II FZ 145/11

Dnia 25 maja 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 7 lutego 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 114/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi W. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 31 maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2001 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 7 lutego 2011 r., I SA/Wr 114/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił W. C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z 31 maja 2010 r. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy, obejmujący częściowe zwolnienie go od kosztów sądowych wskazał, iż w związku z chorobą nie może pracować w posiadanym przez siebie gospodarstwie rolnym, o powierzchni 48 ha, które nie przynosi dochodów, a wszelkie niezbędne roboty zmuszony jest powierzać sąsiadom. Jest właścicielem mieszkania o powierzchni 78 m2, w którym zamieszkuje wspólnie z córką i małoletnim synem. Rodzina nie posiada żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 euro, zaś dochód miesięczny skarżącego stanowi renta w kwocie 380 zł, otrzymywana z KRUS. Żaden z członków rodziny nie korzysta z pomocy społecznej. Toczą się przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. W odrębnym piśmie sądowym podał, że miesięczne koszty utrzymania wynoszą ponad 730 zł, na co składają się opłaty za gaz – 450 zł, energię elektryczną - 150 zł, wodę - 100 zł, za wywóz śmieci - 30 zł. Ponadto skarżący wydaje 200 zł miesięcznie na leki. Sam ponosi koszt bieżących napraw zajmowanego mieszkania. Do wniosku o prawo pomocy skarżący załączył wyciągi z rachunku bankowego, za okres październik - listopad 2010 r., zgodnie z którymi, przedmiotowe konto w badanym okresie zostało zasilone kilkukrotnie, na łączną kwotę przekraczającą 15.500 zł. Wpłaty te były dokonywane przez samego skarżącego. Skarżący otrzymał również dwukrotnie kwotę 650 zł pod nieznanym tytułem, od spółki M. oraz rentę z KRUS w kwocie 402,58 zł miesięcznie. Wśród obciążeń konta znalazły się, obok licznych wypłat gotówki, wydatki na telewizję cyfrową, ubezpieczenie samochodu czy też zakup narożnika. Do akt sprawy skarżący załączył także zaświadczenie, że opłata miesięczna za przedszkole dla małoletniego syna wynosi 317,08 zł oraz trzy tytułu egzekucyjne na łączną kwotę przekraczającą 20.000 zł, a także pismo komornika sądowego wzywające go do zapłaty kwoty ponad 64.000 zł. 3. Postanowieniem z 21 grudnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. 4. Uzasadniając podjęte rozstrzygniecie Sąd pierwszej instancji powołując się na art. 246 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) stwierdził, iż ciężar udowodnienia istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji skarżący nie przedstawił pełnej sytuacji majątkowej. Zachodzi również sprzeczność pomiędzy treścią wniosku a załączonymi do niego dokumentami. Ich analiza prowadzi do konstatacji, że skarżący dysponuje jeszcze innymi, nieujawnionymi, źródłami dochodu. Wątpliwości budzą niektóre wydatki skarżącego, które nie są niezbędne dla utrzymania rodziny. Jednocześnie za niewiarygodne Sąd pierwszej instancji uznał wyjaśnienia skarżącego, iż zakwestionowane wydatki są przeznaczane wyłącznie na utrzymanie studiującej córki i są finansowane ze środków pochodzących od byłej żony. Środki te były wpłacane wyłącznie przez skarżącego, a on sam w toku dotychczasowego postępowania nie informował, że córka otrzymuje alimenty. Skarżący nie wypowiedział się w ogóle w przedmiocie świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletniego syna. W ocenie Sądu pierwszej instancji zawarte we wniosku skarżącego sprzeczności i niejasności nie pozwalają przyjąć, że wykazał on w sposób dostateczny swoją złą sytuację majątkową. Nie zmienia tego fakt przedstawienia przez skarżącego dokumentów, z których wynika, że są prowadzone przeciwko niemu postępowania egzekucyjne. W oparciu o akta sprawy nie sposób bowiem stwierdzić, jaki jest aktualny stan zadłużenia skarżącego oraz czy nie podejmował on czynności przeciwegzekucyjnych. Nieznany jest także stosunek wysokości faktycznego zadłużenia do jego zdolności zarobkowych. 5. W zażaleniu skarżący podniósł, iż tylko raz dokonał wpłaty na swoje konto, a wszelkie pozostałe wpłaty są zasileniem konta przez członków rodziny, od byłej zony nie ma przyznanych alimentów, ale pomaga mu ona finansowo, obecna żona jest bezrobotna. Nadto skarżący podniósł, iż córka jest studentką filologii angielskiej i dostęp do anglojęzycznych kanałów telewizyjnych stanowi nieodzowny element jej edukacji. Skarżący wskazał, iż posiada dziewiętnastoletni samochód, którego wartość nie przekracza 5.000 zł, a aktualny stan zadłużenia przekracza kwotę 500.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zauważy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Ciężar dowodu spoczywa więc na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wskazać iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Aby przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej było możliwe sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały. Trzeba pamiętać, że instytucja prawa pomocy jest swoistą formą dotowania przez Skarb Państwa podmiotów, które ze względu na naprawdę nadzwyczaj trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść w pełni wymaganych prawem kosztów postępowania i brak środków finansowych stanowi przeszkodę uniemożliwiającą im dochodzenie swych praw przed sądem. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Sąd pierwszej instancji wykorzystał swoje prawo nadane mu w art. 255 p.p.s.a. i wezwał skarżącego o nadesłanie dodatkowych dokumentów, a także wskazał jakie to mają być dokumenty. Dokumenty te umożliwiłyby ocenę sytuacji finansowej skarżącego uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Skarżący wykonał wezwanie Sądu tylko częściowo. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt, iż skarżący nie przedstawił wszystkich dokumentów uniemożliwia pełną ocenę jego sytuacji finansowej, a z nadesłanych przez niego dokumentów wynika, iż jego sytuacja finansowa jest na tyle dobra, iż uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 200 zł, nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rację ma Sąd pierwszej instancji, iż skarżący dysponuje innymi, nieujawnionymi źródłami dochodu, o czym świadczą wpłaty na jego konto z różnych źródeł oraz, iż zawarte we wniosku sprzeczności i niejasności nie pozwalają przyjąć, iż wykazał on w sposób dostateczny swoją złą sytuację majątkową. To skarżący chce uzyskać prawo pomocy i to on powinien nie tylko współpracować z Sądem poprzez przedstawienie dokumentów, do których złożenia został wezwany, ale także z własnej inicjatywy przedstawiać dane i dowody na ich poparcie, mające przekonać Sąd co do tego, iż stronie rzeczywiście powinno zostać przyznane prawo pomocy. Podkreślić trzeba, iż możliwość przyznania prawa pomocy powinna być bowiem w każdym indywidualnym przypadku wnikliwie badana, gdyż w przeciwnym wypadku w sposób nieuzasadniony kosztami postępowania zostaje obciążony ogół obywateli. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.