II FZ 325/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt III SA/Po 155/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 29 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia strony kosztami opinii biegłego rzeczoznawcy postanawia: oddalić zażalenie. Zarządzeniem z dnia 28 lutego 2011 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. W odpowiedzi skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Wnioskodawca podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz, że od 1995 r. jest bezrobotnym bez prawa do zasiłku. Na podstawie zarządzenia Referendarza sądowego WSA w Poznaniu skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez wskazanie aktualnych źródeł i wysokości przychodów, z których finansuje swoje koszty utrzymania, w terminie 7 dni od chwili pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie dotychczas złożonych informacji. Skarżący odebrał powyższe pismo w dniu 17 marca 2011 r., ale nie uzupełnił oświadczenia o stanie majątkowym. Postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2011 r. Referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Skarżący pismem z dnia 4 maja 2011 r. wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu ponownie oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca nie udokumentował swojej sytuacji majątkowej opisanej we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie wskazał aktualnych źródeł i wysokości przychodów, z których finansuje konieczne koszty bieżącego utrzymania. W ocenie Sądu pierwszej instancji wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów utrzymania. Pismem z dnia 31 maja 2011 r. skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, w którym stwierdził, że należycie wypełnił ciążące na nim obowiązki w zakresie wykazania sytuacji majątkowej. Wnioskodawca podkreślił, że przedstawił swoją sytuację majątkową, którą poświadczył zaświadczeniem z Powiatowego Urzędu Pracy w P. o długotrwałym bezrobociu bez prawa do zasiłku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Prawo pomocy, stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r., Nr 153 Poz 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przesłanką przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Skarżący zaś nie wypełni obowiązków wynikających ze spoczywającego na nim ciężaru dowodowego, jeżeli nie przedstawi dokumentów na podstawie, których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się jego koszty utrzymania (por. J.P.Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Warszawa 2010 s. 567 – 568). Okoliczności stanowiące podstawę faktyczną przyznania wnioskowanych uprawnień procesowych, powinny być bowiem należycie uprawdopodobnione. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten w powiązaniu z powyższą konstatacją, iż to na skarżącym spoczywa ciężar dowodu prowadzi do wniosku, że jeśli strona nie dopełniła w całości lub części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia wymaganych dokumentów, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. J.P. Tarno Prawo...., s. 594). Nałożenie na stronę powyższych obowiązków wynika z faktu, że instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od ogólnej zasady postępowania sądowoadministracyjnego wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Na skutek przyznania stronie prawa pomocy dochodzi do obciążenia tymi kosztami budżetu państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników. Analiza postępowania przed Sądem pierwszej instancji w niniejszej sprawie prowadzi Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że zaskarżone postanowienie odpowiadało prawu. Sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że wnioskodawca nie wykazał, że w jego sytuacji materialnej i rodzinnej zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.