II FZ 1241/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 22 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D.A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Łd 141/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 31 października 2013 r. nr ... w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2009 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 3 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (sygn. akt I SA/Łd 141/14) odmówił D.A. przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 31 października 2013 r. w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości. Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie wyjaśnił, że podatniczka we wniosku o przyznanie prawa pomocy podała, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie osiąga żadnego dochodu. Przychody z działalności gospodarczej za okres do stycznia do grudnia 2013 r. wyniosły 36.616,72 zł, a koszty ich uzyskania stanowiły kwotę 47.940,58 zł, co skutkowało stratą w wysokości -11.323,86 zł. Skarżąca podniosła przy tym, że dochód z tytułu emerytury za powyższy okres wynosi 21.120,80 zł. Dodała, że posiadane przez nią wolne środki pieniężne stanowiły kwotę 2.193,15 zł, co w przeliczeniu na miesiąc dawało kwotę 263,18 zł. Wskazała także, iż jej majątek stanowi działka o pow. 828 m² wraz z budynkiem (w budowie) i zniszczonym budynkiem gospodarczym, w którym są przechowywane pozostałe po budowie materiały, a ponadto samochód Renault Scenic (1997 r.), służący wyłącznie do działalności gospodarczej (zastaw bankowy – zabezpieczenie kredytu na działalność gospodarczą). Z uwagi na fakt, że zawarte w powyższym wniosku oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, zarządzeniem z dnia 14 marca 2014 r. wezwano wnioskodawczynię do udokumentowania podanej kwoty dochodu miesięcznego brutto, wskazania kwoty i źródła środków przeznaczanych na utrzymanie i podstawowe opłaty eksploatacyjne wraz z podaniem ich wysokości oraz nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące; w tym rachunku związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej - w terminie 7 dni, pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca w drodze pisma z dnia 11 kwietnia 2014 r. przedstawiła dodatkowe dokumenty i informacje dotyczące jej sytuacji majątkowej. Postanowieniem z 18 kwietnia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W wyniku złożonego sprzeciwu od postanowienia referendarza Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie i odmówił przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu skarżąca nie wykazała dostatecznie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Podkreślić przy tym należy, że przeprowadzona analiza sytuacji majątkowej skarżącej dowodzi, że nie znajduje się ona na skraju ubóstwa, która to okoliczność wiązałaby się z ryzykiem wystąpienia zagrożenia dla jej utrzymania koniecznego. Co więcej, fakt zgromadzenia na książeczce oszczędności w kwocie 2.000 zł, bez względu na podnoszone przez skarżącą problemy najpierw z jej odszukaniem, a następnie z jej likwidacją, dowodzą, że sytuacja finansowa skarżącej pozwala na poniesienie kosztów postępowania, w tym kosztów związanych z wniesieniem skargi w niniejszej sprawie. W interesie skarżącej leżeć zatem powinno doprowadzenie do wypłaty zgromadzonych na książeczce środków. W złożonym zażaleniu skarżąca wniosła o jego oddalenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia podkreśliła, że sąd nie wziął pod uwagę ilości spraw jakie toczą się przed sądami i w związku z tym powodują konieczność opłacenia zarówno kosztów sądowych jak i adwokatów. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje: Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), oraz w zakresie częściowym, kiedy koniecznego wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie stwierdził, że skarżąca nie wykazała, aby spełniała przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Tutejszy Sąd po dokonaniu analizy jej sytuacji finansowej uznał, że podatniczka nie znajduje się na skraju ubóstwa, co mogłoby spowodować ryzyko wystąpienia zagrożenia dla jej utrzymania koniecznego. Należy wskazać, że ma ona stały miesięczny dochód z emerytury wynoszący netto ok. 1800 zł miesięcznie, jak również prowadzi działalność gospodarczą. Co prawda z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika, że działalność ta przynosi stratę, jednak wykazana strata nie świadczy o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe. Warto podkreślić, iż strata podatkowa powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodów nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania – brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. W ocenie Sądu przy rozsądnym gospodarowaniu podatniczka jest w stanie uiścić wpis sądowy w kwocie 100 zł. Za okolicznością tą przemawia również fakt posiadania książeczki oszczędnościowej z wkładem 2.000 zł – zgromadzenie, jak również utrzymanie na książeczce takiej kwoty, w sposób jednoznaczny przeczy twierdzenia strony, że nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. W jej interesie powinno być doprowadzenie do wypłaty zgromadzonych na książeczce środków. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na zasadzie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.