II FZ 138/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia F. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 28 lutego 2011 r., o sygn. akt I SA/Op 559/10 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi F. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 5 lipca 2010 r., Nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego za 2010 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 28 lutego 2011 r., I SA/Op 559/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił zażalenie F. L. wniesione na postanowienie tego sądu w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu sąd podał, że wyrokiem z 8 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę wniesioną przez F. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z 5 lipca 2010 r. w przedmiocie ustalenia łącznego zobowiązania pieniężnego na 2010 r. Przy doręczeniu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem skarżąca została pouczona o obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub doradcą podatkowym, pod rygorem jej odrzucenia. Przesyłką poleconą nadaną w dniu 18 stycznia 2011 r., a zatem w otwartym terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, skarżąca złożyła do sądu pismo, podpisane przez córkę – B. L., w którym domagała się uchylenia wyroku z dnia 8 grudnia 2010 r. Pismo to, ze względu na charakter zarzutów w nim zawartych potraktowano jako skargę kasacyjną, po czym postanowieniem z 31 stycznia 2011 r. powyższą skargę kasacyjną odrzucono z uwagi na sporządzenie jej przez podmiot niewymieniony w art. 175 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". Postanowienie to doręczono skarżącej 4 lutego 2011 r. Skarżąca w dniu 11 lutego 2011 r. złożyła kolejne pismo wyrażające niezadowolenie ze sposobu rozstrzygnięcia sprawy, które potraktowano jako zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Pismo to również nie zostało sporządzone przez żaden z podmiotów wskazanych w art. 194 § 4 p.p.s.a., w związku z czym sąd uznał, że podlegało ono odrzuceniu stosownie do art. 178 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie skarżąca podniosła, że była pouczona o obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika, ale z tego nie skorzystała "z obawy, że zostanie oszukana". Zawarła również argumenty odnoszące się do kwestionowanego w sprawie rozstrzygnięcia w przedmiocie podatku od nieruchomości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zaznaczyć należy, że jak wynika z akt sprawy skarżąca – F. L. jest osobą starszą i schorowaną, a w postępowaniu sądowoadministracyjnym zainicjowanym wniesieniem skargi wszelkie pisma kierowane do sądu były podpisywane w jej imieniu przez córkę – B. L.. Taką możliwość przewiduje art. 46 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którym za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. Pisma skarżącej, przy spełnieniu pozostałych wymogów ustawowych z art. 46 p.p.s.a., wywołały zatem wszelkie skutki przewidziane przez ustawę. Następnie w dniu 8 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał wyrok oddalający skargę, a zatem było to rozstrzygnięcie niekorzystne dla skarżącej. W takiej sytuacji jedynym środkiem prawnym, mogącym prowadzić do uchylenia wyroku (a tego właśnie wyraźnie domagała się skarżąca w nadesłanych do sądu pismach) było wniesienie nadzwyczajnego środka zaskarżenia, jakim jest skarga kasacyjna. Jedynie taki środek, w myśl art. 173 § 1 p.p.s.a. może zostać wniesiony od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego skargę i skutkować jego uchyleniem. Jest to jednak – jak zostało zaznaczone – środek nadzwyczajny, dla którego ustawa przewiduje specjalne wymagania opisane w art. 174-176 p.p.s.a. Jednym z tych wymagań jest konieczność sporządzenia skargi kasacyjnej przez wykwalifikowanego prawnika: adwokata lub radcę prawnego, a w sprawach podatkowych również doradcę podatkowego. Ustawa w art. 175 § 2 przewiduje wyjątki kiedy sama strona postępowania może sporządzić i wnieść skargę kasacyjną, ale dotyczy to tylko osób, które wykonują inne zawody prawnicze, albo posiadają dostateczną wiedzę z zakresu nauk prawnych, tj.: sędzia, prokurator, notariusz, radca prawny Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych. Poza tymi wyjątkami strony postępowania, które chcą doprowadzić do wzruszenia orzeczenia sądu pierwszej instancji muszą skorzystać z usług profesjonalnego pełnomocnika. Wskazany wyżej szczególny wymóg sporządzenia skargi kasacyjnej – tzw. przymus adwokacko - radcowski, dotyczy również zażaleń wnoszonych na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończących postępowanie w sprawie. W tej sprawie taki właśnie środek odwoławczy – zażalenie, przysługiwał na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 31 stycznia 2011 r. w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej. Skarżąca sporządziła zażalenie samodzielnie, podczas gdy zgodnie z art. 194 § 4 p.p.s.a. środek ten powinien był zostać sporządzony i podpisany przez wykwalifikowanego prawnika. Powyższe w sposób oczywisty łączy się z koniecznością poniesienia kosztów, jednak Naczelny Sąd Administracyjny pragnie zwrócić uwagę, że dla osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji finansowej ustawa przewiduje możliwość uzyskania pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 243 i następne p.p.s.a.). Wówczas wydatki związane z działaniem w sprawie adwokata, rady prawnego bądź też doradcy podatkowego pokrywa Skarb Państwa. Z tej możliwości skarżąca mogła skorzystać, albowiem została o niej w sposób prawidłowy pouczona. Zarówno przy doręczeniu odpisu wyroku oddalającego skargę na decyzję podatkową (karta 53 akt), jak i przy doręczeniu odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej (k. 65) sąd pouczył stronę o możliwości wniesienia środka odwoławczego do Naczelnego Sądu Administracyjnego i o konieczności sporządzenia i podpisania tego pisma przez profesjonalnego pełnomocnika. Jednocześnie wojewódzki sąd administracyjny wskazał skarżącej w sposób jasny i zrozumiały, że może ona wystąpić do sądu o przyznanie jej prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, a wniosek w tym przedmiocie powinien być złożony na urzędowym formularzu, który jest udostępniany w budynku sądu, w urzędach gmin, jak również w Internecie. Zauważyć należy, że skarżąca była zaznajomiona z procedurą przyznania prawa pomocy, gdyż na wcześniejszym etapie postępowania jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych został rozpatrzony pozytywnie. Pomimo tego strona skarżąca nie wystąpiła o ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika, którego udział na kolejnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, był już niezbędny. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu słusznie potraktował pisma sporządzone samodzielnie przez skarżącą – najpierw skargę kasacyjną, a następnie zażalenie na postanowienie o odrzuceniu tego środka – jako niedopuszczalne i z tego powodu podlegające odrzuceniu na podstawie art. 178 p.p.s.a. Mając na względzie powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.