiotem zaskarżenia do Sądu I instancji, a więc w tym kontekście także skargi kasacyjnej i wywołanego nią postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, nie było postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z dnia 17 maja 2004 r. określające, na podstawie przepisu prawa procesowego w postaci art. 71a § 9 u.p.e.a., wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, ale postanowienie Ministra Finansów z dnia 2 października 2006 r. odmawiające stwierdzenie nieważności wymienionego postanowienia. Przedmiotem oceny sądów administracyjnych oby instancji mogło więc być zagadnienie dochodzonej przez stronę nieważności postanowienia z art. 71a § 9 u.p.e.a., nie zaś, wychodząca poza zakres przesłanek stwierdzenia nieważności, ocena jego zasadności i uzasadnienia. Wnoszący skargę kasacyjną w jej uzasadnieniu powołuje się w tym przedmiocie na przepisy art. 156 § 1 pkt 1, 2 i 4 kpa. Przywołane zapisy prawne mogą być stosowane w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ale wyłącznie na podstawie unormowania wynikającego z art. 18 u.p.e.a., którego jednak treść rozpoznanej skargi kasacyjnej nie zawiera. Ponadto, przepisy art. 156 § 1 pkt 1, 2 i 4 kpa a także art. 18 u.p.e.a. oraz art. 71a § 9 u.p.e.a. nie są stosowane przez sąd administracyjny, który ocenia tylko ich zastosowanie w postępowaniu administracyjnym. Sąd administracyjny nie jest organem administracyjnym, nie prowadzi postępowania administracyjnego, a więc nie stosuje przepisów procedury administracyjnej. Kontrolując wykonywanie administracji publicznej stosuje unormowania p.p.s.a., na postawie których ocenia i rozstrzyga o legalności zastosowania prawa w postępowaniu administracyjnym. W skardze kasacyjnej wniesionej w sprawie niniejszej nie wskazano natomiast unormowania z zakresu p.p.s.a., na podstawie którego Sąd I instancji oceny tej i rozstrzygnięcia dokonał. Powyższe zaniechania wnoszącego skargę kasacyjną są bardzo istotne dla jej rozpoznania. Na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a. bowiem, poza uregulowanymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których w sprawie nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają adekwatne do niej zarzuty kasacyjne sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami wynikającymi z unormowań art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Skarga kasacyjna, która nie powołuje przepisów p.p.s.a. stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia zaskarżonego wyroku, oraz nie wskazuje unormowania u.p.e.a., na podstawie którego można było w kontrolowanym przez Sąd I instancji postępowaniu egzekucyjnym stosować przepisy kpa, wyżej zasygnalizowanych wymogów umożliwiających merytoryczne jej rozpoznanie nie spełnia. Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił.