II FZ 310/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 19 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Ol 807/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 25 sierpnia 2014 r. nr ... w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 r. postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Postanowieniem z dnia 19 lutego 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym A. R. w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 25 sierpnia 2014 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego. Wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 112 zł. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że ocena czy w sprawie zachodzi konieczność zwolnienia strony od kosztów sądowych podejmowana jest przede wszystkim na podstawie oświadczenia o stanie majątkowym strony. Powinno ono być tak sporządzone by odzwierciedlało całą sytuację majątkową i życiową ubiegającego się o zwolnienie. Takiej funkcji w ocenie Sądu nie spełnia oświadczenie złożone przez skarżącego. Wnioskodawca wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnych stałych dochodów, a w utrzymaniu pomaga mu brat. Podkreślił, że gospodarstwo rolne, którego jest właścicielem, nie przynosi żadnych dochodów. Wskazał również, że w skład jego majątku wchodzi nieruchomość - dom w stanie surowym o powierzchni 296 m² . W celu uzupełnienia informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy oraz wyjaśnienia wątpliwości powstałych na tle złożonego przez niego oświadczenia, Sąd wezwał go do złożenia oświadczenia wskazującego: źródło utrzymania w i wysokość środków pieniężnych pochodzących z tego źródła; stałe miesięczne wydatki, ich rodzaj, wysokość i źródło finansowania; sposób wykorzystywania nieruchomości wykazanych w formularzu wniosku, a ponadto, wobec tego, że nieruchomości te nie przynoszą dochodu - wskazującego przyczyny braku ich wykorzystania w celu pozyskania źródła dochodu, w przypadku ponoszenia strat wskazania z jakich środków finansowych są one pokrywane, wyjaśnienia w zakresie posiadania tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego wskazywanego jako miejsce zamieszkania skarżącego. W wezwaniu zawarte zostało pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca złożył pismo procesowe, w którym wyjaśnił, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku, gdyż "nie zostały zakończone sprawy spadkowe po rodzicach", "nieruchomość rolna nie przynosi żadnego dochodu, a więc z tego tylko powodu przynosi straty. Jednakże trudno jest je oszacować." Wnioskodawca nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Stwierdził, iż wszystkie zobowiązania finansowe pokrywa jego brat mieszkający i pracujący poza granicami. Oświadczył, że źródłem utrzymania są pożyczki pieniężne uzyskiwane od brata. Co do mieszkania oświadczył, że właścicielami byli nieżyjący rodzice, a sprawa spadkowa nie jest zakończona. Przedłożył dokumenty, iż jest osobą bezrobotną i posiada orzeczony stopień niepełnosprawności. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że pomimo pouczenia o skutkach niezastosowania się do wezwania, wnioskodawca nie przedłożył żądanego dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych. Złożył wprawdzie pismo procesowe, w którym jednak nie określił wysokości uzyskiwanych dochodów, poprzestając na stwierdzeniu, że jego brat pomaga mu w utrzymaniu i opłaca jego zobowiązania finansowe. Podał również, że utrzymuje się ze zbierania złomu, ale nie określił wysokości uzyskiwanych dochodów. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że brak pełnych informacji na temat sytuacji materialnej wnioskodawcy uniemożliwiało uwzględnienie jego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podatnik złożył zażalenie na powyższe rozstrzygniecie Sądu pierwszej instancji, w którym wyjaśnił, że w jego ocenie złożony przez niego wniosek i dodatkowe wyjaśniania jest zasadny i wystarczająco udokumentowany. Wskazał, że jego sytuacja materialna i życiowa powoduje, że nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego na własne utrzymanie. Dodał, że zsumowane koszty wpisów od skarg na zaskarżone przez niego decyzje wynoszą łącznie 1993 zł i takiej kwoty nie jest wstanie uiścić. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Niewątpliwym jest, że instytucja prawa pomocy ma za zadanie zapewnienie prawa do sądu podmiotom, dla których ponoszenie kosztów procesu stanowiłoby istotną barierę tamującą dostęp do wymiaru sprawiedliwości. Z tego też względu, osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej mają prawo ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie z kosztów i ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: P.p.s.a.), lub w zakresie częściowym, określonym w art. 245 § 3 i 4 P.p.s.a.). Z uwagi na fakt, że instytucja prawa pomocy stanowi formę dofinansowania ze środków budżetu państwa jej przyznanie obwarowane jest określonymi warunkami, co wynika z faktu, że instytucja ta stanowi jednak formę dofinansowania ze środków pochodzących od ogółu podatników. Z tej też przyczyny powinna być stosowana w sytuacjach wyjątkowych, a zatem wobec osób, które obiektywnie nie są w stanie samodzielnie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Wymogi, o który mowa powyżej, w przypadku osób fizycznych, zostały przez ustawodawcę ujęte w formie przesłanek pozytywnych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. W oparciu o jego treść, przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy dana osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja finansowa skarżącego jest na tyle trudna, że nie będzie on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie. Z akt sądowych wynika, że podatnik jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, z orzeczonym stopieniem niepełnosprawności, nie posiada rachunków bankowych ani kart kredytowych. Opłaty eksploatacyjne mieszkania ponosi jego przebywający poza granicami kraju brat. Skarżący jest właścicielem 18 letniego samochodu, nieruchomości rolnej o powierzchni 1,71 ha oraz domu w stanie surowym (296 m²). Posiadane przez niego nieruchomości nie przynoszą dochodu. Dodaje, że nie ma stałych dochodów i dlatego jego wydatki również nie są stałe. Utrzymuje się z pożyczek udzielonych mu przez brata oraz z dochodów ze zbieranego dorywczo złomu. Należy podkreślić, że wprawdzie skarżący nie przedstawił dokumentów obrazujących koszty utrzymania jego gospodarstwa domowego, ale z całą pewnością kwota uzyskiwanych przez niego dochodów ze zbierania złomu wystarcza na zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb życiowych. Co więcej, sam fakt posiadania domu nie może świadczyć o tym, że skarżący jest w stanie ponieść koszty postępowania. Nie może umknąć uwadze Sądowi fakt, że łączna suma wpisów od wniesionych przez podatnika skarg wynosi 1.993 zł, co jest niewątpliwe kwotą znaczną, zwłaszcza dla osoby prowadzącej samotnie gospodarstwo domowe, bezrobotnej, bez prawa do zasiłku. Reasumując, z oceny całokształtu zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że w stosunku do skarżącego zachodzi przesłanka warunkująca przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.