II FZ 2061/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jerzy Płusa po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 327/13 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi D.P. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 27 grudnia 2012 r., nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2007, 2008, 2009, 2010, i 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 września 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 327/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił D.P. (dalej jako "Skarżący") przyznania praw pomocy poprzez ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 27 grudnia 2012 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za lata 2007, 2008, 2009, 2010 i 2011. Przedstawiając w uzasadnieniu powyższego postanowienia stan sprawy Sąd pierwszej instancji podał, że z wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego oraz nadesłanych dokumentów wynika, że pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Prowadzi on działalność gospodarczą, która jak podaje, przynosi mu ok. 2 500 zł dochodu miesięcznie. W 2013 r. jego przychód z tego tytułu wyniósł 64 497,29 zł. Z kolei żona od dnia 25 lipca 2013 r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. W 2013 r. uzyskała ona dochód w wysokości 5 757,64 zł. Skarżący określił stan swojego konta na dzień 31 marca 2014 r. na kwotę 8 050,34 zł, natomiast konta żony na sumę - 529,49 zł. Z uwagi na to, że informacje podane przez Skarżącego nie były wystarczające do rozpoznania wniosku, zarządzeniem referendarza sądowego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku, poprzez przedłożenie odpowiednich dokumentów na okoliczność wykazania swojego stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, w szczególności poprzez przedłożenie wyciągów z kont bankowych, zarówno osobistych jak i firmowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy i ich stan obecny. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący przesłał wyciąg z rachunku nr [...], prowadzonego przez [...] Bank S.A. dla: "D.P. Zakład Usługowy [...]". Z wyciągu tego wynika jednakże, iż Skarżący ma w tym banku także inny rachunek o nr [...] - prowadzony na osobę fizyczną - Skarżącego. Ponadto przedłożona dokumentacja ujawniła jeszcze dwa inne konta "zewnętrzne", jedno o nr [...], prowadzone na rzecz: "Zakład Usługowy [...] D.P.", drugie o nr [...], prowadzone na rzecz D.P. Nadto z przedstawionych informacji wynika, że Skarżący wraz z żoną są współwłaścicielami (wspólność ustawowa majątkowa małżeńska) odrębnej własności lokalu o powierzchni 65,74 m2. Ich miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego obejmują: czynsz - 550,92 zł, opłatę na fundusz remontowy - 98,61 zł, opłatę za energię elektryczną - 269,63 zł, opłatę za gaz - 225,17 zł. Sąd pierwszej instancji podniósł dalej, że Skarżący odpowiadając na wezwanie nie przedłożył wszystkich dokumentów, o które był wzywany. W szczególności Skarżący nie przedstawił wyciągów ze wszystkich posiadanych kont bankowych, tj. osobistych i firmowych obejmujących operacje finansowe za ostatnie trzy miesiące oraz wskazujące stan obecny. Sąd zauważył, że Skarżący wyszczególnił, co prawda, posiadane konta i opisał ich przeznaczenie, jednakże nie przedstawił wyciągów obrazujących ich stan. Ze znajdującego się w aktach sprawy wyciągów z rachunków wynika, że z samych kont prowadzonych na rzecz Skarżącego w lutym 2014 r. przelano łącznie 8 500 zł (1 000 zł + 4 000 zł + 2 000 zł + 1 500 zł = 8 500 zł.), natomiast w styczniu 2014 r. sumę 9 150 zł (2 500 zł + 3 000 zł + 2 500 zł + 1 150 zł = 9 150 zł.), a w grudniu 2013 r. kwotę 8 000 zł. (2 000 zł + 3 000 zł + 3 000 zł = 8 000 zł.). Sąd mając powyższe na względzie, przypomniał, że brak udokumentowania przez Skarżącego stanu kont, z których dokonano przelewu wskazanych środków, a których wartość jest znaczna, uniemożliwia rzetelną analizę sytuacji majątkowej Skarżącego i jego możliwości płatniczych. Pokreślił, że wysokość przelanych środków w lutym 2014 r., styczniu 2014 r. jak i grudniu 2013 r. przekraczała deklarowaną przez Skarżącego kwotę dochodu miesięcznego ponad trzykrotnie. Skoro Skarżący uchylił się od przedstawienia wskazanej dokumentacji, powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazał przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. To strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Jak zauważył Sąd, przyznanie stronie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów sądowych, stanowiące swoistą formę dofinansowania jej z budżetu państwa poprzez zapewnienie bezpłatnego udziału w postępowaniu, powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków na pokrycie kosztów tego postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. W tym stanie rzeczy, w ocenie Sądu, minimum staranności, jaką powinna się wykazać osoba wnosząca o przyznanie prawa pomocy, sprowadza się do dokładnego wykonania wezwania referendarza sądowego. Mając na uwadze powyższe rozważania oraz okoliczności przedmiotowej sprawy, w szczególności brak wskazania stanu trzech kont bankowych posiadanych przez Skarżącego, z których dokonywał on następnie przelewów na rachunek, którego historię przedłożył do akt sprawy, Sąd nie uwzględnił wniosku. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób wiarygodny, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia mu pokrycie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru. Nadto mając na uwadze, że Skarżący osiąga stały miesięczny dochód z prowadzonej działalności gospodarczej nie można, zdaniem Sądu przyjąć, by należał do osób ubogich. W zażaleniu, Skarżący działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżył postanowienie w całości, jednocześnie wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu krótko i jednozdaniowo podniósł, że argumentacja wskazana w powyższym postanowieniu sądowym jest dla niego w dalszym ciągu nieprzekonywująca. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Nie powinna jednak ona uniemożliwić realizacji prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. W myśl art. 245 § 1 i § 2 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należy, iż z całokształtu sprawy wynika, że Skarżący, co prawidłowo zbadał Sąd pierwszej instancji, prowadzi działalność gospodarczą, która jak podaje, przynosi mu około 2 500 zł dochodu miesięcznie. W 2013 r. jego przychód z tego tytułu wyniósł 64 497,29 zł. Z kolei żona od dnia 25 lipca 2013 r. jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. W 2013 r. uzyskała ona dochód w wysokości 5 757,64 zł. Skarżący określił stan swojego konta na dzień 31 marca 2014 r. na kwotę 8 050,34 zł, natomiast konta żony na sumę - 529,49 zł. Zatem średniomiesięczne dochody z działalności dają kwotę (64 497,29:12) 5 374,77 zł, co przy uwzględnieniu aktualnie ponoszonych wydatków, tj. związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego tzn.: czynsz - 550,92 zł, opłatę na fundusz remontowy - 98,61 zł, opłatę za energię elektryczną - 269,63 zł, opłatę za gaz - 225,17 zł. wystarcza na pokrycie tych kosztów. Nie ma także wątpliwości, iż obecnie wykazany średniomiesięczny dochód w wysokości 2 500 zł, pozwala Skarżącemu, w ocenie Sądu odwoławczego, na poniesienie pełnych kosztów postępowania, dlatego zasadnie odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez ustanowienie doradcy podatkowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania zawsze powinna wynikać z oceny dwóch podstawowych elementów jak koszty ponoszone przez stronę na poczet prowadzonego postępowania oraz aktualnej kondycji finansowej. Sąd pierwszej instancji, wbrew zarzutom Skarżącego, dokonał właśnie takiej oceny złożonego wniosku, poprzez szczegółowe wskazanie, na koszty postępowania oraz dochody jakie otrzymuje Skarżący i uznał, że jest on w stanie pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie bez pomocy państwa i odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W takiej sytuacji należy uznać, że Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że Skarżący nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Natomiast postawiony w zażaleniu zarzut, że postanowienie Sądowe jest dla Skarżącego nieprzekonywujące, ocenić należy jako chybiony, bowiem Sąd pierwszej instancji w sposób jednoznaczny wskazał Skarżącemu, z jakich powodów odmawia mu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, a Skarżący w swoim zażaleniu nie odniósł się w ogóle do tych argumentów. Nie wyjaśnił w dalszym ciągu wątpliwości, jakie pojawiły się w sprawie w odniesieniu do jego sytuacji finansowej, a które wskazał Sąd. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił zażalenie.