II FZ 1812/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 września 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 665/14 w sprawie ze skargi C. [...] z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 15 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od gier za grudzień 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 września 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 665/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił C. [...] siedzibą w W. (powoływanej dalej jako "spółka", "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym koszty sądowe. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podał, że spółka nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów opłaty od skargi i innych kosztów sądowych. Spółka podniosła, że decyzjami administracyjnymi została pozbawiona całego swojego majątku; zamknięte zostały salony gier należące do skarżącej i zabezpieczone automaty wraz ze znajdującą się w nich gotówką. Podała także, że zgodnie z wynikami bilansu generuje stratę, dlatego nie posiada środków pieniężnych na pokrycie kosztów związanych z wniesioną skargą. W oświadczeniu o majątku i dochodach skarżąca podała, że jej kapitał zakładowy wynosi 4.000.000 zł, wartość środków trwałych 5.841.741,70 zł, za ostatni rok obrotowy odnotowała stratę w wysokości 4.341.561,56 zł, a salda jej rachunków bankowych na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynosiły 0 zł. Oceniając te informacje jako niewystarczające, zwrócono się do spółki o dodatkowe dane i dokumenty. W odpowiedzi na wezwanie spółka oświadczyła, że z jej majątku prowadzonych jest kilkadziesiąt postępowań egzekucyjnych. Spółka posiada wymagalne zobowiązania wobec ZUS, kontrahentów, urzędów skarbowych i innych podmiotów na kwotę co najmniej kilka milionów złotych, bank PEKAO wypowiedział umowę na rachunki wskazane we wniosku PPPr i Spółka nie dysponuje wyciągami z rachunków bankowych. Skarżąca wskazała, że do pisma załączyła deklaracje VAT za ostatnie 3 okresy rozliczeniowych, bilans spółki oraz kilka przykładowych dokumentów z prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Powyższych załączników nie nadesłano ani do niniejszej sprawy ani do kolejnych zawisłych przed sądem spraw spółki, w których również ubiegała się o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy w takiej sytuacji odmówił spółce przyznania prawa pomocy, uznając, że spółka nie wykazała istnienia przesłanek art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a."). Skarżąca złożyła sprzeciw. W uzasadnieniu wspomnianego na wstępie postanowienia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że spółka nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków aby ponieść pełne koszty sądowe. Zdaniem Sądu oświadczenia złożone w formularzu PPPR były zbyt ogólne i nie dawały pełnego obrazu możliwości płatniczych spółki. W celu dokonania bliższych ustaleń w tym zakresie, spółka została wezwana do nadesłania określonych dokumentów obrazujących jej stan majątku i przepływy pieniężne. Spółka nie wywiązała się jednak z nałożonego na nią obowiązku, poza tym w żaden sposób nie przybliżyła powodów dla których odstąpiła od nadesłania dokumentów finansowych, o przedstawienie których była wezwana. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji nie mógł ocenić merytorycznie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem z dnia 8 października 2014 r. skarżąca wniosła zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., zwana dalej "p.p.s.a.") poprzez błędną ocenę dołączonych do wniosku dokumentów i nieuprawnione przyjęcie, że skarżąca nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając zażalenie podniosła, że nie prowadzi już działalności gospodarczej, w efekcie nie osiąga żadnych zysków. Jej działalność ogranicza się jedynie do prowadzenia szeregu spraw, sądowych, administracyjnych i sądowo-administracyjnych. Środki trwałe, które posiada, są obecnie niesprzedawalne. Dodatkowo nie posiada aktywów obrotowych, które dałoby się upłynnić i zamienić na gotówkę. Ponadto nie ma wpływu na udziałowców spółki w zakresie ich decyzji o ewentualnych dopłatach. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 2 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższe Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, iż skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Należy podkreślić, że spółkę wezwano do przedstawienia dokumentów źródłowych, przedstawiających jej sytuację finansową. Pomimo tego nie przedstawiła ona dokumentów, które mogłyby zostać ocenione przez Sąd pierwszej instancji w kontekście spełnienia przesłanek określonych w art. 246 § 2 p.p.s.a. Skoro skarżąca uchyliła się od tego obowiązku to w efekcie Sąd pierwszej instancji nie mógł rozstrzygnąć sprawy inaczej niż oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Ponadto należy podkreślić, że w takiej sytuacji przyznanie prawa pomocy naruszałoby nie tylko przepisy p.p.s.a., ale również art. 84 Konstytucji RP, ponieważ stanowiłoby nieuzasadnione odstąpienie od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.