II FZ 159/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. K. i S. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 stycznia 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 248/12 w sprawie ze skargi J. K. i S. K. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 grudnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów za 2002-2004 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 25 stycznia 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w sprawie o sygn. akt I SA/Kr 248/12, oddalił wniosek J. K. i S. K. – nazywanych dalej "Skarżącymi", o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od wpisu sadowego od skargi kasacyjnej. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe, a na ich utrzymaniu pozostaje dwójka dzieci. Ich miesięczny dochód w przybliżeniu wynosił 2 tys. zł. Posiadają nieruchomości rolne o powierzchni 0,53 ha i 3,2 ha oraz dwa domy o powierzchni 100m2 – wszystkie obciążone hipotekami przymusowymi zwykłymi na rzecz Skarbu Państwa; są ponadto współwłaścicielami niewykończonego i nieużytkowanego domu o powierzchni 200m2 położonego w K. Pośród wydatków wymieniono: prąd i gaz (450 zł), żywność (500 zł), ubezpieczenie zdrowotne (200 zł) oraz edukację dzieci (500 zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w motywach przywołanego na wstępie postanowienia podkreślił, że postanowieniem z dnia 14 lipca 2009 r. przyznano już Skarżącym prawo pomocy w postaci zwolnienia ich w połowie od ponoszenia kosztów sądowych. Odnosząc się do sytuacji majątkowej Skarżących, sąd stwierdził, że nie wykazali oni wystąpienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Z wniosku i wyjaśnień Skarżących wynika bowiem, że są współwłaścicielami licznych nieruchomości i nawet jeżeli są one obciążone hipotekami, ich majątek należy ocenić jako ponadprzeciętny. Za odmową przyznania prawa pomocy przemawia przede wszystkim to, że dom o powierzchni 200m2 mógł stanowić zabezpieczenie majątkowe – mógł przynosić potencjalne pożytki, posłużyć jako zabezpieczenie pożyczki albo zostać sprzedany. W zażaleniu na powyższe rozstrzygnięcie Skarżący wnieśli o jego zmianę. W uzasadnieniu zażalenia podnieśli, że nie mogą zbyć nieruchomości ze względu na ciążące na nich zabezpieczenia. Równocześnie ich dochód nie pozwala na poniesienie wydatku w postaci wpisu od skargi kasacyjnej. Skarżący zaznaczyli, że wcześniej udzielono im prawa pomocy z uwagi na ciężką sytuację finansową i zwolniono ich od ponoszenia kosztów sądowych w wysokości 1/2. Skoro wówczas argumenty Skarżących zostały uwzględnione, nie ma powodów aby w tym przypadku było inaczej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie sąd pierwszej instancji odmówił przyznania Skarżącym prawa pomocy w przedstawionym powyżej zakresie – nie zaistniały bowiem przesłanki wyrażone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). Zawarte w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. sformułowanie "nie jest w stanie ponieść" oznacza okoliczności obiektywne, a więc sytuację, w której przy największej staranności podmiot inicjujący postępowanie sądowe nie może bez uszczerbku utrzymania kosztów ponieść. To, czy wnoszący skargę są w stanie ponieść koszty, musi być ocenione przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności związanych z posiadanym majątkiem. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sytuacja majątkowa Skarżących wskazuje, że są wstanie ponieść wydatek w wysokości połowy wpisu od skargi kasacyjnej bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z wyjaśnienia Skarżących z dnia 7 grudnia 2012 r. wynika, że są oni właścicielami domu o powierzchni 200m2 położonego w K. W zażaleniu z dnia 13 lutego 2013 r. pełnomocnik Skarżących podniósł, że wszystkie nieruchomości obciążone są zabezpieczeniami, jak należy zatem rozumieć również wspomniany dom. Z dokumentacji sprawy i wyjaśnień strony nie wynika jednakże aby nieruchomość ta była obciążona hipoteką przymusową na rzecz Skarbu Państwa – nie przedstawiono na tę okoliczność żadnego dowodu. Innymi słowy: Skarżący nie wykazali, że wystąpiły przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.