II FZ 1575/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Po 165/13 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sadowych w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 17 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości w podatku rolnym postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 listopada 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w pkt I. odmówił J. W. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i w pkt II. przyznał prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżący w formularzu PPF wskazał, iż nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami. Źródłem dochodu jest prowadzone przez Skarżącego gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości 4.200,00 zł brutto. Na miesięczne utrzymanie po odliczeniu kosztów niezbędnych do utrzymania gospodarstwa rolnego zostaje ok. 800,00 zł. Skarżący posiada dom o powierzchni 70 m2, nieruchomość rolną o pow. 13,81 ha. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Ponadto Skarżący oświadczył, że posiada ciągniki MF 255 o wartości 25.000,00 zł, C-330 o wartości 12.000,00 zł i Sane o wartości 20.000,00 zł. Posiada samochód Volkswagen Polo o wartości 4.000,00 zł. Na koszty miesięcznego utrzymania w wysokości ok. 1.303,00 zł, składają się: ogrzewanie 470,00 zł, woda 25,00 zł, energia elektryczna 420,00 zł, wyżywienie 200,00 zł, lekarstwa 200,00 zł, środki czystości 100,00 zł, telefon 85,00 zł. Skarżący spłaca kredyty, które zaciągnął na prowadzenie działalności rolniczej. Oświadczył, że nie posiada dodatkowych dochodów. Nie korzysta również z pomocy opieki społecznej. Skarżący udokumentował poniesienie wydatków na prowadzenie działalności rolniczej łącznie w kwocie 33.145,60 zł. Dodatkowo z dokumentów złożonych przez Skarżącego wynika, że w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 14 października 2013 r. wpływy na jego rachunek bankowy wyniosły łącznie 78.289,64 zł (nie uwzględniono w tej kwocie kwoty kredytu, która wpłynęła w dniu 1 października 2013 r.) i jest to kwota wyższa o 32.849,89 zł od poniesionych przez niego udokumentowanych wydatków. Ponadto zauważyć należy, że z przedłożonego przez Skarżącego wyciągu z rachunku bankowego wynika, że na dzień 14 października 2013 r. Skarżący ma do dyspozycji środki w wysokości 15.946,65 zł. Biorąc jednak pod uwagę sytuację finansową Skarżącego przedstawioną we wniosku i pismach oraz składanych dokumentach, Sąd pierwszej instancji wskazał, iż brak jest podstaw dla przyznania Skarżącemu prawa pomocy w całości. W zażaleniu na powyższe postanowienie Skarżący, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że nie zgadza się z pkt I. postanowienie, gdyż jest "samotnie gospodarującym rolnikiem na ok. 12 ha", do pracy wynajmuje ludzi, którym płaci za pomoc w prowadzeniu gospodarstwa i dostarcza im wyżywienie. Następnie podnosi, iż jego jedynym źródłem dochodu jest ww. gospodarstwo rolne, z którego miesięczny dochód wynosi 4.200,00 zł brutto. Zaznaczył, że na miesięczne utrzymanie po odliczeniu kosztów niezbędnych do utrzymania gospodarstwa rolnego pozostaje około 800,00 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego wynika, więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Instytucja pomocy prawnej jest, więc wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, między innymi kosztów niezbędnych dla ustanowienia pełnomocnika. Dlatego też prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. W literaturze przedmiotu zwrócono uwagę, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub wręcz pozbawienie prawa do sądu (zob. H.Knysiak-Molczyk, Przesłanki przyznania prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, Przegląd Prawa Publicznego 2007, nr 4, s. 36-39). W rozpoznawanej sprawie zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że Skarżący nie wykazał, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałby go do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wykazał, bowiem, że jego źródłem dochodu jest gospodarstwo rolne, z którego uzyskuje miesięcznie dochód w wysokości 4.200,00 zł brutto. Sytuacja finansowa Skarżącego przedstawiona we wniosku o przyznanie prawa pomocy i w oświadczeniach o stanie rodzinnym, majątku i dochodach pozwala na stwierdzenie, że posiada wystarczające środki pozwalające zabezpieczyć wydatki związane z postępowaniem sądowym. Skarżący będąc inicjatorem postępowania w sprawach, które zawisły przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym musi liczyć się z obowiązkiem poniesienia niezbędnych kosztów postępowania sądowego, do których zwrotu zostanie zobowiązany organ, w przypadku, gdy Sąd uwzględni rozpoznawaną skargę. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.