II FZ 320/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 października 2014 r. sygn. akt I SA/Gl 625/14 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 19 marca 2014 r. nr ... w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. W dniu 13 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt I SA/Gl 625/14) odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi R. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 28 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę strony na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia. Z treści uzasadnienia tego orzeczenia wynika, że skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie. Przesyłka polecona zawierająca to wezwanie, skierowana na adres podany w skardze, została dwukrotnie awizowana, tj. po raz pierwszy w dniu 24 czerwca 2014 r. i po raz drugi w dniu 2 lipca 2014 r., a następnie zwrócona do nadawcy jako niepodjęta w terminie. Doręczenie przesyłki nastąpiło w dniu 8 lipca 2014 r. i skarżący nie usunął w wyznaczonym terminie braku formalnego skargi. Przesyłka polecona skierowana do skarżącego i zawierająca odpis powyższego postanowienia wraz z uzasadnieniem, po dwukrotnym awizowaniu, została zwrócona jako niepodjęta w terminie. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 27 sierpnia 2014 r. przesyłkę tę uznano za skutecznie doręczoną w dniu 21 sierpnia 2014 r. W piśmie z dnia 2 września 2014 r., złożonym w tym samym dniu, skarżący wniósł o wydanie kierowanej do niego korespondencji. W piśmie tym skarżący wskazał inny adres do doręczania korespondencji niż w skardze. W dniu 2 września 2014 r. wydano skarżącemu kierowaną do niego korespondencję z informacją, że doręczenie to nie ma wpływu na bieg terminów. Następnie w dniu 9 września 2014 r. (data nadania) skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez jej podpisanie. W nagłówku pisma skarżący powtórzył adres podany wcześniej w skardze. Uzasadniając wniosek oświadczył, że od 1986 r. nie zamieszkuje stale na terytorium kraju, a w miejscu wskazanym w skardze przebywa okazjonalnie, w przypadku konieczności załatwienia spraw urzędowych. Wobec tego zwrócił się do osoby zamieszkującej pod adresem wskazanym w skardze z prośbą o odbiór kierowanej do niego korespondencji oraz informowanie o treści przesyłek. Zaznaczył, że pomimo tej prośby o ostatniej przesyłce Sądu, zawierającej wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi, nie został poinformowany. O okoliczności, że kierowana do niego korespondencja nie została odebrana dowiedział się w trakcie rozmowy telefonicznej z pracownikiem Sądu, z samą natomiast treścią korespondencji zaznajomił się w dniu 2 września 2014 r., odbierając ją osobiście w siedzibie Sądu. Podniósł, że niemożliwym jest udokumentowanie przedstawionych okoliczności i wobec tego wniósł o przesłuchanie w charakterze świadka osoby zamieszkującej pod adresem podanym w skardze oraz o "przeprowadzenie dowodu z [jego] wyjaśnień". Wskazał, że nie ma możliwości innego rozwiązania odbioru przesyłek. Nie może również ustanowić pełnomocnika z powodu złej sytuacji materialnej. Do wniosku o przywrócenie terminu skarżący załączył własnoręcznie podpisaną skargę. Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 11 września 2014 r. wezwano skarżącego do wyjaśnienia, na który ze wskazanych w toku postępowania adresów należy doręczać mu korespondencję sądową. Wskazano mu przy tym, że jeśli zamieszkuje poza terytorium kraju, jak oświadczył we wniosku o przywrócenie terminu, to należy podać ten adres. Nadto wezwano skarżącego do udzielenia wyjaśnień dotyczących adresu wskazanego w piśmie z dnia 2 września 2014 r. oraz czy osoba wskazana w tym piśmie jest upoważniona do odbierania korespondencji w jego imieniu. Jednocześnie poinformowano go w jakich sytuacjach takie pełnomocnictwo musi zostać przedłożone. Odpowiadając na wezwanie, skarżący w piśmie z dnia 24 września 2014 r. oświadczył, że nie posiada miejsca zamieszkania w kraju i wobec tego ustanowił pełnomocnika do odbioru pism. Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w terminie, o jakim mowa w art. 87 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. jednakże strona nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchyleniu. W ocenie Sądu oświadczenia skarżącego wzajemnie się wykluczają i nie są udokumentowane. Zwrócił uwagę, że skarżący we wniosku utrzymuje, iż zamieszkuje od lat poza granicami kraju. Pomimo tego oświadczenia nie podał on adresu zamieszkania za granicą, co wydaje się w takiej sytuacji oczywiste, lecz wskazywał różne adresy w kraju. Dodał, że okoliczność niezamieszkiwania skarżącego pod adresem wskazanym w skardze nie może stanowić o braku winy w uchybieniu terminu. Inicjując bowiem postępowanie sądowe skarżący powinien liczyć się z tym, że będzie kierowana do niego korespondencja sądowa. Uzasadnienie wniosku, sprowadzające się do nieprzekazania skarżącemu informacji o przesyłce, również nie wyłącza jego winy. Z wniosku o przywrócenie terminu nie wynika przy tym, aby sam skarżący próbował kontaktować się z osobą, która zamieszkuje pod adresem podanym w skardze i którą prosił o przekazanie informacji o przesyłkach. Chociaż więc musiał mieć on świadomość toczącego się postępowania sądowego, to nie wykazał zainteresowania stanem sprawy, biernie oczekując na informacje od osoby zamieszkującej pod wskazanym w skardze adresem. W ocenie Sądu uchybienie terminu było zatem wynikiem niedostatecznej dbałości i staranności w prowadzeniu własnych spraw, a nie następstwem okoliczności od strony niezależnych. W zażaleniu na powyższe postanowienie podatnik wniósł o jego uchylenie. