II FZ 343/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 maja 2011 r. sygn. akt I SA/Sz 697/07 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M.K., W.S. "P."s.c. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 8 sierpnia 2007 nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej zwrot dotacji przedmiotowej do posiłków sprzedawanych w barze mlecznym za październik 2005 r. postanawia oddalić zażalenie. Pismem z dnia 12 grudnia 2010 r. M.K. złożyła wniosek o wydanie odpisu prawomocnego wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Sz 697/07. Skarżąca została wezwana do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 14 zł z pouczeniem, iż brak wpłaty spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie M.K. złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 24 stycznia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. M.K. pismem z dnia 12 lutego 2011 r. wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżąca wystąpiła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że z uwagi na zawiłość sprawy, brak odpowiedniego wykształcenia oraz stanu ubóstwa, w którym się znajduje wniosek o przyznanie prawa pomocy jest zasadny. Skarżąca nie posiada żadnego majątku, gospodarstwo domowe prowadzi z córką – A.K.. Skarżąca oświadczyła również, że nie posiada żadnych stałych źródeł dochodów, utrzymuje się z prac dorywczych, nie jest zarejestrowana jako bezrobotna, ponieważ posiada status rolnika. Mieszka w budynku inwentarskim bez mediów, nie płaci żadnych rachunków, nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa, nie zaciąga zobowiązań. Wezwaniem z dnia 13 kwietnia 2011 r., skarżąca została zobowiązana do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących jej sytuacji majątkowej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie M.K. pismem z dnia 22 kwietnia 2011 r. oświadczyła, że nie korzysta z żadnych form wsparcia państwowego i pomocy społecznej, nie otrzymuje od byłego męża żadnych alimentów na pełnoletnią już obecnie córkę. Jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego, z którego jednak nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżąca oświadczyła również, że nie ponosi żadnych wydatków na media. Z nadesłanych w późniejszym terminie odpisów zeznań podatkowych wynika, iż skarżąca w 2010 r. osiągnęła dochód z innych źródeł w kwocie 2250 zł, zaś w 2009 r. w kwocie 3560 zł. Postanowieniem z dnia 17 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił wniosek skarżącej. Sąd uznał, że po stronie skarżącej nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, że uiszczenie kwoty 14 zł pozostaje poza zasięgiem jej możliwości finansowych. Wnioskodawczyni nie przedstawiła pełnej i wyczerpującej informacji o swojej sytuacji bytowej i możliwościach płatniczych. Pomimo wezwania Sądu, nie udokumentowała wydatków, jakie ponosi w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Od powyższego postanowienia skarżąca wywiodła zażalenie, w którym podniosła, iż ze względu na trudną sytuację majątkową w jakiej się znalazła nie jest w stanie wygospodarować kwoty 14 zł potrzebnej na pokrycie opłaty kancelaryjnej. W ocenie skarżącej oddalenie jej wniosku stanowi pozbawienie jej konstytucyjnego prawa do obrony z przyczyn ekonomicznych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ogólnej zasady, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, by finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten cel wystarczającego zabezpieczenia finansowego. Zaznaczyć jednak należy, że przewidując omawiane uprawnienie procesowe, ustawodawca ma prawo kształtować reguły jego przyznawania. W wypadku wniosku osoby fizycznej o zwolnienie od kosztów postępowania i ustanowienie adwokata (prawo pomocy w zakresie całkowitym), art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przewiduje, że przerzucenie kosztów finansowania procesu na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W myśl jednolitego stanowiska sądów administracyjnych, to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia faktu zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Sąd, jako organ stosujący prawo w sprawie wpadkowej, w przypadku wątpliwości co do sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jest na mocy art. 255 P.p.s.a. ustawowo upoważniony do żądania od wnioskodawcy określonych dokumentów źródłowych. Przyznanie prawa pomocy może nastąpić jedynie wtedy, gdy w postępowaniu incydentalnym ustalono w sposób nie budzący wątpliwości istotne dla sprawy wpadkowej okoliczności faktyczne. W świetle przedstawionych powyżej reguł kształtujących procedurę przyznawania prawa pomocy, jako słuszne należy ocenić rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji. Sąd zasadnie wskazał, że skarżąca nie wykazała w sposób przekonujący, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w postaci kwoty 14 zł, stanowiącej opłatę kancelaryjną. Skarżąca nie nadesłała wszystkich wskazanych przez Sąd w wezwaniu dokumentów, które obrazowałyby jej sytuację bytową oraz umożliwiły Sądowi rzetelne ustalenie czy w sprawie faktycznie ziściła się przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj., że skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Mając zrozumienie dla trudnej sytuacji majątkowej skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny zwraca jednak uwagę, że Sąd ma obowiązek działać na podstawie i w granicach prawa, w związku z czym nie może w sposób swobodny przyznawać uprawnień procesowych. Uwzględnienie wniosku w przedmiocie prawa pomocy uwarunkowane jest wykazaniem przez wnioskodawcę, iż zaistniały przesłanki przyznania tego uprawnienia. Rolą sądu jest w tej mierze analiza faktów, a ciężar ich udowodnienia spoczywa na wnioskodawcy. Bez dokładnego udokumentowania przez skarżącą jej sytuacji majątkowej, Sąd nie miał możliwości ustalenia jej faktycznych zdolności finansowania kosztów postępowania. Z związku z powyższym odmowę przyznania skarżącej prawa pomocy należy uznać za uzasadnioną. Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.