II FZ 331/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 305/15 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 18 lutego 2015 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 7 marca 2016 r., sygn. akt I SA/Ol 305/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił R. K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że Skarżący wywiódł skargę na decyzję wymiarową, w której wskazano, że wartość zobowiązania pieniężnego wynosi 914 zł. W rezultacie wpis stosunkowy od skargi wyniósł 100 zł. We wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący podał, że jest właścicielem domu oraz budynków gospodarczych wymagających kapitalnego remontu. Prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni 33,05 ha fizycznych, co stanowi 10,55 ha przeliczeniowych. Jego dochody stanowią płatności bezpośrednie i ONW. Rodzice przekazali mu gospodarstwo w 2005 r.. Prowadząc działalność rolniczą zmaga się z licznymi problemami, przy czym utrata jedynego stałego dochodu "z produkcji i sprzedaży mleka" doprowadziła go do bankructwa. Skarżący dodał, że z powodu klęsk suszy zaciągał kredyty, które pomagali mu spłacać rodzice. Obecnie nadal zaciąga kredyty i ponosi znaczne wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego. Ponadto od 2005 r. gospodarstwo jest "obciążone (...) umową ustną wobec rodzeństwa i rodziców", odpowiednio w kwocie 200.000 zł i w kwocie 18.000 zł. Postanowieniem z dnia 17 lipca 2015 r. Sąd I instancji odmówił przyznania prawa pomocy. Od rozstrzygnięcia wywiedziony został sprzeciw. Postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2015 r. WSA w Olsztynie odmówił przyznania prawa pomocy, wskazując, że wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, aby nie był w stanie ponieść kosztów powstałych w związku z zainicjowanym przez niego postępowaniem sądowym. Uchylając to postanowienie i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt II FZ 797/15, zwrócił uwagę, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony było niewystarczające, Sąd powinien wezwać ją do złożenia wyjaśnień i dokumentów, które umożliwiłyby dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."). Pismem z dnia 26 listopada 2015 r. WSA w Olsztynie wezwał wnioskodawcę w trybie art. 255 p.p.s.a. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo wezwania do przedłożenia stosownych dokumentów, Skarżący nie wywiązał się z tego obowiązku. W uzasadnieniu postanowienia wspomnianego na wstępie, Sąd I instancji stwierdził, że nieprzedłożenie pomimo wezwania Sądu dokumentów źródłowych pozwalających na ustalenie aktualnej sytuacji majątkowej strony skutkuje brakiem podstaw do przyznania Skarżącemu prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 p.p.s.a. Od powyższego rozstrzygnięcia wywiedzione zostało zażalenie, w którym Skarżący podniósł zarzuty dotyczące zaskarżonej decyzji wymiarowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: "p.p.s.a.") osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Na stronie wnioskującej o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. W tym celu strona powinna złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o swoim stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające, do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie powyższego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Jest to bowiem rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, w którym Sąd ma możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób pełny i klarowny stanu majątkowego wnioskodawcy. Niedostarczenie żądanych przez Sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie, zgadza się z Sądem I instancji, że Skarżący uniemożliwił dokonanie merytorycznej oceny wniosku. Podkreślić należy, że pomimo wezwania o przedstawienie stosownej dokumentacji, która ukazywałaby jego trudną sytuację majątkową, Skarżący uchylił się od tego obowiązku. W rezultacie, Sąd I instancji pozbawiony został możliwości dokonania oceny czy zaszły okoliczności określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uzasadniające przyznanie Skarżącemu prawa pomocy. Tym samym orzeczenie WSA w Olsztynie należy uznać za prawidłowe. Wobec tego na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.