II FZ 252/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Edyta Anyżewska po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Lu 699/09 w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 18 sierpnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 699/09 przyznał P. P. prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w zakresie przekraczającym 200 zł, natomiast w pozostałej części wniosek o przyznanie prawa pomocy oddalił. W dniu 3 listopada 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wpłynęła skarga P. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 18 sierpnia 2009 r. wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści formularza PPF jaki skarżący złożył wynikało, iż nie posiada on majątku, ani nie uzyskuje żadnych dochodów. Postanowieniem z dnia 23 grudnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił P. P. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, iż sposób uzasadnienia wniosku polegający na braku podania dokładnych danych o stanie majątkowym i dochodach spowodował utratę jego wiarygodności. Od powyższego postanowienia P. P. wniósł sprzeciw, wskazując na naruszenie art. 246 § 1 pkt 1, art. 252 § 1 i art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako P.p.s.a. Strona podniosła, iż skoro referendarz sądowy powziął wątpliwości co do treści oświadczenia, winien najpierw wezwać stronę do uzupełnienia oświadczenia, a następnie podjąć rozstrzygnięcie na podstawie całokształtu zgromadzonych dokumentów. W dniu 9 lutego 2010 r. skarżący został wezwany do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń na okoliczność wykazania stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący oświadczył, że nie posiada aktualnie żadnych źródeł dochodu i nie korzysta z jakichkolwiek form pomocy od instytucji prywatnych lub państwowych. Wnioskodawca nadto oświadczył, iż pozostaje na utrzymaniu rodziców którzy, jak wynika z ich oświadczenia, ponoszą całkowity ciężar utrzymania gospodarstwa domowego. WSA nie kwestionując oświadczeń skarżącego wskazał jednak, że z dokumentu bankowego, jaki został złożony przez skarżącego w postaci elektronicznego zestawienia operacji za okres od 23 lutego 2009 r. do 6 marca 2010 r. wynika, iż w dniu 23 lutego 2009 r. rachunek należący do wnioskodawcy został zasilony kwotą 1001 zł. Nie wynika z zestawienia by ta kwota została wypłacona, a więc na dzień 6 marca 2010 r. wnioskodawca był w posiadaniu środków finansowych w wymienionej wysokości. Fakt ten w ocenie Sądu nie oznacza, iż jest on w stanie ponieść pełną wysokość wpisu w niniejszej sprawie, lecz uiszczenie jego części nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i rodziny. W zażaleniu na wyżej wskazane postanowienie skarżący zwrócił się o zwolnienie go ze wszystkich opłat sądowych, gdyż nie jest w stanie dokonać żadnych opłat. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanego przepisu wynika także, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 P.p.s.a. regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści jej art. 199 P.p.s.a., stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Nie można zarzucić Sądowi pierwszej instancji niedostateczną analizę sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd skorzystał z przysługującego mu na mocy art. 255 P.p.s.a. prawa i wezwał o nadesłanie dodatkowych oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Okoliczności przedstawione przez skarżącego nie dawały podstaw do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. Rozstrzygnięcie takie byłoby bowiem usprawiedliwione w sytuacji, w której strona nie byłaby w stanie ponieść jakichkolwiek opłat czy wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się, że całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz., Warszawa 2009, str. 696 i n. i powołane tam orzeczenia). Na gruncie niniejszej sprawy sytuacja taka nie ma miejsca. Sąd pierwszej instancji zasadnie zwrócił uwagę, że na rachunku bankowym należącym do skarżącego znajdowała się kwota, pozwalająca na uiszczenie części wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Z dokumentów i oświadczeń skarżącego wynika, że nie posiada on obciążeń kredytowych, nie zaciągnął pożyczek, a z oświadczenia rodziców skarżącego (k. 39) wynika, że to oni w pełni ponoszą koszty utrzymania gospodarstwa domowego. Skarżący nie ponosząc więc żadnych stałych wydatków, mógł – przy pełnej świadomości ciążącego na nim obowiązku uiszczenia kosztów sądowych - posiadane środki przeznaczyć na pokrycie swoich zobowiązań. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.