II FZ 17/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. F. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 1365/09 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 29 maja 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 listopada 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 1365/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał skarżącemu M. F. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi w zakresie przekraczającym kwotę 50 zł. W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że w odpowiedzi na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu od skargi M. F. złożył wniosek o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Z przedstawionych przez stronę w toku postępowania wyjaśnień i dokumentów wynikało, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z tytułu której uzyskuje dochód w kwocie 2.200 zł. Miesięczne wydatki strony obejmują: czynsz za mieszkanie – 340 zł, opłaty za energię elektryczną i gaz – 100 zł, jedzenie – 550 zł, środki czystości – 20 zł, ZUS – 780 zł, VAT – 410 zł (łącznie 2.200 zł). Skarżący posiada mieszkanie o powierzchni 46 m², które odziedziczył po śmierci brata, działkę leśną wielkości 5200 m² oraz osiemnastoletni samochód niezbędny do prowadzenia działalności. Treść przedłożonego zeznania PIT-36 potwierdzała, że w 2008 r. skarżący osiągnął przychód w wysokości 38.512,49 zł (koszty uzyskania przychodu – 29.796,91 zł, dochód – 8.715,58 zł). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarżący jako osoba uzyskująca stały miesięczny dochód powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego we wskazanym przez Sąd zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. F. ponowił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości wskazując na trudną sytuację materialną. Skarżący argumentował, że całość uzyskiwanych dochodów przeznacza na pokrycie opisanych w trakcie postępowania wydatków. Ponadto wywodził, że kwota 50 zł nie jest dla niego kwotą symboliczną, przy czym uwzględnienia wymaga, że z uwagi na ilość prowadzonych spraw sądowych będzie zobowiązany do wpłacenia wpisów w łącznej wysokości 200 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i należycie uzasadnić podstawę żądania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone orzeczenie, mimo pewnych braków w zakresie uzasadnienia rozstrzygnięcia, odpowiada prawu. Okoliczności przedstawione przez skarżącego nie dawały podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie takie byłoby bowiem usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). Na gruncie niniejszej sprawy sytuacja taka nie ma miejsca. Uwzględnienia bowiem wymaga, że skarżący prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe i uzyskuje stały dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Pozyskiwane przez stronę środki są wprawdzie niewielkie, jednakże wystarczające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego (opłacenia mieszkania, wyżywienia i kosztów związanych z działalnością gospodarczą) i utrzymywania płynności finansowej. Ponadto mimo iż z wyliczeń przedstawionych przez M. F. wynika, że ponoszone przez niego wydatki pokrywają w całości uzyskiwane przez niego dochody, to uwzględnić należy, że wartości te (dochody i obciążenia finansowe) nie mają charakteru stałego i ulegają zmianom, szczególnie w przypadku osób prowadzących działalność gospodarczą. Zasadne jest zatem twierdzenie, że kondycja finansowa skarżącego pozwoli mu na wygospodarowanie łącznej kwoty 200 zł na opłacenie wpisów sądowych w czterech sprawach prowadzonych z jego skarg. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że instytucja prawa pomocy wymaga rozważenia nie tylko interesu indywidualnego strony i konieczności zapewnienia jej realizacji prawa do sądu, ale również interesu publicznego. Zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych powoduje bowiem przerzucenie ciężaru ich poniesienia na Skarb Państwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie pozwala na zachowanie równowagi między wskazanymi wyżej wartościami. Z jednej bowiem strony wojewódzki sąd administracyjny uwzględniając niewątpliwie trudną sytuację materialną skarżącego zwolnił go ze znacznej części wpisu sądowego, z drugiej zaś – mając na uwadze stałe źródło dochodu strony - nakazał uiszczenie stosunkowo niewielkiej kwoty 50 zł, odpowiadającej połowie minimalnego wpisu w sprawach sądowoadministracyjnych. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że argumentacja Sądu pierwszej instancji była w pewnym zakresie dość lakoniczna. Sąd jedynie ogólnie odniósł się do kwestii ponoszonych przez skarżącego wydatków i ich wysokości. Ponadto w żaden sposób nie ustosunkował się do faktu prowadzenia przez stronę trzech innych spraw, w których będzie ona zobligowana do równoczesnego opłacenia wpisu sądowego. Na obowiązek rozważenia opisanych okoliczności zwracano uwagę w orzecznictwie (por. m. in. postanowienie NSA z dnia 12 października 2006 r., sygn. akt I GZ 236/06, niepubl. – treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych, postanowienie NSA z dnia 4 listopada 2008 r., sygn. akt II FZ 425/08, LEX nr 530061). Mimo jednak dostrzeżonych uchybień zaskarżone postanowienie ze wskazanych wyżej względów należało ocenić jako trafne. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.