II FZ 10/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. Sp. z.o.o. z siedzibą w O. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Wa 2635/19 w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi P. Sp. z.o.o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 września 2019 r. nr 1401-IOD-2.4100.6.2019.11.MC w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2024 r. sygn. akt III SA/Wa 2635/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek P. Sp. z.o.o. z siedzibą w O. o wyłączenie sędziego WSA w Warszawie Matyldy Arnold-Rogiewicz, sędziego WSA w Warszawie Macieja Kurasza, asesor WSA w Warszawie Agnieszki Sułkowskiej od orzekania w sprawie ze skargi P.Sp. z.o.o. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2013 r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że podczas rozprawy w dniu 9 stycznia 2024 r. pełnomocnik strony skarżącej złożył wniosek o wyłączenie sędziego WSA Matyldy Arnold-Rogiewicz, sędziego WSA Macieja Kurasza, asesor WSA Agnieszki Sułkowskiej, który został umotywowany twierdzeniem o braku obiektywizmu powyższych sędziów oraz asesora mającym wynikać z uprzedniego oddalenia wniosku o zawieszenie postępowania. Sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności wymieniona w art. 18 oraz art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej zwana: "P.p.s.a."), która uzasadniałaby zastosowanie instytucji wyłączenia sędziego. Z uwagi na powyższe Sąd na podstawie art. 22 § 1 i 2 P.p.s.a. nie uwzględnił wniosku strony. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżąca zaskarżyła je w całości, zarzucając mu naruszenie art. 19 P.p.s.a., poprzez oddalenie wniosku Skarżącego o wyłączenie sędziów WSA: Matyldy Amold-Rogiewicz, Macieja Kurasza oraz asesora WSA Agnieszki Sułkowskiej, podczas gdy w ocenie Skarżącej doszło do naruszenia bezstronności ww. sędziów rozpoznających sprawę, gdyż pomimo istnienia informacji o konieczności zawieszenia przedmiotowego postępowania, z uwagi na brak organów Skarżącego, oddalono wniosek o zawieszenie postępowania złożony na rozprawie. Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła: o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów złożonego na rozprawie w dniu 17 stycznia 2024 r., ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; w trybie art. 195 § 2 P.p.s.a. o dokonanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie autokontroli zaskarżonego postanowienia oraz o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz uwzględnienie wniosku Skarżącego o wyłączenie sędziów złożonego na rozprawie w dniu 17 stycznia 2024 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 19 P.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 P.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie zaś do treści art. 20 § 1 P.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 P.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Okoliczności, o których mowa w art. 19 P.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II OZ 927/21). W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest trafny pogląd, że nieakceptowanie przez stronę rozstrzygnięć procesowych sądu, zarządzeń wydawanych w toku postępowania, czy też pozostawania w subiektywnym przeświadczeniu o stronniczości bądź złej woli sędziego rozpatrującego jej sprawę czy też wszystkich sędziów danego sądu, nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego. Przekonanie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze. Ocena pracy sędziego pod kątem ewentualnych, popełnionych przez niego uchybień przepisom prawa formalnego albo błędów w stosowaniu prawa materialnego, należy do sądu wyższej instancji w ramach kontroli instancyjnej. Strona może zatem zwalczać wadliwe orzeczenia wydawane przez sąd za pomocą środków odwoławczych. Nie może natomiast, poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego, wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę (vide: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska). W rozpoznawanej sprawie strona formułuje tezy o braku bezstronności wskazanych we wniosku o wyłączenie sędziów i asesora sądowego z uwagi na oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania, nie przywołuje jednocześnie innych okoliczności mających podważać obiektywizm wyznaczonych do orzekania w rozpoznawanej sprawie osób. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który powinien posiadać wiedzę w zakresie sporządzania wniosków w postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie przedstawiła wniosku o wyłączenie sędziego opartego na ustawowych przesłankach określonych w art. 18 i art. 19 P.p.s.a. W konsekwencji wniosek ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Jak zostało wyżej wyjaśnione instytucja wyłączenia sędziego nie ma na celu podważenia prawidłowości rozstrzygnięć sądu wydawanych w danej sprawie. Bezzasadne jest zatem żądanie wyłączenia sędziego z uwagi na oddalenie wniosku w przedmiocie zawieszenia postępowania. Wbrew argumentacji zawartej w zażaleniu sąd pierwszej instancji nie wydał zaskarżonego rozstrzygnięcia opierając się wyłącznie na oświadczeniach złożonych przez sędziego WSA Matyldę Arnold – Rogiewicz, sędziego WSA Macieja Kurasza oraz asesor WSA Agnieszkę Sułkowską. Przede wszystkim sąd pierwszej instancji analizował wniosek Strony i jego uzasadnienie, trafnie zwracając przy tym uwagę, że Skarżący nie wskazał na istnienie okoliczności wywołujących wątpliwości co do bezstronności Sędziów, które po uprzednim ich uprawdopodobnieniu mogłyby, na podstawie art. 19 P.p.s.a., stanowić przesłankę wyłączenia od udziału w sprawie. W konsekwencji wniosek strony nie mógł zostać uwzględniony a Naczelny Sąd Administracyjny w toku kontroli instancyjnej uznał postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za nienaruszające prawa. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego wyjaśnić należy, że przepisy art. 203 i 204 P.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji. W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.