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniami Sądu pierwszej instancji zawartymi w uzasadnieniu bowiem w jego ocenie podjął on wszelkie możliwe czynności mające na celu prawidłowe przeprowadzenie postępowania. W tym celu zwrócił się do osoby stale przebywającej na terenie kraju z prośbą o odbiór adresowanych do niego przesyłek, na bieżąco kontaktował się z niniejszą osobą w celu ustalenia aktualnego stanu sprawy, dzwonił bezpośrednio do sądu z zapytaniem o stan sprawy. Do zażalenia załączył zaświadczenie o zarejestrowaniu strony jako obywatela Unii Europejskiej w Królestwie Hiszpanii, umowę najmu mieszkania w M. zawartą na okres od 10 maja do 30 czerwca 2014 r. a także oświadczenie L. S., w którym informuje o zwróceniu się z prośbą skarżącego o odbiór adresowanych do niego przesyłek sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Uzależnienie skuteczności czynności procesowych dokonywanych przez strony postępowania sądowoadministracyjnego od zachowania terminów procesowych podyktowane jest koniecznością zapewnienia szybkości i sprawności postępowania. Jednakże pozbawienie strony uprawnień procesowych, czy też w ogóle możliwości dochodzenia swych praw przed sądem, w sytuacji gdy naruszenie terminu wynikało z przyczyn niezależnych od strony, kolidowałoby z zasadą demokratycznego państwa prawnego (por. art. 2 Konstytucji RP). Stąd też, wprowadzając powyższy rygor, ustawodawca uwzględnił jednocześnie możliwość wystąpienia sytuacji, w których uchybienie terminowi nastąpi bez winy strony. Uchyleniu negatywnych skutków uchybienia terminowi służy instytucja jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może nastąpić wyłącznie na wniosek strony (por. art. 86. § 1. P.p.s.a.). Zgodnie z art. 87 § 1 P.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu spoczywa na stronie (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Wbrew zarzutom zażalenia, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skarżący nie uprawdopodobnili okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Podkreślić należy, że to skarżący zainicjował postępowanie sądowe, powinien zatem godzić się z faktem, że rozpoznanie sprawy przez sąd będzie następowało w ramach ustawowo uregulowanej procedury, a skuteczne dochodzenie swych praw wymaga od strony przestrzegania szeregu obowiązków o charakterze proceduralnym. Takim obowiązkiem jest, w przypadku niemożności odbioru osobiście korespondencji, wskazanie osoby upoważnionej do jej odbioru. Z akt sprawy wynika, że w skarżący w momencie skierowania do niego wezwania o uzupełnienie braków formalnych skargi przebywał w Hiszpanii, co potwierdza załączona umowa najmu mieszkania w M. zawarta na okres od 10 maja do 30 czerwca 2014 r. W tym czasie, jak wyjaśnił, korespondencję kierowaną do niego miała odbierać pani L. S. – nie legitymowała się ona jednak stosownym upoważnieniem, a jedynie grzecznościowo miała dokonywać tej czynności. Powoływana przez skarżącego okoliczność, nawet jeżeli w jego subiektywnym odczuciu była przeszkodą do dokonania czynności, to zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma charakteru ani zewnętrznego, ani obiektywnego. W sytuacji, gdy nieobecność skarżącego w miejscu zamieszkania jest stanem niemal permanentnym (sam skarżący przyznaje, że głównie przebywa w Hiszpanii), powinien był on w należyty sposób zabezpieczyć odbiór kierowanej do niego korespondencji. Zaniechanie przez skarżącego czynności w tym zakresie świadczy o jego niedbalstwie, które stosownie do art. 87 P.p.s.a., wyklucza przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności procesowej. Zasadnie Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że istnieje możliwość doręczenia przez pocztę elektroniczną (art. 65 § 3 P.p.s.a.), z tej możliwości skarżący jednak nie skorzystał. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że przyjęcie za słuszne stanowiska strony skarżącej powodowałoby w praktyce niemożliwość prowadzenia jakiegokolwiek postępowania podatkowego w stosunku do podatnika, który często wyjeżdża poza granice Polski. Przywrócenie terminu z powodów powołanych przez skarżącego otwierałoby w przypadku naruszania terminów procesowych możliwość każdorazowego powoływania się na okoliczności o charakterze subiektywnym. Tymczasem instytucja przywrócenia terminu do dokonania czynności ma charakter wyjątkowy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.