II FZ 163/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia WSA (del). Lidia Ciechomska-Florek po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnym w Krakowie z dnia 20 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Kr 167/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 15 grudnia 2009 r. Nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić zażalenie. S. B. (dalej jako skarżący), w skardze kasacyjnej od wyroku WSA w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2010 r. I SA/Kr 167/10, zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, zwracając się o zwolnienie go od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej w całości. W formularzu PPF wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z byłą żoną D. B., synem R. oraz córką S.. Poinformował, że z racji prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 20 000 zł miesięcznie. Jest też właścicielem nieruchomości (lokale mieszkalne oraz budynek usługowy) oraz samochodu marki Mercedes Vito. Skarżący wskazał, że na skutek zajęcia przez urząd skarbowy rachunku bankowego nie może prowadzić działalności gospodarczej. W sprzeciwie z dnia 10 września 2010 r. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2010 r. o odmowie przyznania prawa pomocy, skarżący poinformował, że na skutek zajęcia przez urząd skarbowy rachunku bankowego sytuacja finansowa jego firmy stała się bardzo trudna. Został bowiem pozbawiony możliwości dokonywania terminowych płatności w prowadzonej działalności gospodarczej i utracił wiarygodność swoich kontrahentów. Nie może także uzyskać kredytu obrotowego niezbędnego do prowadzenia tej działalności. Firmie grozi więc upadłość. Skarżący wskazał, że uiścił wpis od skargi w kwocie 11.250 zł, podczas gdy należny wpis wynosi 5. 875 zł. Powstała zatem nadpłata w kwocie 5.375 zł. Wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, czyli 2.938 zł. W związku z tym skarżący wniósł o zaliczenie części nadpłaty na poczet wpisu od skargi kasacyjnej. Sąd pierwszej instancji, w uzasadnieniu postanowienia z 20 stycznia 2011 r. I SA/Kr 167/10, zauważył, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dlatego powinno mieć miejsce w przypadkach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Zdaniem Sądu, Uiszczenie wpisu do skargi kasacyjnej, wynoszącego około 1/6 dochodów skarżącego nie powinno, zdaniem Sądu, stanowić dla niego obciążenia finansowego niemożliwego do udźwignięcia. Potwierdza to zawarty w sprzeciwie wniosek o zaliczenie powstałej nadpłaty w wysokości 5.375 zł (w związku z uiszczeniem wpisu do skargi w łącznej kwocie 11 250 zł, a nie 5 875 zł), na poczet wpisu od skargi kasacyjnej. Zdaniem Sądu, skarżący przyznał, że dysponuje kwotą pozwalającą na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. W zażaleniu z 16 marca 2011 r., skarżący wniósł o uchylenie postanowienia z 20 stycznia 2011 r. I SA/Kr 167/10 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. W uzasadnieniu wyjaśnił, że został pozbawiony możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, jedynego źródła dochodu. Nieruchomości skarżącego są obciążone hipotekami, stąd brak możliwości na zgromadzenie środków poprzez gospodarowanie nimi. Wyjaśnił, że toczy się przeciwko niemu postępowanie sądowe o zapłatę kwoty 1.360.000,- zł. a sąd udzielił zabezpieczenia obciążając hipoteką przymusową nieruchomości skarżącego. Skarżący wskazał, że uiścił opłatę sądową w kwocie 11.250,- zł. podczas gdy wpis od skargi wynosi 5.375,- zł. Po zaliczeniu wspomnianej nadpłaty na poczet należności z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej, skarżący powinien posiadać nadpłatę w wysokości 2.437,- zł. Pomimo złożenia pisma 27 października 2010 r. o zwrot nadpłaty, skarżący nie otrzymał wnioskowanej kwoty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie może być uwzględnione. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej - także dysponującej profesjonalną pomocą prawną - w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu postanowienia (s. 3) Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, a okoliczności tej skarżący nie zakwestionował w zażaleniu, że osoba fizyczna posiadająca miesięczny dochód w wysokości ok. 20 tys. zł powinna partycypować w kosztach postępowania. Sąd drugiej instancji podziela pogląd wyrażany w doktrynie, zgodnie z którym celem ustanowienia prawa pomocy jest zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, faktycznej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar kosztów postępowania w zakresie objętym prawem pomocy poniesie zamiast strony budżet państwa, czyli inni obywatele (Komentarz do art.243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.02.153.1270), [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). Sąd drugiej instancji podnosi, że skarżący nie wskazał na czym polegał błąd Sądu pierwszej instancji w ocenie zdolności skarżącego do wygospodarowania z uzyskiwanych dochodów miesięcznych środków na pokrycie kosztów postępowania. Oznacza to, że skarżący nie wykazał braku możliwości pokrycia wydatków sądowych z dochodów bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Zdaniem Sądu, wobec deklaracji skarżącego o dokonaniu nadpłaty na poczet wpisu od skargi oraz dysponowania – nawet po pokryciu należności z tytułu skargi kasacyjnej – wierzytelnością wobec Sądu pierwszej instancji, nieuzasadnione są twierdzenia skarżącego o niemożności pokrycia należności z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej. Forma prawna uiszczenia należności z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej, tj. czy odbędzie się to w drodze bezpośredniej wpłaty, czy w formie zaliczenia nie ma wpływu na stwierdzenie zaistnienia przesłanek o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. Na ocenę sprawy przez Sąd drugiej instancji, wobec wzmiankowania przez skarżącego, także w treści zażalenia z 16 marca 2011 r., posiadania przez niego wierzytelności względem Sądu pierwszej instancji, nie ma wpływu fakt obciążenia nieruchomości hipotekami, czy fakt wytoczenia przeciwko skarżącemu powództwa przed sądem, skoro skarżący posiada środki, które może przeznaczyć na potrzeby postępowania sądowego. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 184 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.