II FZ 1034/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 748/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Rz 748/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek T.M. (dalej jako "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia 10 czerwca 2015 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Przedstawiając w uzasadnieniu postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że Skarżący złożył oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym, zgodnie z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Wszystkie wyżej wymienione osoby utrzymują się z uzyskiwanego przez Skarżącego dochodu z działalności gospodarczej, wynoszącego ok. 18 000 zł miesięcznie. W złożonym oświadczeniu Skarżący nie wskazał wysokości dochodów żony, powołując się na umowę o rozdzielności majątkowej, zawartą przez oboje małżonków. Wyliczając składniki posiadanego majątku Skarżący wymienił: dwa samochody oraz należący do żony dom, bez podania bliższych informacji w tym zakresie. W oświadczeniu zwrócono uwagę, na zobowiązania, wśród których wyszczególniono: kredyt mieszkaniowy, leasing samochodu, koszty utrzymania domu oraz wynajmu hali pod działalność, również bez podania jakichkolwiek bliższych informacji odnośnie tych zobowiązań. Sąd pierwszej instancji wskazał, że wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 1 500 zł. Następnie przywołał treść art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a." i stwierdził, że z wyżej przytoczonego przepisu wynika, że skorzystanie przez osobę fizyczną z ulgi w postaci prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez nią spełnienia przesłanek, od zaistnienia których ustawodawca uzależnia przyznanie tego rodzaju wsparcia. Tak więc, to na konkretnym wnioskodawcy spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia zaistnienia okoliczności uprawniających go do skorzystania z tego prawa, którego realizacja sprowadza się przede wszystkim do złożenia kompletnego, jednoznacznego i wiarygodnego oświadczenia, odnośnie do jego stanu rodzinnego i majątkowego. Złożone przez Skarżącego oświadczenie nie spełnia wyżej wymienionych wymogów, ponieważ nie jest kompletne. Oprócz tego przytoczone w nim okoliczności wykluczają przyjęcie, że poniesienie kosztów sądowych przekracza zakres możliwości finansowych Skarżącego. Po pierwsze dlatego że, Skarżący nie ujawnił wysokości dochodów swojej żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, tymczasem ta okoliczność ma niezwykle istotne znaczenie dla oceny kondycji finansowej rodziny, a co za tym idzie jego samego. W tej sytuacji ocena ta nie może być pełna i dokładna. Po drugie, nawet w sytuacji, w której Sąd dysponuje jedynie informacją o jednym źródle dochodów w gospodarstwie domowym Skarżącego, wysokość dochodów z tego tytułu, wynosząca ok. 18 000 zł miesięcznie, wyklucza przyjęcie, że pokrycie kosztów sądowych, w sprawie, w której wpis wynosi 1 500 zł, przekracza zakres możliwości Skarżącego. Koszty te bowiem znajdują w kwocie deklarowanego dochodu pełne i wielokrotne pokrycie. Bez wpływu na tę ocenę pozostaje kwestia spłaty przez Skarżącego zaciągniętych kredytów, jak również obciążających go opłat leasingowych, albowiem zobowiązania cywilnoprawne, wynikające z podejmowanych przez niego przedsięwzięć gospodarczych, nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, do których zaliczają się między innymi koszty sądowe, nie mogą też skutkować uprzywilejowaniem Skarżącego, w stosunku do innych uczestników obrotu, poprzez sfinansowanie obciążających go kosztów ze środków publicznych. W zażaleniu Skarżący zaskarżył postanowienie w całości. Postanowieniu zarzucił naruszenie: - art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 P.p.s.a., poprzez orzeczenie, iż Skarżący będzie w stanie ponosić koszty sądowe i w konsekwencji odmówienia przyznania prawa pomocy. Mając powyższe na względzie, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i ewentualnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Skarżący wskazał, że nie podziela stanowiska Sądu pierwszej instancji. Przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie wzięto bowiem pod uwagę, że Skarżący może i dysponuje dochodem przekraczającym wysokość opłaty sądowej, ale dochód ten jest jedynie uśredniony na dany miesiąc, gdzie po podsumowaniu roku Skarżący poniósł ostatecznie stratę z działalności. Ponadto Skarżący z dochodu musi ponieść inne wydatki związane z utrzymaniem dzieci, spłatą zobowiązań (kredyt, leasing). Na dzień dzisiejszy kwota ta przewyższa możliwości płatnicze Skarżącego i w żadnej mierze nie pozostaje na poziomie zapewniającym Skarżącemu dostęp do sądu w jego własnej sprawie. Na dzień dzisiejszy Skarżący nie dysponuje gotówką pozwalającą mu na pokrycie ww. kosztów sądowych. Również okoliczność, iż Skarżący działa poprzez pełnomocnika z wyboru nie może być dyskwalifikująca Skarżącego jako osoby, której należałoby przyznać prawo pomocy. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącego w taki sposób, iż nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Prawo pomocy wiąże się ściśle z realizacją jednego z podstawowych standardów państwa prawnego, jakim jest prawo do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych praw przed sądem (postanowienie NSA z dnia 15 września 2010 r., II FZ 430/10). Skarżący wyraził nadzieję, że wskazane okoliczności zostaną przez NSA pieczołowicie zbadane przy rozpoznawaniu zażalenia, w następstwie czego przyznane zostanie Skarżącemu prawo pomocy w pełnym zakresie, aby umożliwić mu dostęp do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenia podlega oddaleniu. Jak bowiem trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji - nie podważając przy tym faktu, że Skarżący posiada liczne zobowiązania, w tym zaległości publicznoprawne - kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości. Słusznie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że sytuacja rodzinna i majątkowa Skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że uiszczenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie ich sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie i rodzinie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazał zatem, że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych, nie wykazał również, że nie może ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego, co zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym, według art. 245 § 3 P.p.s.a., m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w części. Oceny tej Skarżący nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Jeśli Skarżący twierdzi, że stan faktyczny jest inny, niż przyjął Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, to należało w zażaleniu ten stan faktyczny opisać i przedstawić stosowne dowody na poparcie swoich twierdzeń. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do tak sformułowanego zarzutu, bowiem nie wie, w jakim zakresie i jakie fakty z zaskarżonego orzeczenia Skarżący kwestionuje. Sąd pierwszej instancji trafnie dostrzegł, że sytuacja materialna nie uzasadnia skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych. Brak bowiem podstaw do stwierdzenia, że wskazane okoliczności świadczą o tak ciężkiej sytuacji majątkowej, która nie pozwalałaby na pokrycie ciężarów związanych z prowadzonym postępowaniem bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla Skarżącego i jego rodziny. W ocenie Sądu odwoławczego, kluczową rolą dla oceny możliwości płatniczych ma fakt, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrzona w dwóch aspektach - z uwzględnieniem wysokości obciążeń, jakie Skarżący musi ponieść i możliwości finansowych Skarżącego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, sposób w jaki dokonano oceny tych dwóch wskazanych aspektów sytuacji materialnej Skarżącego, zmierzających do należytego zobrazowania i udokumentowania jego sytuacji finansowej, był prawidłowy. Skoro Sąd pierwszej instancji uznał, że kluczowym kryterium dla oceny możliwości płatniczych Skarżącego ma być uwzględnienie obciążeń i sytuacji materialnej, to w ocenie Sądu odwoławczego, Sąd zasadnie stwierdził i dokonał stosownej analizy sytuacji finansowej. Uwzględnił w tej ocenie wysokość miesięcznych dochodów, jakie Skarżący i jego członkowie rodziny uzyskują, m.in. z działalności gospodarczej Skarżącego w zestawieniu z wysokością kosztów jakie Skarżący ponosi oraz wysokością wpisu (1 500 zł). W takiej sytuacji należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji zbadał złożony wniosek w sposób prawidłowy dokonując oceny sytuacji materialnej Skarżącego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji słusznie zwrócił uwagę, że Skarżący posiada stałe źródło dochodów, a średni dochód Skarżącego wynosi 18 000 zł. Ogół przedstawionych okoliczności wskazuje, że brak było podstaw do uznania, że konieczność poniesienia kosztów sądowych będzie stanowić dla Skarżącego barierę w dostępie do sądu. Stan majątkowy Skarżącego, a w szczególności majątek, którym dysponuj, wskazuje na to, że nie zostało wykazane, by Skarżący nie mógł ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Zatem nie można stawiać Sądowi pierwszej instancji zarzutu złej oceny wniosku, jeżeli sam Skarżący nie przedstawił swojej pełnej sytuacji finansowej. Rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego zażalenie jest, zgodnie z zasadą dwuinstancyjnego postępowania sądowoadministracyjnego, dokonanie oceny prawidłowości postępowania Sądu pierwszej instancji oraz wydanego przez ten Sąd postanowienia. Dokonując oceny w zakresie spełniania przez Skarżącego przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd zasadnie wziął pod uwagę stan rzeczy z daty orzekania uwzględniając treść oświadczeń Skarżącego zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zatem wywodzenie o pogorszeniu się ewentualnie sytuacji finansowej Skarżącego, przekracza zakres rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, podczas gdy Sąd oceniając wniosek opierał się na oświadczeniach Skarżącego, co do aktualnego stanu rodzinnego, majątku i dochodów. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.